Προσομοίωση Συνεξέτασης Γλώσσας - Λογοτεχνίας, Γ΄ Τάξη Γενικού Λυκείου, Κάτω από τον δρόμο είναι η παραλία

Προσομοίωση Συνεξέτασης Γλώσσας - Λογοτεχνίας για τη Γ΄ Τάξη Γενικού Λυκείου

ΚΕΙΜΕΝΟ Ι

    Ακολουθεί διασκευασμένο για τις ανάγκες της εξέτασης, άρθρο της Τασούλας Καραϊσκάκη, που δημοσιεύθηκε στις 13/ 08/ 2023 στην ιστοσελίδα της «Καθημερινής».

Κάτω από τον δρόμο είναι η παραλία

    Η ιδέα ότι ο δημόσιος χώρος, συγκεκριμένα οι παραλίες, μπορεί ατιμώρητα να καταπατηθεί και να αναλωθεί πολεμιέται οργανωμένα για πρώτη φορά στη χώρα.  Στις παραλίες εγκαταβιώνει ό,τι υλικό και άυλο συγκροτεί το ελληνικό καλοκαίρι.  Εκεί, λοιπόν, δίνεται η μάχη, όχι μόνο για τα ιδιοποιημένα στρέμματα άμμου από τους θρασείς εμπόρους του κοινού κτήματος, αλλά και για το ποιος εντέλει ελέγχει τη ζωή μας.  Ο τόπος της τρυφηλής θερινής σχόλης κλάπηκε από ανενδοίαστους καταχραστές και τώρα οι πολίτες τον ζητούν πίσω. Και λίγο λίγο κερδίζουν.  Συγκλονιστικές νίκες.

    Δεν αγωνίζονται, βέβαια, το ίδιο για τον πλημμυρισμένο από τραπεζοκαθίσματα αστικό χώρο.  Δυσανασχετούν, όμως υπομένουν την αυθαιρεσία, ίσως γιατί δεν τον νιώθουν δικό τους, γιατί αδυνατούν να συνδεθούν με ένα περιβάλλον αβίωτο στους καύσωνες, συχνά κακοποιημένο, που εύκολα ρυπαίνουν, ενίοτε καταστρέφουν.  Ένας φαύλος κύκλος που σπάει μόνο όταν, ό,τι έχουν απαξιώσει η οικεία και η κρατική αδιαφορία, οι αδράνειες και τα χαμένα κίνητρα των θετικών πράξεων, το αναγεννά η δημόσια φροντίδα και η δυναμική της ανθρώπινης παρουσίας.  Ο αστικός ιστός είναι ένας ζωντανός οργανισμός, καμωμένος από την προσοχή ή την αμέλεια, τις προσμονές ή τους φόβους των κατοίκων του. Αν οι κοινωνίες είναι σε κρίση, είναι και οι πόλεις σε κρίση.  Αν οι άνθρωποι αναμειγνύονται ελεύθερα σε ένα ζωντανό συναπάντημα, οι χώροι μεταπλάθονται σε κόσμους καμωμένους από πρόσωπα, λέξεις, αντανακλάσεις, σκιές, σκηνές συγκινητικές και αναπάντεχες. Αν οι άνθρωποι αμπαρώνονται σε σπίτια - φρούρια, ο καθένας νιώθει ξένος με τις τύχες των άλλων, ήσυχος αλλά μόνος. Χωρίς σφύζοντα δημόσιο χώρο δεν υφίστανται κοινές έγνοιες, κοινές χαρές.

