2ο ΜΑΘΗΜΑ: Διδώ και Αινείας
Μετάφραση σε αντιστοίχιση
Aeneas est filius Anchisae. -> Ο Αινείας είναι γιος του Αγχίση.
Troia est patria Aeneae. -> Η Τροία είναι η πατρίδα του Αινεία.
Graeci oppugnant Troiam -> Οι Έλληνες πολιορκούν την Τροία
et expugnant dolo. -> και την κυριεύουν με δόλο.
Aeneas cum Anchisa, -> Ο Αινείας με τον Αγχίση,
cum nato et cum sociis -> με τον γιο και με τους συντρόφους (του)
navigat ad Italiam. -> ταξιδεύει προς την Ιταλία.
Sed venti turbant pontum -> Αλλά οι άνεμοι ταράζουν τη θάλασσα
et portant Aenean in Africam. -> και μεταφέρουν τον Αινεία στην Αφρική.
Ibi Dido regina fundat novam patriam. -> Εκεί η Διδώ η βασίλισσα ιδρύει νέα πατρίδα.
Aeneas renarrat -> Ο Αινείας αφηγείται από την αρχή
reginae insidias Graecorum. -> στη βασίλισσα τα τεχνάσματα των Ελλήνων.
Regina amat Aenean -> Η βασίλισσα αγαπάει τον Αινεία
et Aeneas reginam. -> και ο Αινείας τη βασίλισσα.
Denique Aeneas navigat in Italiam -> Τελικά ο Αινείας πλέει προς την Ιταλία
et regina exspirat. -> και η βασίλισσα πεθαίνει.
Γλωσσικά - Γραμματικά σχόλια
Aeneas: ονομαστική ενικ. του ουσ. Aeneas, Aeneae (αρσ. α΄ κλ.) -> ο Αινείας (αιτιατική ενικ.: Αeneam & Αenean)
filius: ονομαστική ενικ. του ουσ. filius, filii/ fili (αρσ. β΄ κλ.) -> ο γιος (γενική ενικ.: filii & fili, κλητική ενικ.: fili.]
Anchisae: γενική ενικ. του ουσ. Anchises, Anchisae (αρσ. α΄ κλ.) -> ο Αγχίσης (αιτιατική ενικ.: Anchisam & Anchisen. Kλητική ενικ.: Anchisa & Anchise)
est: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα του ρήμ. sum, fui, - , esse -> είμαι
patria: ονομαστική ενικ. του ουσ. patria, patriae (θηλ. α΄ κλ.) -> η πατρίδα
Aeneae: γενική ενικ. του ουσ. Aeneas, Aeneae (αρσ. α΄ κλ.) -> ο Αινείας (αιτιατική ενικ.: Αeneam & Αenean)
Troia: ονομαστική ενικ. του ουσ. Troia, Troiae (θηλ. α΄ κλ.) -> η Τροία (δεν έχει πληθ. αριθμό)
est: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα του ρήμ. sum, fui, - , esse -> είμαι.
Graeci: ονομαστική πληθ. του ουσ. Graecus, Graeci (αρσ. β΄ κλ.) -> ο Έλληνας (προέρχεται από το επίθ. Graecus -a -um)
Troiam: αιτιατική ενικ. του ουσ. Troia, Troiae (θηλ. α΄ κλ.) -> η Τροία (δεν έχει πληθ. αριθμό)
oppugnant: γ΄ πληθ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. oppugno, oppugnavi, oppugnatum, oppugnare (1) -> πολιορκώ
et: συμπλεκτικός (παρατακτικός) σύνδεσμος -> και
dolo: αφαιρετική ενικ. του ουσ. dolus, doli (αρσ. β΄ κλ.) -> ο δόλος
expugnant: γ΄ πληθ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. expugno, expugnavi, expugnatum, expugnare (1) -> κυριεύω
Aeneas: ονομαστική ενικ. του ουσ. Aeneas, Aeneae (αρσ. α΄ κλ.) -> ο Αινείας (αιτιατική ενικ.: Αeneam & Αenean)
cum: πρόθεση (+ αφαιρετική) -> με, μαζί με
Anchisa: αφαιρετική ενικ. του ουσ. Anchises, Anchisae (αρσ. α΄ κλ.) -> ο Αγχίσης (αιτιατική ενικ.: Anchisam & Anchisen, κλητική ενικ.: Anchisa & Anchise)
nato: αφαιρετική ενικ. του ουσ. natus, nati (αρσ. β΄ κλ.) -> ο γιος
sociis: αφαιρετική πληθ. του ουσ. socius, socii (αρσ. β΄ κλ.) -> ο σύντροφος
ad: πρόθεση (+ αιτιατική) -> προς
Italiam: αιτιατική ενικ. του ουσ. Italia, Italiae (θηλ. α΄ κλ.) -> η Ιταλία (δεν έχει πληθ. αριθμό)
navigat: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. navigo, navigavi, navigatum, navigare (1) -> πλέω
sed: αντιθετικός (παρατακτικός) σύνδεσμος -> αλλά
venti: ονομαστική πληθ. του ουσ. ventus, venti (αρσ. β΄ κλ.) -> ο άνεμος
pontum: αιτιατική ενικ. του ουσ. pontus, ponti (αρσ. β΄ κλ.) -> η θάλασσα
turbant: γ΄ πληθ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. turbo, turbavi, turbatum, turbare (1) -> ταράζω
et: συμπλεκτικός (παρατακτικός) σύνδεσμος -> και
Aenean: αιτιατική ενικ. του ουσ. Aeneas, Aeneae (αρσ. α΄ κλ.) -> ο Αινείας (αιτιατική ενικ.: Αeneam & Αenean)
in: πρόθεση (+ αιτιατική) -> σε, προς
Africam: αιτιατική ενικ. του ουσ. Africa, Africae (θηλ. α΄ κλ.) -> η Αφρική (δεν έχει πληθ. αριθμό)
portant: γ΄ πληθ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. porto, portavi, portatum, portare (1) -> φέρνω
ibi: τοπικό επίρρ. -> εκεί
Dido: ονομαστική ενικ. του ουσ. Dido, Didonis/ Didus (θηλ. γ΄ κλ.) -> η Διδώ (γενική ενικ.: Didonis & Didus, δοτική ενικ.: Didoni & Dido, αιτιατική ενικ.: Didonem & Dido)
regina: ονομαστική ενικ. του ουσ. regina, reginae (θηλ. α΄ κλ.) -> η βασίλισσα
novam: αιτιατική ενικ., θηλ. γένους, του επιθ. β΄ κλ. Novus -a -um -> νέος
patriam: αιτιατική ενικ. του ουσ. patria, patriae (θηλ. α΄ κλ.) -> η πατρίδα
fundat: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. fundo, fundavi, fundatum, fundare (1) -> ιδρύω
Aeneas: ονομαστική ενικ. του ουσ. Aeneas, Aeneae (αρσ. α΄ κλ.) -> ο Αινείας (αιτιατική ενικ.: Αeneam & Αenean)
reginae: δοτική ενικ. του ουσ. regina, reginae (θηλ. α΄ κλ.) -> η βασίλισσα
insidias: αιτιατική πληθ. του ουσ. insidiae, insidiarum (θηλ. α΄ κλ.) -> τέχνασμα (δεν έχει ενικ. αριθμό)
Graecorum: γενική πληθ. του ουσ. Graecus, Graeci (αρσ. β΄ κλ.) = ο Έλληνας.