    Στην τάση ιδιωτικοποίησης του δημόσιου χώρου αντιστέκεται ό,τι ορίζει και σηματοδοτεί την κοινή ζωή.  Ο δημόσιος χώρος πλάθει και σταθεροποιεί σχέσεις, ενθαρρύνει τη συνύπαρξη που τον εγκαθιστά σε μια αμφίδρομη προστατευτική συνθήκη: οι άνθρωποι βρίσκουν ευχαρίστηση μέσα στην πόλη, εάν αισθάνονται ασφαλείς, και η πόλη γίνεται ασφαλέστερη όσο περισσότεροι άνθρωποι μοιράζονται εκεί τις στιγμές τους.  Στην ανοιχτή πόλη εκτυλίσσεται ένα μεγάλο μέρος από ό,τι οικοδομεί τη ζωή.  Εάν είναι φωτισμένη, καθαρή, πολυπρόσωπη (με σπίτια, γραφεία, καταστήματα, καφέ, εστιατόρια, με άνετα πεζοδρόμια, πάρκα, πλατείες, ποδηλατόδρομους, χώρους για ξεκούραση, σημεία συνάντησης, στάσεις σε βολικές θέσεις) και δεν πνίγεται από πυκνές θορυβώδεις ροές αυτοκινήτων, δημιουργεί στους ανθρώπους -στην εποχή της κλιμακούμενης μοναξιάς- την αίσθηση ότι τους ανήκει και ότι της ανήκουν. Σταλάζει ευεξία και ευτυχία.  Αποσείει ό,τι υποχρέωνε τους ανθρώπους στην καθυστέρηση των κοινών πράξεων, στην αναστολή των συλλογικών πόθων, ό,τι αποσπούσε τη ζωή από τον εαυτό της.  Εκεί οι έριδες όσων κινούν τα νήματα και οι καταιγίδες της Ιστορίας μοιάζουν συζητήσιμες και ενίοτε αναβιώνουν σκηνικά που θυμίζουν ότι, σε αυτή τη χώρα, στον δημόσιο χώρο χτίστηκε και λειτουργούσε η δημοκρατία.

    Είναι παγκόσμια η τάση ιδιωτικοποίησης του δημόσιου χώρου· η κατάληψη πεζόδρομων και πλατειών από καφετέριες και εστιατόρια, παραλιών από ξαπλώστρες, η αγορά εκτεταμένων αστικών πάρκων από εταιρείες, που τα διαμορφώνουν ανάλογα με το πώς εξυπηρετεί τις εγκαταστάσεις τους.  Όμως, ταυτόχρονα, κλιμακούμενο είναι και το κύμα γενναίας αναβάθμισης των δημόσιων χώρων, π.χ. σε Βανκούβερ, Τορόντο, Μελβούρνη, Σιγκαπούρη, Σεούλ...  Στις ευρωπαϊκές πόλεις τα άλση έχουν αυξηθεί κατά 38% τα τελευταία 25 χρόνια.  Στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι πράσινες αστικές υποδομές καλύπτουν το 40 % της επιφάνειας των πόλεων και κάθε κάτοικός τους απολαμβάνει 18,2 τ.μ. προσβάσιμου δημόσιου χώρου.  Το 44 % του ευρωπαϊκού αστικού πληθυσμού ζει σε απόσταση 300 μέτρων από δημόσιο πάρκο.  Οι περισσότερες ελληνικές πόλεις δεν μοιράζονται τους ευρωπαϊκούς μέσους όρους.  Οι κρίσεις ακρωτηρίασαν και άλλο τη δυνατότητα του κράτους να επενδύει σε δημόσιους χώρους, που όλο και υποκαθίστανται από τους ψηφιακούς χώρους αλληλεπίδρασης και συναπαντημάτων για τα κοινά, που, όμως, δεν οικοδομούν πάντα μια ισχυρότερη δημοκρατία.

    Οι πόλεις προσδιορίζονται, όχι μόνο από τα μνημεία και τις κτιριακές τους ιδιαιτερότητες, αλλά και από το τι κάνουν οι άνθρωποι δημόσια, στα σημεία όπου συγκλίνουν το ελεύθερο χασομέρι και η ελεύθερη συνύπαρξη.  Τρώνε σουβλάκια καθισμένοι σε πεζούλια, παρακολουθούν ποδόσφαιρο από την τηλεόραση υπαίθριου καφενείου, αστειεύονται σε χαλαρά πηγαδάκια. Οικειοποιούνται προσωρινά τον δημόσιο χώρο. Μένει και να τον σέβονται.

ΚΕΙΜΕΝΟ ΙΙ

    Ακολουθούν διασκευασμένα για τις ανάγκες της εξέτασης, αποσπάσματα άρθρου του Παντελή Μπουκάλα, που δημοσιεύθηκε στις 30/ 07/ 2023 στην ιστοσελίδα της «Καθημερινής».