renarrat: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. renarro, renarravi, renarratum, renarrare (1) -> διηγούμαι από την αρχή
regina: ονομαστική ενικ. του ουσ. regina, reginae (θηλ. α΄ κλ.) -> η βασίλισσα
Aenean: αιτιατική ενικ. του ουσ. Aeneas, Aeneae (αρσ. α΄ κλ.) -> ο Αινείας (αιτιατική ενικ.: Αeneam & Αenean)
amat: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. amo, amavi, amatum, amare (1) -> αγαπώ
et: συμπλεκτικός (παρατακτικός) σύνδεσμος -> και
Aeneas: ονομαστική ενικ. του ουσ. Aeneas, Aeneae (αρσ. α΄ κλ.) -> ο Αινείας (αιτιατική ενικ.: Αeneam & Αenean)
reginam: αιτιατική ενικ. του ουσ. regina, reginae (θηλ. α΄ κλ.) -> η βασίλισσα
denique: χρονικό επίρρ. -> τελικά
Aeneas: ονομαστική ενικ. του ουσ. Aeneas, Aeneae (αρσ. α΄ κλ.) -> ο Αινείας (αιτιατική ενικ.: Αeneam & Αenean)
in: πρόθεση (+ αιτιατική) -> προς
Italiam: αιτιατική ενικ. του ουσ. Italia, Italiae (θηλ. α΄ κλ.) -> η Ιταλία (δεν έχει πληθ. αριθμό)
navigat: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. navigo, navigavi, navigatum, navigare (1) -> πλέω
et: συμπλεκτικός (παρατακτικός) σύνδεσμος -> και
regina: ονομαστική ενικ. του ουσ. regina, reginae (θηλ. α΄ κλ.) -> η βασίλισσα
exspirat: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. exspiro, exspiravi, exspiratum, exspirare (1) -> πεθαίνω, ξεψυχώ
Το κύριο όνομα Aeneas, όπως και το Anchises υπάγονται στην α΄ κλίση των ουσιαστικών και δεν σχηματίζουν κατά κανόνα πληθυντικό αριθμό, επειδή είναι κύρια ονόματα. Στην αιτιατική του ενικού αριθμού, εκτός από τη βασική κατάληξη -am, μπορεί να εμφανίσουν και την κατάληξη -an/ -en αντίστοιχα. Αυτό συμβαίνει, γιατί τα ελληνικά πρωτόκλιτα ονόματα, κυρίως τα κύρια ονόματα, τα οποία δανείστηκε και η λατινική γλώσσα, σχηματίζουν κατά την κλίση τους μερικές πτώσεις του ενικού αριθμού, όπως και στην αρχαία ελληνική1.
Αἰνείας (αρχαία ελληνική) → Aeneas (λατινική)
Αἰνείαν (αρχαία ελληνική) → Aenean (λατινική)
Ἀγχίσης (αρχαία ελληνική) → Anchises (λατινική)
Ἀγχίσην (αρχαία ελληνική) → Anchisen (λατινική)
Αναλυτικά η κλίση τους:
1. πρβλ. Α. Τζάρτζανος, «Λατινική Γραμματική»/ “Grammatica Latina”, § 16.
Το ουσιαστικό filius (ο γιος) υπάγεται στη β΄ κλίση των ουσιαστικών και ως προς το γένος του είναι αρσενικό. Σχηματίζει τη γενική του ενικού αριθμού με την κατάληξη -ii/ -i ακολουθώντας τον κανόνα για τα υπερδισύλλαβα ονόματα που λήγουν σε -ius και σχηματίζουν τη γενική του ενικού αριθμού συναιρώντας το τελικό -ii σε -i και τονίζονται στην παραλήγουσα (μετά τη συναίρεση), έστω κι αν αυτή είναι βραχεία2.
filius: γενική ενικού αριθμού → filii/ i
Το συγκεκριμένο ουσιαστικό, που είναι προσηγορικό, καθώς και τα κύρια ονόματα σε -ius, που είναι γνήσια λατινικά ονόματα σχηματίζουν την κλητική του ενικού αριθμού σε –i αντί για -ie3.
filius: κλητική ενικού αριθμού → fili
Το συγκεκριμένο προσηγορικό ουσιαστικό filius (ο γιος) υπάγεται στη β΄ κλίση των ουσιαστικών. Αντίθετα, το προσηγορικό ουσιαστικό filia (η κόρη) υπάγεται στην α΄ κλίση των ουσιαστικών. Σε περίπτωση που ζητηθούν στα παραπάνω ουσιαστικά η δοτική ή η αφαιρετική του πληθυντικού αριθμού, υπάρχει ταύτιση των τύπων και δημιουργείται σύγχυση.