Τα κινήματα ανάκτησης του δημόσιου χώρου

    Μπροστά σ’ ένα αρμυρίκι, και από τα λιγνά να είναι, τα κοντούτσικα, που σου δωρίζει τη σκιά του τη ριζωμένη στο αλάτι και σε κάνει να νιώθεις πως η πλάση όλη γεννήθηκε για σένα, τύφλα να ‘χουν πέντε ομπρέλες και δέκα ξαπλώστρες· ας είναι και από τις προοριζόμενες για τους VIP, αυτές που σε λίγο θα έχουν και ενσωματωμένο ερ - κοντίσιον.  Τις κλείνουν καιρό πριν, αφού πια η χάρη τους είναι status symbol. 

    Είδος χωροκατακτητικό οι ξαπλώστρες, δεν αρκούνται στα μέτρα που αποσπούν νομίμως, από δημοτικούς άρχοντες που κάνουν και δια της άμμου το ψηφοθηρικό κομμάτι τους.     Επιθετικές, επεκτείνονται προς όλες τις κατευθύνσεις. Καταλαμβάνουν αυθαίρετα τον χώρο που έχει μείνει ελεύθερος, για να μπορούν να στήνουν την ταπεινή τους ομπρελίτσα και ν’ απλώνουν την ψάθα τους όσοι δεν έχουν ή δεν θέλουν να δώσουν σαράντα ευρώ για μια ομπρέλα και δύο ξαπλώστρες.     Φτάνουν σχεδόν στη θάλασσα, κι ας υποτίθεται ότι πρέπει να τις χωρίζουν πέντε μέτρα από το νερό. Ακόρεστες, σφετερίζονται ακόμα και τον ίσκιο των ελεύθερων αρμυρικιών. Για να τα μετατρέψουν και αυτά σε ευρώδεντρα. 

    Στις παραλίες της Ελλάδας σπανίζουν πια τα αρμυρίκια, ενώ παντού ξεφυτρώνουν ομπρελοκαθίσματα.     Η πλεονεξία εναντίον της ελευθερίας. Αρχαίος ο πόλεμος, όσο αρχαία είναι η βουλιμία που ωθεί τους «πιο ξύπνιους» και τους πιο αδίστακτους να καταχρώνται το κοινό κτήμα, να το ιδιωτικοποιούν, να το στραγγίζουν.

    Το βλέπουμε παντού στην Ελλάδα, όπου αδέσποτο κάλλος και ελεύθερος χώρος. Παντού στη Μεσόγειο, που αλλοτριώνεται οριστικά από τον υπερτουρισμό.     Χάνει τον εαυτό που πούλησε σαν αυθεντικό, κι άλλον εαυτό δεν ξέρει πια να βρει. Έχει ξεμάθει. 

    Στην Πάρο και τη Νάξο το συνειδητοποίησαν.     Και αντέδρασαν σχεδόν ταυτόχρονα.  Όχι όλοι.  Ψευδαισθήσεις δεν επιτρέπονται.     Ο πόθος για όλο και περισσότερο χρήμα δεν αλλοιώνει μόνο τις παραλίες και τους οικισμούς.     Δεν φθείρει μόνο τον χαρακτήρα του τοπίου. Φθείρει και αλλοιώνει τον ίδιο τον χαρακτήρα του τόπου -όπου τόπος οι άνθρωποι που τον κατοικούν, όπως διδάσκουν σε αδιάφορους μαθητές οι αρχαίοι. 

    Στην Πάρο, την περασμένη Κυριακή, τριακόσιοι νησιώτες, μέλη οι περισσότεροι της «Κίνησης Πολιτών Πάρου για Ελεύθερες Παραλίες», διεκδίκησαν ειρηνικά το αυτονόητο: χώρο για ν’ απλώσουν την πετσέτα τους στη Σάντα Μαρία.     Την όμορφη παραλία, που την κατέλαβαν οι ξαπλώστρες μιας ιδιωτικής επιχείρησης, κι ας βρίσκεται σε περιοχή χαρακτηρισμένη ως Natura, κι ας μη δημοπρατήθηκε από τον δήμο κανένα τμήμα της. 

    «Γινόμαστε επί σειρά ετών μάρτυρες συστηματικών παραβάσεων από πλευράς επιχειρηματιών, στους οποίους έχει παραχωρηθεί το δικαίωμα χρήσης κοινόχρηστων χώρων αιγιαλού και παραλίας», διαβάζουμε στην ανοιχτή επιστολή των Ναξιωτών. Κι είναι σαν να διαβάζουμε επιστολή κατοίκων της Κρήτης, της Θάσου, της Λευκάδας, της Κέρκυρας, της Ρόδου, της Μυκόνου βέβαια. Αλλά και επιστολή των Αθηναίων, των Θεσσαλονικέων, των Πατρινών, που βλέπουν τα στεριανά τραπεζοκαθίσματα να διευρύνουν συνεχώς την επικράτειά τους εις βάρος του ανυπεράσπιστου δημόσιου χώρου, που μειώνεται παντού στην Ελλάδα. Μια χώρα που κλείνει τα πάρκα της έντρομη (δηλαδή αλλεργική στην ευθύνη), ακριβώς όταν είναι τεράστια η ανάγκη τους: επί καύσωνα.

ΚΕΙΜΕΝΟ ΙΙΙ

    Ακολουθεί σύντομο απόσπασμα από το πεζογράφημα του Γιώργου Ιωάννου «Απογραφή ζημιών», που αναφέρεται στη ζωή των ανθρώπων στις γειτονιές της Θεσσαλονίκης πολλά χρόνια πριν.

Γιώργος Ιωάννου, Απογραφή ζημιών (απόσπασμα)

    ∆ίπλα στό «Ἀκρόπολις» καί μέχρι τήν ὁδό Πλάτωνος ἦταν στή σειρά σπίτια μικρά καί παμπάλαια, ὅπου μέχρι καί την Κατοχή κατοικούσανε οἰκογένειες Ἑβραίων. Αὐτά, μέ το ξενοδοχεῖο μαζί, σχημάτιζαν τή βορινή πλευρά τῆς πλατείας, πού σήμερα ὀνομάζεται «Μακεδονομάχων». Τά Σάββατα γριές Ἑβραίισες, μέ τίς πατροπαράδοτες ἀτλαζένιες φορεσιές τῆς Καστίλλιας, στεκόντουσαν στίς ἐξώπορτες με σταυρωμένα τά χέρια, γιά να περάσει ἥσυχα καί ἀναμάρτητα ἡ ἅγια ἀργία. Τά σπίτια αὐτά, ἄν δέν εἶχαν προλάβει νά τά κατεδαφίσουν οἱ ἐργολάβοι, θά τά κατεδάφιζαν τώρα ὁπωσδήποτε οἱ στρατιωτικές μπουλντόζες, σέ συνεργασία, βέβαια, μέ τούς πολιτικούς μηχανικούς καί τούς ἄλλους σπουδαίους, πού δέν ξέρω τί νά πῶ, ἀλλά σάν πολύ εὔκολα, προκειμένου γιά παλαιά σπίτια, σημειώνουν τήν ἔνδειξη «κατεδαφιστέον». Θαρρεῖς καί τό θεωροῦν ὅλοι τους εὐκαιρία νά ἐξωραΐσουν τήν πόλη κατά τά γοῦστα τους και τά πρότυπά τους, ἀπαλλάσσοντάς την ἀπό τίς ἐνοχλητικές αὐτές παλιατσαρίες, πού πλαισιώνουν, καί πολύ ταιριαχτά μάλιστα, τά βυζαντινά μνημεῖα καί τούς χώρους τῆς παλαιᾶς ζωῆς. Ἔτσι σαρώθηκε σιγά σιγά, ἀπό χρόνια, ὅλη ἡ παλιά γειτονιά ἡ γύρω ἀπό τή Ροτόντα, δηλαδή ἡ παλιά ἑλληνική συνοικία τῆς Καμάρας, αὐτή πού ἔδινε τόν τόνο καί τά ἐπιχειρήματα, καί ἀφέθηκε ὁ τόπος ἐλεύθερος, γιά να φωτογραφίζουν οἱ τουρίστες μέ ἄνεση τή Ροτόντα. 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΘΕΜΑ Α 

Α. Να παρουσιάσετε συνοπτικά (80 περίπου λέξεις) τα οφέλη της αξιοποίησης του δημόσιου χώρου για τον άνθρωπο όπως παρουσιάζονται από τη συγγραφέα του κειμένου Ι.

ΜΟΝΑΔΕΣ 20

ΘΕΜΑ Β 

Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε με βάση το κείμενο ΙΙ τις περιόδους γράφοντας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη «Σωστό» ή «Λάθος». Δεν χρειάζεται να παραθέσετε απόσπασμα του κειμένου που επιβεβαιώνει την απάντησή σας. 

α. Η ενοικίαση της ξαπλώστρας αποτελεί στην εποχή μας ένδειξη κοινωνικής καταξίωσης των ανθρώπων.

β. Η μεγιστοποίηση του κέρδους υπονομεύει σήμερα την ανθρώπινη ελευθερία.

γ. Οι τουριστικοί προορισμοί που βρίσκονται στη Μεσόγειο αντιστέκονται  σήμερα στην υπέρμετρη τουριστική ανάπτυξη.

δ. Η μεγιστοποίηση του κέρδους αλλοτριώνει τους κατοίκους τόπων με  απαράμιλλο φυσικό κάλλος.

ε. Ο συγγραφέας συμφωνεί με την απόφαση της Πολιτείας να απαγορεύσει την κυκλοφορία των πολιτών στα δημόσια πάρκα το καλοκαίρι.

ΜΟΝΑΔΕΣ 10

Β2. Θα χαρακτηρίζατε το ύφος του συγγραφέα στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου ΙΙ («Είδος... ευρώδεντρα») α. επίσημο, β. λιτό ή γ. ειρωνικό; (4 μονάδες) Να τεκμηριώσετε την επιλογή σας, παρουσιάζοντας δύο γλωσσικά μέσα της συγκεκριμένης παραγράφου και τη λειτουργία τους (6 μονάδες).

ΜΟΝΑΔΕΣ 10

Β3.α. Στο μεγαλύτερο τμήμα της δεύτερης παραγράφου του κειμένου ΙΙ η συνοχή του λόγου οργανώνεται στη βάση της ρηματικής αναφοράς, καθώς στην αρχή κάθε περιόδου λόγου προτάσσεται το ρήμα και εννοείται το υποκείμενο.  Να εξηγήσετε με συντομία το επικοινωνιακό αποτέλεσμα αυτής της επιλογής του συγγραφέα στον αναγνώστη.

ΜΟΝΑΔΕΣ 7

Β3.β. Να εντοπίσετε και να αναλύσετε σε 60 περίπου λέξεις δύο κοινά σημεία προβληματισμού ανάμεσα στα κείμενα Ι και ΙΙ παραθέτοντας και τα σχετικά κειμενικά αποσπάσματα (οι λέξεις που απαρτίζουν τα κειμενικά αποσπάσματα δεν προσμετρώνται).

ΜΟΝΑΔΕΣ 8

ΘΕΜΑ Γ: να παρουσιάσετε τη συναισθηματική κατάσταση και τις σκέψεις του αφηγητή του κειμένου ΙΙΙ αξιοποιώντας τουλάχιστον τρεις διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες του αποσπάσματος.  Ποια συναισθήματα δημιουργεί σε εσάς η ανάγνωση του αποσπάσματος αυτού (150 - 200 λέξεις);

ΜΟΝΑΔΕΣ 15

ΘΕΜΑ Δ

    «Κλιμακούμενο είναι και το κύμα γενναίας αναβάθμισης των δημόσιων χώρων», τονίζει η Τασούλα Καραϊσκάκη στο κείμενο Ι που πραγματεύεται ένα από τα βασικότερα ανθρώπινα δικαιώματα, το δικαίωμα των πολιτών να αξιοποιούν με κοινωφελή τρόπο τον δημόσιο χώρο.

    Σε μια σύντομη παρέμβασή σας σε εκδήλωση που διοργανώνεται από υποψήφιο Δήμαρχο στην πόλη σας λίγο πριν τις δημοτικές εκλογές καλείστε να επισημάνετε α. τις δραστηριότητες για τις οποίες θεωρείτε ότι θα έπρεπε να αξιοποιείται ο δημόσιος χώρος των πόλεων προς όφελος των νέων και β. τα θετικά αποτελέσματα που θα προκύψουν για τους νέους, αν αξιοποιηθεί ο δημόσιος χώρος σύμφωνα με τις υποδείξεις σας. Η παρέμβασή σας θα πρέπει να είναι έκτασης 350 - 400 περίπου λέξεων και για τη σύνταξή της θα πρέπει να αξιοποιήσετε κάποια από τα στοιχεία των κειμένων αναφοράς Ι και ΙΙ.

ΜΟΝΑΔΕΣ 30