filius: δοτική ή αφαιρετική πληθυντικού αριθμού → filiis
filia: δοτική ή αφαιρετική πληθυντικού αριθμού → filiis
Έτσι το ουσιαστικό filia (α΄κλίση), για να διαχωρίζεται από το ουσιαστικό filius (β΄ κλίση) στις συγκεκριμένες πτώσεις, σχηματίζεται με την κατάληξη -abus, οπότε διαμορφώνεται ως εξής:
filia: δοτική ή αφαιρετική πληθυντικού αριθμού → filiabus (α΄ κλίση, η κόρη)
≠
filius: δοτική ή αφαιρετική πληθυντικού αριθμού → filiis (β΄ κλίση, ο γιος)
Graeci: τα εθνικά ονόματα ή τα ονόματα λαών δεν σχηματίζουν ενικό αριθμό4 με εξαίρεση τα Graecus, -i (ο Έλληνας), Romanus, -i (ο Ρωμαίος), Latinus, -i (ο Λατίνος), τα οποία σχηματίζουν και ενικό αριθμό.
Το ουσιαστικό socius, -ii (ο σύντροφος), που υπάγεται στη β΄ κλίση και ως προς το γένος του είναι αρσενικό, θα σχηματίσει τη γενική του ενικού αριθμού μόνο ως socii, δηλαδή δεν ακολουθεί τον κανόνα των υπερδισυλλάβων ονομάτων της β΄ κλίσης που λήγουν σε -ius και συναιρούν την κατάληξη της γενικής από -ii σε -i. Αυτό συμβαίνει γιατί το socius προέρχεται από το β΄ κλιτο επίθετο socius -a -um και κλίνεται όπως τα επίθετα, δηλαδή πρόκειται για ουσιαστικοποιημένο επίθετο (πρβλ. βάρβαρος). Το ίδιο ισχύει και για τα adversarius, sestertius, mercenarius.
Ωστόσο το συγκεκριμένο ουσιαστικό και όσα λήγουν σε -ius (με εξαίρεση τα κύρια γνήσια λατινικά ονόματα σε -ius και το προσηγορικό ουσιαστικό filius) θα σχηματίσει την κλητική του ενικού αριθμού σε -ie.
socius: κλητική ενικού αριθμού → socie
2. πρβλ. Α. Τζάρτζανος, «Λατινική Γραμματική»/ “Grammatica Latina”, § 19. 2.
3. πρβλ. Α. Τζάρτζανος, «Λατινική Γραμματική»/ “Grammatica Latina”, § 19, 3.
4. πρβλ. Α. Τζάρτζανος, «Λατινική Γραμματική»/ “Grammatica Latina”, § 34, 4, β΄.
Αναλυτικά η κλίση του.
Η πρόθεση ad συντάσσεται με αιτιατική, ενώ η πρόθεση in συντάσσεται και με αιτιατική και με τοπική αφαιρετική. Οι δύο αυτές προθέσεις συντασσόμενες με αιτιατική δημιουργούν εμπρόθετους προσδιορισμούς που κατά κανόνα δηλώνουν κίνηση/ κατεύθυνση σε τόπο. Πιο συγκεκριμένα η πρόθεση in δηλώνει άφιξη σε τόπο, ενώ η πρόθεση ad δηλώνει προσέγγιση σε τόπο.
- cum (+ οργανική αφαιρετική)
- ad (+ αιτιατική)
- in (+ εδώ αιτιατική)
Συντακτική Ανάλυση
Aeneas filius Anchisae est: κύρια πρόταση
est: ρήμα | Aeneas: υποκείμενο | filius: κατηγορούμενο στο Aeneas μέσω του est | Anchisae: γενική κτητική στο filius
Patria Aeneae Troia est.: κύρια πρόταση
est: ρήμα | Troia: υποκείμενο | Patria: κατηγορούμενο στο Troia μέσω του est | Aeneae: γενική κτητική στο Patria
Graeci Troiam oppugnant: κύρια πρόταση
oppugnant: ρήμα | Graeci: υποκείμενο | Troiam: αντικείμενο
dolo expugnant: κύρια πρόταση
expugnant: ρήμα | Graeci: (ενν.) υποκείμενο | Troiam: (ενν.) αντικείμενο | dolo: αφαιρετική του μέσου στο expugnant
Aeneas cum Anchisa, cum nato et cum sociis ad Italiam navigat: κύρια πρόταση
navigat: ρήμα | Aeneas: υποκείμενο | cum Anchisa, cum nato, cum sociis: εμπρόθετοι επιρρηματικοί προσδιορισμοί της συνοδείας στο navigat | ad Italiam: εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός του τόπου που δηλώνει κατεύθυνση στο navigat
Sed venti pontum turbant: κύρια πρόταση
turbant: ρήμα | venti: υποκείμενο | pontum: αντικείμενο
Aenean in Africam portant: κύρια πρόταση
portant: ρήμα | venti: υποκείμενο | Aenean: αντικείμενο | in Africam: εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός του τόπου που δηλώνει κατεύθυνση στο portant
Ibi Dido regina novam patriam fundat: κύρια πρόταση
fundat: ρήμα | Dido: υποκείμενο | patriam: αντικείμενο | novam: επιθετικός προσδιορισμός στο patriam | regina: παράθεση στο Dido | Ibi: επιρρηματικός προσδιορισμός του τόπου στο fundat
Aeneas reginae insidias Graecorum renarrat: κύρια πρόταση
renarrat: ρήμα | Aeneas: υποκείμενο | insidias: άμεσο αντικείμενο | reginae: έμμεσο αντικείμενο | Graecorum: γενική υποκειμενική στο insidias
Regina Aenean amat: κύρια πρόταση
amat: ρήμα | Regina: υποκείμενο | Aenean: αντικείμενο
Aeneas reginam: κύρια πρόταση
amat: (ενν.) ρήμα | Aeneas: υποκείμενο | reginam: αντικείμενο
Denique Aeneas in Italiam navigat: κύρια πρόταση
navigat: ρήμα | Aeneas: υποκείμενο | in Italiam: εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός του τόπου που δηλώνει κατεύθυνση στο navigat | Denique: επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο navigat
regina exspirat: κύρια πρόταση
exspirat: ρήμα | regina: υποκείμενο
Ερωτήσεις - Ασκήσεις
1. Να κλιθούν τα ουσιαστικά: natus, barbarus, filius σε ενικό και πληθυντικό αριθμό.
Singularis Tantum
Nom.
Gen.
Dat.
Acc.
Voc.
Abl.
Pluralis Tantum
Nom.
Gen.
Dat.
Acc.
Voc.
Abl.
2. Να εντοπιστούν τα πρωτόκλιτα ουσιαστικά του κειμένου και να μεταφερθούν στην αντίστοιχη πτώση στον αντίθετο αριθμό.
3. Να γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων erit, amat, turbant.
Ενεστώτας
Παρατατικός
Μέλλοντας
Παρακείμενος
Υπερσυντέλικος
Σ. Μέλλοντας
4. Να αντιστοιχίστε τους όρους:
1. sui α. ονομαστική ενικού θηλυκού γένους
2. Illorum β. δοτική ενικού αρσενικού γένους
3. Mihi γ. δοτική ενικού ουδετέρου γένους
4. Vos δ. γενική πληθυντικού ουδετέρου γένους
5. Illa ε. γενική ενικού θηλυκού γένους
6. Tui στ. γενική πληθυντικού αρσενικού γένους
7. Illi ζ. αιτιατική πληθυντικού θηλυκού γένους
5. Να γραφούν οι ζητούμενοι τύποι:
Aeneas -> κλητική ενικού:
Εst -> β΄ πληθυντικό οριστικής μέλλοντα ενεργητικής φωνής:
Ventus -> δοτική πληθυντικού:
Bello -> αφαιρετική ενικού:
Se -> ονομαστική ενικού ουδετέρου γένους:
Illiorum αιτιατική πληθυντικού αρσενικού γένους
Amat -> α΄ ενικό οριστικής υπερσυντελίκου ενεργητικής φωνής:
Navigaverit -> γ΄ πληθυντικό οριστικής παρατατικού ενεργητικής φωνής:
Novis -> αιτιατική ενικού:
6. Να κλιθεί το ουσιαστικό vir σε ενικό και πληθυντικό.
7. Να γραφούν οι αρχικοί χρόνοι των ρημάτων:
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου