ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ.Ε.Λ., ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ ΜΕ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ Β ΣΤΗ ΣΥΝΕΞΕΤΑΣΗ ΓΛΩΣΣΑΣ - ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ.Ε.Λ.

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ ΜΕ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΥΠΩΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΘΕΜΑΤΟΣ Β

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟΔΕΙΞΗΣ ΠΡΟΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝΤΑΚΤΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

ΤΡΟΠΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ > ΠΡΟΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΥΝΤΑΚΤΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

    Ποια νομίζετε ότι είναι η πρόθεση/ ο σκοπός του συντάκτη στη συγκεκριμένη παράγραφο του κειμένου; Πώς ο τρόπος με τον οποίο επέλεξε να την αναπτύξει υπηρετεί την πρόθεση αυτήν;

    Πρέπει να αναφέρουμε αναλυτικά τον τρόπο ή τον συνδυασμό μεθόδων ανάπτυξης της παραγράφου και να τον/ τους συσχετίσουμε με την πρόθεση του συντάκτη.  Κατ΄ ελάχιστον όλοι οι τρόποι ανάπτυξης παραγράφου εξηγούν και υποστηρίζουν τον ισχυρισμό που διατυπώνει ο συντάκτης του κάθε κειμένου.

• Ο ορισμός αποκαλύπτει την πρόθεση του συντάκτη να προσδιορίσει/ να εξηγήσει το περιεχόμενο της έννοιας.
• Τα παραδείγματα αποκαλύπτουν την πρόθεση του συντάκτη να εξηγήσει ή/ και να τεκμηριώσει μια άποψη, για να πείσει τον αναγνώστη.
• Η σύγκριση - αντίθεση φωτίζει το περιεχόμενο δύο όρων/ φαινομένων με την ανάδειξη των μεταξύ τους διαφορών και αποτρέπει τη σύγχυση. Άρα αποκαλύπτει την πρόθεση του συντάκτη να εξηγήσει, να πληροφορήσει ή/ και να τεκμηριώσει μια άποψη, για να πείσει τον αναγνώστη.
• Το αίτιο - αποτέλεσμα και η αιτιολόγηση εξυπηρετούν την εξήγηση/ ερμηνεία ενός φαινομένου, ενώ συνδέονται με την επιχειρηματολογία και την πρόθεση του συντάκτη να πείσει τον αναγνώστη.
• Η αναλογία βοηθά στην κατανόηση/ εκλαΐκευση/ εξήγηση ενός φαινομένου, προσδίδει ύφος λογοτεχνικό κ.λπ. Στην περίπτωση της μεταφορικής αναλογίας μπορεί να συμβάλει στην ευαισθητοποίηση του δέκτη και προσδίδει λογοτεχνικό ύφος.
• Η διαίρεση βοηθά στην εξήγηση, στη διευκρίνιση εννοιών και στην πληροφόρηση του δέκτη.

    ΠΡΟΣΟΧΗ: είναι σημαντικό να ληφθεί υπ’ όψιν το περιεχόμενο (απόψεις/ θέσεις) και το επικοινωνιακό πλαίσιο του συγκεκριμένου αποσπάσματος/ κειμένου (ποιος μιλά σε ποιον; γιατί; με ποιον σκοπό;) και να μην αναπαράγονται τυποποιημένες απαντήσεις.

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Η πρόθεση του συντάκτη στη(ν) … παράγραφο του κειμένου («κειμενικός δείκτης») είναι να … (πρόθεση) τον αναγνώστη για … (θέμα παραγράφου) και παράλληλα να τον πείσει ότι ... (νόημα κατακλείδας παραγράφου ή όπου διατυπώνεται το συμπέρασμα -ψάχνουμε την αντίστοιχη διαρθρωτική λέξη).  Προκειμένου να επιτύχει αυτό τον σκοπό του, χρησιμοποιεί ως τρόπο ανάπτυξης της παραγράφου τη μέθοδο… (τρόπος ή συνδυασμός μεθόδων ανάπτυξης παραγράφου).  Ειδικότερα, ο συντάκτης υποστηρίζει στη θεματική περίοδο ότι … («κειμενικός δείκτης») και αναφέρει … (περιγράφουμε αναλυτικά το περιεχόμενο των λεπτομερειών της παραγράφου τηρώντας τη σειρά και τον αριθμό των περιόδων λόγου, που τις απαρτίζουν) που επιβεβαιώνουν … («κειμενικός δείκτης»).  Επιπρόσθετα αναφέρει ως … (αν εκτιμούμε ότι χρειάζεται περαιτέρω ανάλυση), («κειμενικός δείκτης»).

    Να παρουσιάσετε την οργάνωση του επιχειρήματος στην πρώτη (1η) παράγραφο του κειμένου.  Εναλλακτικά: πώς οργανώνει ο συντάκτης τις ιδέες του στην πρώτη (1η) παράγραφο του κειμένου;

    Πρέπει να αναδείξουμε την αποδεικτέα θέση/ τον βασικό ισχυρισμό του συντάκτη και τις ιδέες ή τα τεκμήρια με τα οποία την στηρίζει.  Στοιχεία της θεωρίας που πρέπει να αξιοποιήσουμε:

1. δομή παραγράφου
2. τρόποι ανάπτυξης παραγράφου
3. συλλογιστική πορεία επιχειρήματος/ παραγράφου

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Ο συντάκτης οργανώνει το επιχείρημά του στη(ν) … παράγραφο του κειμένου χρησιμοποιώντας ως τρόπο ανάπτυξης τον συνδυασμό μεθόδων. Αρχικά μεταχειρίζεται τη μέθοδο της/ των …. (τρόπος ανάπτυξης παραγράφου).  Ειδικότερα στη θεματική περίοδο («κειμενικός δείκτης») αναφέρει ότι παρατηρούνται … (νόημα), ενώ στις λεπτομέρειες της παραγράφου («κειμενικός δείκτης») αναφέρει … αυτών των ... Παράλληλα ο συντάκτης αξιοποιεί τη μέθοδο του … (τρόπος ανάπτυξης παραγράφου), καθώς αναφέρεται σε παράγοντες («κειμενικός δείκτης») που εντοπίζονται … και στη συνέχεια αναφέρει το αποτέλεσμά τους («κειμενικός δείκτης») που συνίσταται στη συγκρότηση... Λέξεις - κλειδιά σε αυτήν την περίπτωση συνιστά η λέξη «κειμενικός δείκτης» (γράφουμε την αντίστοιχη διαρθρωτική λέξη) σε συνδυασμό με τη φράση «κειμενικός δείκτης» (γράφουμε την αντίστοιχη διαρθρωτική λέξη).  Παράλληλα ο συγγραφέας ακολουθεί 1. παραγωγική/ 2. επαγωγική συλλογιστική πορεία, καθώς στη θεματική περίοδο αναφέρεται σε μια 1. γενικότερη/ 2. συγκεκριμένη ιδέα («κειμενικός δείκτης»), ενώ στις λεπτομέρειες προβαίνει σε 1. ειδικότερες επισημάνσεις/ σε 2. γενίκευση.

    Β3.  Να δείξετε δύο βασικούς τρόπους οργάνωσης του λόγου στην τέταρτη παράγραφο του Κειμένου ΙΙ («Η διαδικασία της δημιουργίας... τον προγραμματισμό για το μέλλον») με αναφορά σε συγκεκριμένα χωρία (μονάδες 4) και να εξηγήσετε πώς οι τρόποι αυτοί συμβάλλουν στη σύνδεση των νοημάτων και στην ανάπτυξη της βασικής θέσης της παραγράφου (μονάδες 6).

Μονάδες 10 

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 9 Σεπτεμβρίου 2025

    Β3. Στην τέταρτη παράγραφο του κειμένου ΙΙ δύο βασικοί τρόποι οργάνωσης του λόγου είναι τα παραδείγματα και το αίτιο - αποτέλεσμα.  Τα παραδείγματα εντοπίζονται στο σημείο «που μπορεί να είναι η οικογένεια, το σχολείο με τις υποχρεώσεις που επιβάλλει, οι συμμαθητές και οι φίλοι του» και το αίτιο αποτέλεσμα στο σημείο «η διαδικασία της δημιουργίας ταυτότητας είναι δύσκολη, με αποτέλεσμα να κλείνουν το κεφάλαιο αυτό, παίρνοντας εύκολες και γρήγορες αποφάσεις χωρίς να διερευνούν όλες τις προοπτικές και εναλλακτικές οδούς που ανοίγονται μπροστά τους, χάνοντας με αυτόν τον τρόπο την ευκαιρία να πάρουν τις αποφάσεις που θα τους οδηγήσουν στην ανάπτυξη του καλύτερού τους εαυτού.».  Με αυτούς τους δύο τρόπους ανάπτυξης επιτυγχάνεται η συνοχή των νοημάτων εφόσον αρχικά με τα παραδείγματα παρουσιάζονται οι φορείς κοινωνικοποίησης που επηρεάζουν τον έφηβο στη διαδικασία διαμόρφωσης ταυτότητας, ενώ με το αίτιο - αποτέλεσμα εξηγούνται οι συνέπειες από τις βιαστικές και μη ψύχραιμες αποφάσεις του, όταν πιέζεται από αυτούς τους φορείς.  Παράλληλα αναπτύσσεται και η βασική θέση της παραγράφου, η δυσκολία δηλαδή της διαδικασίας αυτής για τον έφηβο και οι επιδράσεις της στη μετέπειτα ζωή του αν αυτή δεν γίνει σωστά. 

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

    Β2.α. Ποια είναι η πρόθεση της συντάκτριας στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου Ι «Πολύτιμες... ένα απλό ταξίδι» (μονάδες 2) και πώς ο τρόπος, με τον οποίο την αναπτύσσει, εξυπηρετεί την πρόθεσή της αυτή; (μονάδες 3)

πανελλαδικές εξετάσεις, 31 Μαΐου 2024

    Β2.α Η συντάκτρια στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου Ι επιδιώκει να αποδείξει τη θέση ότι τα ταξίδια, που μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες στιγμές, έχουν ανεκτίμητη αξία «Πολύτιμες... ανεκτίμητη».  Για τον σκοπό αυτόν αξιοποιεί τη μέθοδο της αιτιολόγησης επισημαίνοντας με τη χρήση λογικού επιχειρήματος ότι τα ταξίδια συμβάλλουν στην πνευματική και ψυχική ολοκλήρωση και στην ευτυχία «Κι αυτό... να ευτυχήσει».  Παράλληλα προάγουν το πνεύμα, την ψυχαγωγία και την ψυχική και σωματική υγεία του ανθρώπου «Πνευματικές κατακτήσεις... ένα απλό ταξίδι».  Η ανάπτυξη της παραγράφου με αιτιολόγηση αποδεικνύεται και από τη χρήση του αιτιολογικού συνδέσμου «γιατί».  Με τη χρήση, λοιπόν, της αιτιολόγησης η συντάκτρια επιχειρεί να πείσει τον αναγνώστη για τα οφέλη των ταξιδιών προσδίδοντας στην άποψή της αξιοπιστία και εγκυρότητα.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Αξία»

    Β2.α Πρόθεση της συντάκτριας στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου Ι είναι να επιχειρηματολογήσει και τελικά να πείσει για την αξία των ταξιδιών, επικαλούμενη δηλαδή τη λογική του δέκτη, ότι τα ταξίδια βοηθούν το άτομο να καλλιεργηθεί πνευματικά και ψυχικά και κατ’ επέκταση να ευτυχήσει.  Στην προσπάθεια της αυτή η συντάκτρια αξιοποιεί ως τρόπο ανάπτυξης της παραγράφου την αιτιολόγηση.  Αρχικά τίθεται η άποψη ότι «η αξία των ταξιδιών είναι πολύτιμη» και στη συνέχεια αιτιολογείται αυτή η θέση («Κι αυτό, γιατί τα ταξίδια έχουν το μοναδικό χάρισμα... ένα απλό ταξίδι»).  Μάλιστα η αιτιολόγηση γίνεται φανερή από τη χρήση του αιτιολογικού συνδέσμου «γιατί».

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

    Β2.α. Ποια είναι η θέση του καθηγητή Φρανς ντε Βάαλ στο πρώτο ερώτημα του κειμένου ΙΙ («Η μεγαλύτερη... είκοσι μηνών»); Με ποιους τρόπους οργανώνει την απάντησή του στη συγκεκριμένη παράγραφο και πώς αυτοί οι τρόποι υπηρετούν την πρόθεσή του; (μονάδες 9)

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 9 Σεπτεμβρίου 2022

    Β2.α. Σύμφωνα με την απάντηση του καθηγητή Φρανς ντε Βάαλ οι άνθρωποι και τα ζώα έχουν μια διαφορά και αρκετές ομοιότητες.  Χρησιμοποιώντας τη σύγκριση - αντίθεση ως βασικό τρόπο ανάπτυξης της θέσης του ξεκινά παρουσιάζοντας τη μοναδική διαφορά ανθρώπων - ζώων, τη γλώσσα («Η μεγαλύτερη... μιλάμε.»).  Στη συνέχεια με τη χρήση πλάγιου λόγου εστιάζει στις ομοιότητες οι οποίες εντοπίζονται στα συναισθήματα, στον τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων, στον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας και στις διανοητικές ικανότητες («Κατά τα άλλα... τι θα κάνουν»).  Προκειμένου να ενισχύσει την άποψη για τις διανοητικές ικανότητες των ζώων, χρησιμοποιεί το παράδειγμα των χιμπατζήδων για να τονίσει ότι έχουν συνείδηση του εαυτού τους και επεισοδιακή μνήμη και το συνδυάζει με το παράδειγμα των ελεφάντων για να προβάλει την ικανότητά τους να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη γεγονός το οποίο παρουσιάζει κατ’ αναλογία με τους ανθρώπους μετά τους είκοσι μήνες από τη γέννησή τους («Έχουν καταγραφεί... είκοσι μηνών»).  Με αυτούς τους τρόπους καταφέρνει να διαφωτίσει τον αναγνώστη για τα ίδια και διαφορετικά χαρακτηριστικά ζώων και ανθρώπων.  Επίσης γίνεται κατανοητή η αρχική θέση του Φρανς ντε Βάαλ ενώ ταυτόχρονα διεγείρουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη, καθιστούν το κείμενο πιο οικείο και προσιτό και προσφέρουν στον λόγο ζωντάνια, αμεσότητα, γλαφυρότητα, παραστατικότητα, αμεσότητα και πειστικότητα.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

    Β2. Στο κείμενο ΙΙ ποιος είναι ο βασικός ισχυρισμός του Στέφανου Τραχανά στην απάντηση της δεύτερης ερώτησης «θεωρώ... κανόνες»; (μονάδες 8) Πώς η επιλογή της αναλογίας συμβάλλει στη στήριξη αυτής της βασικής θέσης; (μονάδες 7)

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 7 Σεπτεμβρίου 2020

    Β2. Αναφορικά στην επιστήμη της φυσικής ο Στέφανος Τραχανάς υποστηρίζει ότι οι εκφάνσεις της χαρακτηρίζονται από ποικιλία όμως η μελέτη και κατανόησή τους είναι εξαιρετικά συμπυκνωμένη.  Το χρέος της επιστημονικής κοινότητας είναι να μελετά και να σταχυολογεί τη γνώση.  Η θέση του επιστήμονα γίνεται πιο εύληπτη με την εύστοχη χρήση της αναλογίας.  Παραλληλίζοντας το σκάκι με τη φυσική αναδεικνύει την ξεχωριστή ιδιότητα λίγα θεωρήματα να έχουν πολυδιάστατη προβολή στη φύση, όπως και στο συγκεκριμένο παιχνίδι λίγοι κανόνες να οδηγούν σε άπειρες κινήσεις τα πιόνια.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

    Β2. Ο Τραχάνης ισχυρίζεται ότι όλοι οι θεμελιώδεις νόμοι που διέπουν τη λειτουργία του φυσικού κόσμου μπορούν να καταγραφούν με πυκνότητα από την επιστήμη της φυσικής.   Αυτή η δυνατότητα της ευσύνοπτης καταγραφής όλων των φυσικών φαινομένων και των νόμων τους τον γοήτευσε στην επιστήμη της φυσικής.

    Ο Σ. Τραχάνης για να καταστήσει σαφή στον αναγνώστη τη λειτουργία του φυσικού κόσμου χρησιμοποιεί την αναλογία με το σκάκι.  Με την αναλογία μεταξύ του φυσικού κόσμου, που διέπεται από συγκεκριμένους νόμους, και του γνωστού παιχνιδιού, στο οποίο υπάρχουν ορισμένες κινήσεις τεχνικής, ο ομιλητής κάνει την άποψή του κατανοητή προσδίδοντας ταυτόχρονα στο ύφος της απάντησής του γλαφυρότητα.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κάπα»

ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ > ΠΡΟΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΥΝΤΑΚΤΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

    Αν ο σκοπός του συντάκτη είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη/ αναγνώστριά του για το πρόβλημα, με ποιες εκφραστικές επιλογές (γλωσσικές επιλογές, εκφραστικά μέσα κ.ά.) φαίνεται ότι επιχειρεί να επιτύχει τον σκοπό του; Εναλλακτικά: Να επιλέξετε κειμενικούς δείκτες που επιβεβαιώνουν ότι πρόθεση του συντάκτη είναι να ευαισθητοποιήσει.

    Εκφραστικές επιλογές/ κειμενικοί δείκτες:

1. σχήματα λόγου
2. εγκλίσεις
3. λεξιλόγιο (απλό, καθημερινό, νεολογισμοί)
4. ερωτήσεις
5. συναισθηματικά φορτισμένες λέξεις
6. τρόποι πειθούς (επίκληση στο συναίσθημα)
7. σημεία στίξης (κυρίως τα σχολιαστικά)
8. μεταφορική/ συνυποδηλωτική λειτουργία της γλώσσας
9. μικροπερίοδος λόγος
10. ασύνδετο σχήμα
11. ρηματικά πρόσωπα (χρήση α΄ - β΄ προσώπου)
12. ελλειπτικές προτάσεις
13. περιγραφή
14. αφήγηση
15. χιούμορ
16. ειρωνεία

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Σκοπός του συντάκτης στη(ν) … παράγραφο του κειμένου είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη για … (θέμα παραγράφου).  Ο αρθρογράφος/ κειμενογράφος αισθητοποιεί την … (νόημα παραγράφου) και ευαισθητοποιεί τον αναγνώστη με … (εκφραστική επιλογή), («κειμενικός δείκτης»). Με τη χρήση του/ των … (εκφραστική επιλογή/ κειμενικός δείκτης) ο λόγος του αποκτά ζωντάνια, αμεσότητα και παραστατικότητα, ενώ παράλληλα ενεργοποιείται η προσοχή και κινητοποιείται ο προβληματισμός του αναγνώστη.  Επιπρόσθετα, προκειμένου ο … (ονοματεπώνυμο αρθρογράφου/ κειμενογράφου) να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη, χρησιμοποιεί μεταφορική λειτουργία της γλώσσας, που καθιστά το ύφος πιο γλαφυρό («κειμενικοί δείκτες»).

    Ο ομιλητής εμφανίζεται πολύ βέβαιος για τις απόψεις του.  Με ποιες γλωσσικές επιλογές, λέξεις ή φράσεις, δείχνει τη βεβαιότητά του; Συμμερίζεστε τη βεβαιότητά του; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

1. χρήση οριστικής και επιστημικής τροπικότητας
2. χρήση επιρρημάτων που δηλώνουν βεβαιότητα («βεβαίως», «ασφαλώς» κ.λπ.)
3. χρήση ρηματικών φράσεων που δηλώνουν βεβαιότητα («είναι βέβαιο», «σίγουρο» κ.λπ.)
4. αναφορική λειτουργία της γλώσσας
5. αντικειμενικότητα (χρήση γ΄ προσώπου)
6. θεωρία κειμενικών ειδών: η γλώσσα των κειμένων επιχειρηματολογίας, δηλαδή ονοματοποίηση, χρήση διαρθρωτικών λέξεων και φράσεων, ειδικό λεξιλόγιο, παθητική σύνταξη

• Εφόσον εντοπίσουμε επαρκείς κειμενικούς δείκτες, επισημαίνουμε ότι είναι δικαιολογημένη η βεβαιότητα του συγγραφέα.
• Πάντα αναφερόμαστε στο νόημα των ιδεών που αξιοποιούμε στην απάντηση και βάζουμε παραθέματα.

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Ο συντάκτης παρουσιάζεται αρκετά βέβαιος για τις απόψεις που διατυπώνει στη(ν) … παράγραφο του κειμένου.  Πιο συγκεκριμένα αυτό καταφαίνεται μέσω της χρήσης της οριστικής («κειμενικός δείκτης»), που δηλώνει τη βεβαιότητά του για το εξεταζόμενο ζήτημα και ειδικότερα για … (νόημα/ περιεχόμενο παραγράφου), («κειμενικός δείκτης»).  Άλλωστε ο συντάκτης μετέρχεται ποικιλία τρόπων πειθούς.  Αρχικά χρησιμοποιεί την επίκληση στη λογική με μέσα πειθούς τεκμήρια, όπως…, που αποδεικνύουν ότι … («κειμενικός δείκτης»).  Παράλληλα ο συγγραφέας  χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς την επίκληση στο συναίσθημα, μεταχειριζόμενος μέσα πειθούς, όπως τη συνυποδηλωτική λειτουργία της γλώσσας («κειμενικοί δείκτες»), τη χρήση συναισθηματικά φορτισμένων λέξεων και φράσεων («κειμενικοί δείκτες») και τη χρήση του ασύνδετου σχήματος («κειμενικός δείκτης»).

    Στο συγκεκριμένο απόσπασμα ο/ η συγγραφέας πιθανολογεί για την εξέλιξη της τεχνολογίας.  Για ποιον λόγο κατά τη γνώμη σας έκανε αυτήν την επιλογή;

1. Επαναδιατυπώνουμε το χωρίο με δικά μας λόγια και παραθέτουμε καίρια σημεία του κειμένου εντός παρενθέσεων και εισαγωγικών.
2. Εντοπίζουμε τα σημεία που καταδεικνύουν ότι ο/ η συγγραφέας πιθανολογεί.

• Χρήση επιστημικής τροπικότητας (σχολιασμός της ρηματικής φράσης που δηλώνει πιθανότητα, π.χ. απρόσωπα ρήματα «μπορεί», «ενδέχεται» κ.ά.) και της έγκλισης.
• Χρήση επιρρημάτων που δηλώνουν πιθανότητα: «ίσως», «πιθανόν»
• Χρήση σημείων στίξης: ερωτηματικό, αποσιωπητικά

1. Δικαιολογούμε την πιθανολογική έκφραση με βάση το θέμα που πραγματεύεται ο/ η συγγραφέας.
2. Επισημαίνουμε ότι ο/ η συγγραφέας δείχνει μετριοπάθεια, αποφυγή απολυτότητας.

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Ο/ Η συγγραφέας στο συγκεκριμένο απόσπασμα («κειμενικός δείκτης») πιθανολογεί για … (θέμα παραγράφου).  Συγκεκριμένα υποστηρίζει ότι ... (παρουσιάζουμε λεπτομερώς το νόημα/ περιεχόμενο της παραγράφου).  Η πιθανολογική διατύπωση αναδεικνύεται μέσω της χρήσης της επιστημικής τροπικότητας και συγκεκριμένα της φράσης «τείνει» + υποτακτική («κειμενικός δείκτης») που δηλώνει πιθανότητα, μέσω της οποίας επιχειρεί να μετριάσει τη βεβαιότητα των λεγομένων του/ της.  Ο/ Η συγγραφέας αποφεύγει την απολυτότητα κι επιδεικνύει μετριοπάθεια υποδηλώνοντας με τη χρήση του ρήματος «τείνει» ότι ...  Συγχρόνως η πιθανολογική διατύπωση αναδεικνύεται και με την αναφορά του επιρρήματος («ίσως»).  Ο/ Η συντάκτρια του κειμένου επιθυμεί να αναφερθεί με μετριοπάθεια στην …, ενδεχομένως γιατί ...

    Να επιλέξετε κειμενικούς δείκτες που επιβεβαιώνουν ότι πρόθεση του συγγραφέα είναι να πείσει.

1. χρήση τρόπων πειθούς: επίκληση στη λογική, στην αυθεντία
2. κυριολεξία
3. ειδικές ορολογίες
4. ονοματοποίηση
5. παθητική σύνταξη
6. διαρθρωτικές λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν χρόνο, αντίθεση, αίτιο και αποτέλεσμα, αιτιολόγηση, συμπέρασμα
7. ρητορικά ερωτήματα
8. αποφαντικές  προτάσεις1
9. επιστημική και δεοντική τροπικότητα,
10. πλούσια στίξη,
11. ρηματικά πρόσωπα

1. Αποφαντική λέγεται η πρόταση που μας δίνει διάφορες πληροφορίες ή κρίσεις ή με άλλα λόγια είναι αυτή στην οποία ο ομιλητής αναφέρεται σε καταστάσεις ή γεγονότα τα οποία πιστεύει πως είναι αληθινά.

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

    Ο/ Η συγγραφέας προσπαθεί να πείσει τους αναγνώστες της στη(ν) … παράγραφο του κειμένου χρησιμοποιώντας ως τρόπο πειθούς την επίκληση στη λογική. Αναλυτικότερα ο/ η συγγραφέας μετέρχεται ως μέσα πειθούς τεκμήρια και ειδικότερα παραδείγματα … («κειμενικός δείκτης»). Επιπρόσθετα παραδείγματα συνιστούν και ... («κειμενικός δείκτης»). Με την επίκληση στη λογική ο/ η συγγραφέας στοχεύει στην ορθολογική εξήγηση των πραγμάτων.  Προκειμένου να επηρεάσει τους αναγνώστες του/ της, ο/ η συγγραφέας χρησιμοποιεί κειμενικούς δείκτες που εντάσσουν το κείμενό του/ της στον επιστημονικό λόγο.  Επομένως παραθέτει αξιόπιστα επιστημονικά δεδομένα προς επίρρωση των γραφομένων του/ της τονίζοντας ότι … («κειμενικός δείκτης»).  Δεν είναι λίγες άλλωστε οι περιπτώσεις χρήσης ειδικής ορολογίας («κειμενικοί δείκτες»  κ.ά.).  Εν τέλει ο/ η συγγραφέας χρησιμοποιεί κυρίως το γ΄ ρηματικό πρόσωπο, προκειμένου να προσδώσει αντικειμενικότητα και καθολικότητα στις θέσεις του/ της («κειμενικός δείκτης»).  Με αυτές τις επιλογές ο/ η συντάκτης/-τρια καθιστά πιο πειστικές τις θέσεις που διατυπώνει, ενώ παράλληλα προσδίδει στο κείμενό του/ της ύφος επιστημονικό, αυστηρό, σοβαρό, λόγιο, επηρεάζοντας θετικά τον αναγνώστη ως προς τον βαθμό αξιοπιστίας όσων πρεσβεύει.

    Να επιλέξετε κειμενικούς δείκτες που επιβεβαιώνουν ότι πρόθεση του συγγραφέα είναι να εξηγήσει.

1. κοινά ουσιαστικά (αφηρημένα2)
2. ρήματα σε ενεστώτα δράσης3 και σκέψης4
3. συνδετικές λέξεις και φράσεις που δηλώνουν χρονικές κι αιτιολογικές σχέσεις, επεξήγηση
4. φράσεις πιθανολόγησης
5. σημεία στίξης: παρενθέσεις, διπλές παύλες, άνω και κάτω τελεία
6. παραδείγματα
7. αναφορικές προτάσεις (κυρίως προσδιοριστικές, όταν επεξηγούν τον όρο στον οποίο αναφέρονται)
8. μακροπερίοδος λόγος, όταν διασαφηνίζονται έννοιες
9. ορισμός
10. αναλογία - παρομοίωση

2. Κοινά ουσιαστικά ονομάζονται όσα δε δηλώνουν κύριο όνομα, όπως: αγαθά, τηλεόραση, μηχανή κ.ά. Ειδικά τα αφηρημένα είναι όσα αποδίδουν έννοιες, όπως: δικαιοσύνη, ελευθερία, καταναλωτισμός κ.ά.

3. Ρήματα δράσης: κάνω, επιχειρώ, παρακολουθώ, συμμετέχω κ.ά.

4. Ρήματα σκέψης: σκέπτομαι, αποφασίζω, θεωρώ κ.ά.

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Πρόθεση του/ της συντάκτη/-τριας στη(ν) … παράγραφο του κειμένου («κειμενικός δείκτης») είναι να εξηγήσει τον/ την … (θέμα παραγράφου).  Αρχικά χρησιμοποιώντας ρήματα δράσης («κειμενικοί δείκτες») επιχειρεί να προσδιορίσει τον/ την ... (νόημα/ περιεχόμενο της παραγράφου).  Μετερχόμενος/-η παραδείγματα («κειμενικοί δείκτες»), εξηγεί … (νόημα/ περιεχόμενο).  Τέλος με τη χρήση του μακροπερίοδου λόγου («κειμενικοί δείκτες») κατορθώνει να διασαφηνίσει…

    Να επιλέξετε κειμενικούς δείκτες που επιβεβαιώνουν ότι πρόθεση του συγγραφέα είναι να καταγγείλει.

1. τρόπος πειθούς: επίκληση στο ήθος του πομπού και ειδικότερα επίθεση στο ήθος του αντιπάλου
2. χρήση ουσιαστικών ή επιθέτων αρνητικά φορτισμένων
3. χρήση ρημάτων δράσης ή κρίσης σε γ΄ ενικό που φανερώνουν την ανηθικότητα του αντιπάλου
4. ερωτήματα, όταν εκφράζουν αποδοκιμασία, ειρωνεία
5. χρήση φράσεων καθομιλουμένης που εκφράζουν αρνητική κρίση για τον «αντίπαλο»
6. χρήση σχολιαστικών σημείων στίξης, όπως: (!), (;), «…»
7. χρήση υποκοριστικών ή μεγεθυντικών

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Στη(ν) … παράγραφο του κειμένου («κειμενικός δείκτης») ο/ η συγγραφέας επιδιώκει να καταγγείλει τον/ την … που (αίτιο/α καταγγελίας), με αποτέλεσμα ... (αποτέλεσμα τοξικής συμπεριφοράς ιθυνόντων).  Προκειμένου να το επιτύχει αυτό, μεταχειρίζεται ως τρόπο πειθούς την επίθεση στο ήθος του αντιπάλου.  Ως μέσα πειθούς μετέρχεται την απαξιωτική αναφορά στα … («κειμενικός δείκτης») με αρνητικούς κι αποδοκιμαστικούς χαρακτηρισμούς. Αυτοί οι χαρακτηρισμοί φανερώνουν το έλλειμμα ηθικής του/ των … μέσα από αρνητικά φορτισμένες φράσεις που αποκαλύπτουν... («κειμενικός δείκτης»).  Παράλληλα η χρήση μεταφορών αποκαλύπτει… («κειμενικός δείκτης»), ενώ με την επιλογή ρημάτων σε γ΄ πρόσωπο γίνεται αναφορά σε πράξεις, στάσεις και συμπεριφορές που φανερώνουν την ανηθικότητα των εμπλεκόμενων, οι οποίοι αδιαφορούν για... («κειμενικός δείκτης»).

    Να επιλέξετε κειμενικούς δείκτες που επιβεβαιώνουν ότι πρόθεση του συγγραφέα είναι να πληροφορήσει.

1. χρήση γ΄ προσώπου
2. κυριολεξία
3. αναφορά στην επικαιρότητα με επιρρήματα ή προσδιορισμούς που δηλώνουν χρόνο
4. διαρθρωτικές λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν τόπο
5. ειδικές ορολογίες
6. μέσα πειθούς: τεκμήρια (γεγονότα, στατιστικά στοιχεία, αποτελέσματα ερευνών, παραδείγματα)
7. περιγραφή, αφήγηση

    Ποια νομίζετε ότι είναι η πρόθεση του συγγραφέα στη δεύτερη (2η) παράγραφο του κειμένου; Πώς ο τρόπος που επέλεξε να αναπτύξει τη σκέψη του υπηρετεί την πρόθεση αυτήν;

    Η τεκμηρίωση σε συνάφεια με το περιεχόμενο στηρίζεται σε:

• αναφορά της δομής και του τρόπου ανάπτυξης της παραγράφου,
• αναφορά της συλλογιστικής πορείας της παραγράφου,
• αναφορά του τρόπου και των μέσων πειθούς που τεκμηριώνουν την πρόθεση του συγγραφέα.

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Πράγματι σκοπός του ομιλητή στη(ν) … παράγραφο του κειμένου («κειμενικός δείκτης») είναι να ευαισθητοποιήσει τον ακροατή/ την ακροάτριά του για ... (θέμα παραγράφου).  Προκειμένου να το επιτύχει μετέρχεται συγκεκριμένες εκφραστικές επιλογές.  Αρχικά επικαλούμενος το συναίσθημα του δέκτη απευθύνεται στους ακροατές του με τη χρήση του β΄ πληθυντικού προσώπου («κειμενικός δείκτης») προσδίδοντας ζωντάνια κι αμεσότητα στον λόγο του και καταθέτει σε α΄ ενικό πρόσωπο («κειμενικός δείκτης») με εξομολογητικό και υποκειμενικό χαρακτήρα  τις προσωπικές του σκέψεις για…  Επιπλέον με τη χρήση της μεταφορικής φράσης «κειμενικός δείκτης» εξασφαλίζει τη σαφήνεια του νοήματος, καθώς το απλό και καθημερινό λεξιλόγιο με το οποίο εκφέρεται είναι κατανοητό από τους νεαρούς μαθητές, που συνιστούν το ακροατήριό του, και προλειαίνει το έδαφος, ώστε να δημιουργηθεί σχέση οικειότητας μεταξύ πομπού και δέκτη, γεγονός που συνιστά προϋπόθεση ευαισθητοποίησης.  Τέλος η χρήση σχολιαστικών σημείων στίξης, όπως τα … («κειμενικός δείκτης») καταδεικνύει τον προβληματισμό και την περιφρόνηση/ απαξίωση του ομιλητή για τη … που λειτουργεί αποκλειστικά ως …

    Να μεταφέρετε το απόσπασμα σε πλάγιο λόγο σε μια περίοδο λόγου.  Ποια διαφορά εντοπίζετε ως προς το επικοινωνιακό αποτέλεσμα στον αναγνώστη;

    Στον ευθύ λόγο τα λόγια μεταφέρονται αυτούσια, όπως ειπώθηκαν, ενώ στον πλάγιο λόγο μπορούμε να αμφιβάλλουμε για την ακρίβεια/ αξιοπιστία της μεταφοράς των λόγων των δύο προσώπων.

1. Επομένως, ο ευθύς λόγος είναι πιο αξιόπιστος.
2. Προσδίδει στον λόγο ζωντάνια, αμεσότητα, παραστατικότητα.
3. Προσελκύει το ενδιαφέρον του αναγνώστη.

    Η αξιοποίηση του ευθέος λόγου στα μη λογοτεχνικά κείμενα αποσκοπεί αφενός στο να ενισχύσει την παραστατικότητα του κειμένου κι αφετέρου στο να καταστήσει σαφές πως πρόκειται για αυτούσια παράθεση των λόγων ενός άλλου προσώπου, χωρίς παρεμβάσεις του γράφοντος.  Άρα ο ευθύς λόγος υποδηλώνει μεγαλύτερο βαθμό εγκυρότητας σε οτιδήποτε σχετίζεται με τη μεταφορά και χρήση λόγων που ανήκουν σε άλλο πρόσωπο.  Ο πλάγιος λόγος διασφαλίζει τη ροή του κειμένου, επιτρέποντας στον γράφοντα να διατηρεί την ομοιομορφία του ύφους και τον τρόπο με τον οποίο θα ενταχθούν στο κείμενό του τα όσα είπε κάποιο άλλο πρόσωπο.  Ακριβώς, ωστόσο, επειδή πρόκειται για μεταφορά λόγων στην οποία είναι εμφανής η παρέμβαση εκείνου που τα μεταφέρει, μειώνεται η αίσθηση εγκυρότητας, εφόσον δεν είναι πάντοτε σαφές κατά πόσο τα λόγια αυτά έχουν μεταφερθεί αυτούσια, στο σύνολό τους και με το ύφος ή την αρχική πρόθεση εκείνου στον οποίο ανήκουν.

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Μετατροπή

    Ευθύς λόγος: στον ευθύ λόγο τα λόγια του … (ονοματεπώνυμο συντάκτη) μεταφέρονται αυτολεξεί και διατρανώνεται η άποψη ότι...  (νόημα παραγράφου).  Επομένως ο ευθύς λόγος είναι πιο αξιόπιστος, προσδίδει στον λόγο ζωντάνια, αμεσότητα, παραστατικότητα και προσελκύει το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Αντιθέτως στον πλάγιο λόγο περιορίζεται η ακρίβεια κι η αξιοπιστία που διαθέτει η αυτούσια μεταφορά των λεγομένων του …

    Πλάγιος λόγος: με τη μετατροπή του ευθέος λόγου σε πλάγιο τα λόγια του ομιλητή μεταφέρονται σε άλλον (-ή σε άλλους) όχι αυτολεξεί, όπως ειπώθηκαν αρχικά, αλλά με αλλαγές στη μορφή τους λόγω της εξάρτησής τους από κάποιο λεκτικό, δοξαστικό, γνωστικό, αισθητικό, βουλητικό, ερωτηματικό κ.λπ. ρήμα. Αυτό μπορεί να έχει επίδραση στον βαθμό της αξιοπιστίας των μεταφερόμενων λόγων.  Η χρήση του ευθέος λόγου είναι αντικειμενικότερη, αφού διατηρούνται τα λεγόμενα του ομιλητή ακριβώς όπως ειπώθηκαν, ενώ παράλληλα ενισχύει την αμεσότητα και παραστατικότητα του κειμένου.

    Β2.β. Στο απόσπασμα της τέταρτης παραγράφου του Κειμένου Ι («Επιλέγουμε... μήνυμα») κυριαρχεί το α΄ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο. Να εξηγήσετε τη λειτουργία του ως προς το επικοινωνιακό αποτέλεσμα (μονάδες 4).

Μονάδες 10 

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 9 Σεπτεμβρίου 2025

Β2.β. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα της τέταρτης παραγράφου του κειμένου Ι κυριαρχεί το α΄ πληθυντικό πρόσωπο («μοιραζόμαστε», «προτιμάμε», «φοβόμαστε»). Με τη χρήση του ο ομιλητής επιδιώκει να εντάξει τον εαυτό του στο ευρύτερο σύνολο των ανθρώπων οι οποίοι προβάλλουν τις προσωπικές τους στιγμές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αποφεύγουν τη διαπροσωπική επαφή, μιλώντας ως εκπρόσωπός τους και δίνοντας καθολικότητα και ευρύτερη διάσταση στο φαινόμενο. Με τον τρόπο αυτόν παρέχεται στον αναγνώστη στο αίσθημα της συμμετοχής με δυνατότητα ευαισθητοποίησής του στο θέμα, προσδίδοντας στο ύφος αμεσότητα, ζωντάνια και παραστατικότητα.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

    Β3.α Πρόθεση του συγγραφέα στην τελευταία παράγραφο του κειμένου Ι («Ξέρω... δικαιοσύνη») είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη/ την αναγνώστρια για τις αδικίες σε βάρος των γυναικών.  Να αναφέρετε δύο (2) διαφορετικές μεταξύ τους γλωσσικές επιλογές/ εκφραστικά μέσα με τα οποία υπηρετείται η πρόθεσή του (μονάδες 2) και να εξηγήσετε σύντομα τη λειτουργία καθενός από αυτά. (μονάδες 4)

πανελλαδικές εξετάσεις, 2 Ιουνίου 2023

    Β3.α Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου Ι ο συγγραφέας επιθυμεί να ευαισθητοποιήσει το αναγνωστικό κοινό χρησιμοποιώντας συγκεκριμένες γλωσσικές επιλογές και εκφραστικά μέσα.  Πιο συγκεκριμένα με τη χρήση του α΄ πληθυντικού ρηματικού προσώπου «αναλογιζόμαστε», «οραματιζόμαστε» ο συγγραφέας εντάσσει τον εαυτό του στο γενικό σύνολο των ανθρώπων που είναι σημαντικό να επανεξετάσουν σε βάθος την αδικία που υφίσταται η γυναίκα μέσα στη διάρκεια του χρόνου.  Επιπροσθέτως γίνεται χρήση έντονης συγκινησιακής και ποιητικής γλώσσας «αναλογιζόμαστε με ενοχή», «αμέτρητες γυναίκες θύματα», «να οραματιζόμαστε τη δικαιοσύνη».  Σκοπός του συγγραφέα είναι να παρουσιάσει με εμφατικό τρόπο το γεγονός, ότι ο σημερινός άνθρωπος οφείλει να υπερασπιστεί το γυναικείο φύλο και τα δικαιώματα αυτού.  Τον στόχο του πετυχαίνει κάνοντας χρήση λέξεων και φράσεων που έχουν βαρύνουσα σημασία για τους δέκτες.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Διακρότημα»

    Β3.α Ο συντάκτης προκειμένου να ευαισθητοποιήσει τους αναγνώστες χρησιμοποιεί το α΄ πληθυντικό πρόσωπο και την υποτακτική έγκλιση («να αναλογιζόμαστε», «να συμπονούμε», «να προσπαθούμε»).  Μέσω αυτών προτρέπει τους αναγνώστες με αφορμή την ημέρα μνήμης να αναστοχαστούν και να συνειδητοποιήσουν ότι η έμφυλη βία είναι κατάλοιπο του παρελθόντος, από το οποίο η σύγχρονη κοινωνία πρέπει να απαλλαγεί.  Παράλληλα τα ρήματα αυτά μεταφέρουν και τη στάση που καλούνται να τηρήσουν οι άνθρωποι, για να δώσουν τέλος στην έμφυλη βία, τονίζοντας την συλλογική ευθύνη.

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

    Β3. Πρόθεση της Κικής Δημουλά στο απόσπασμα «Για να επανέλθω... φωτογραφία σου» είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη σχετικά με τον ρόλο που διαδραματίζει η επέτειος στη διατήρηση της μνήμης.  Να αναφέρετε τρεις (3) διαφορετικές γλωσσικές επιλογές με τις οποίες επιτυγχάνει τον στόχο της παραθέτοντας τα αντίστοιχα χωρία (μονάδες 6) και να εξηγήσετε τη λειτουργία καθεμιάς από αυτές στο κείμενο. (μονάδες 9)

πανελλαδικές εξετάσεις, 3 Ιουνίου 2022

    Β3. Η Κική Δημουλά στο απόσπασμα («Για να επανέλθω... στη φωτογραφία σου») επιδιώκει να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη σχετικά με τον ρόλο της επετείου στη διατήρησης της μνήμης.  Γι’ αυτόν τον λόγο επαναλαμβάνει εμφατικά τρεις φορές τη λέξη «επέτειο» για να δώσει έμφαση στη έννοια αυτή που η οποία είναι μια μέρα κοινωνική.  Χρησιμοποιεί αποσιωπητικά («αυτές και αν δε θέλουν να ξεχαστούν...») για να συγκινήσει τους αναγνώστες οι οποίοι δεν θέλουν να ξεχάσουν τις απώλειες που βίωσαν.  Τέλος η χρήση της παρομοίωσης («ας πω ότι είναι ένα δωρεάν μεταφορικό μέσον») δίνει ζωντάνια και παραστατικότητα στο κείμενο και φανερώνει ότι η επέτειος ταξιδεύει τους ανθρώπους στον χρόνο και μεταφέρει το παρελθόν στο παρόν.

    Συμπληρωτικά στοιχεία:

• ασύνδετο σχήμα («τιμά τους ήρωες… στρατιώτη, και ιδού… ασυνόδευτες»): αναπαριστά με ένταση και πυκνότητα τα πρόσωπα και τις στιγμές που τιμώνται στις επετείους
• προσωποποίηση («παρελαύνουν οι Θερμοπύλες»): εδώ το μνημείο «παίρνει σάρκα και οστά», ζωντανεύει και ενεργεί στο σήμερα και έτσι ο αποδέκτης «βλέπει» το παρελθόν να ξεδιπλώνεται μπροστά του
• α΄ πληθυντικό («οι γονείς μας»): το κείμενο αποκτά αμεσότητα και συλλογικότητα, αφού όλοι οι μεγαλύτεροι έχουν μνήμες από τους γονείς τους
• β΄ ενικό («ιδού»): απευθύνεται άμεσα στον αναγνώστη για να δείξει σε προσωπικό τόνο το πώς το παρελθόν έρχεται στο σήμερα μέσω των αναμνήσεων
• επανάληψη («γενέθλια, γενέθλια, γενέθλια»): έμφαση στην επαναλειψημότητα των γιορτών, που πιστοποιούν το πέρασμα του χρόνου
• εικόνα («τα κρατάει αγκαλιά… φωτογραφία σου»): προσφέρει ζωντάνια και παραστατικότητα αναπαριστώντας μια πολύ ευαίσθητη μνήμη, αυτή του μητρικού θηλασμού

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

    Β3. Πρόθεση της ποιήτριας στο απόσπασμα «Για να επανέλθω... φωτογραφία σου» είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη σχετικά με τον ρόλο που διαδραματίζει η επέτειος στη διατήρηση της μνήμης.  Αυτό γίνεται εμφανές μέσα από διάφορες γλωσσικές επιλογές.  Αρχικά το α΄ ρηματικό πρόσωπο («Για να επανέλθω», «για να δώσω») φανερώνει τον βιωματικό και εξομολογητικό χαρακτήρα του κειμένου.  Επίσης η μεταφορική χρήση της γλώσσας («δωρεάν μεταφορικό μέσον») αναδεικνύει τη σημασία της επετείου για την ποιήτρια δίνοντας διαφορετικές σημασιολογικές αποχρώσεις στις λέξεις.  Τέλος η προσωποποίηση «Και βεβαίως η επέτειος διαπνέεται και από βαθύ πατριωτισμό. Τιμά τους ήρωες, συντονίζει τον ηρωισμό με το βηματισμό της σημαίας, παρελαύνουν οι Θερμοπύλες, δάφνινο στεφάνι στον άγνωστο στρατιώτη και, σιωπηρά, στον κάθε αγνοούμενο» σε συνδυασμό με το συναισθηματικά φορτισμένο λεξιλόγιο («βαθύ πατριωτισμό», «τιμά τους ήρωες», «συντονίζει τον ηρωισμό») συνδέει την επέτειο με το ηρωικό ιστορικό παρελθόν, καθώς έννοια της επετείου αποκτά ανθρώπινες ιδιότητες, ώστε να δώσει έμφαση, ζωντάνια και κίνηση και κάνει τον λόγο παραστατικό και πρωτότυπο.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Σύγχρονο»

    Β3. Πρόθεση της συντάκτριας του κειμένου Ι στην τελευταία παράγραφο «Όμως το παρόν... μπορούμε να κάνουμε;», είναι να ευαισθητοποιήσει τους/ τις αναγνώστες/ αναγνώστριες.  Να αναφέρετε τρεις (3) διαφορετικές γλωσσικές επιλογές με τις οποίες επιτυγχάνει τον στόχο της παραθέτοντας τα αντίστοιχα χωρία (μονάδες 6) και να εξηγήσετε τη λειτουργία της καθεμιάς από αυτές στο κείμενο (μονάδες 9).

πανελλαδικές εξετάσεις, 14 Ιουνίου 2021

    Β3. Τρεις γλωσσικές επιλογές με τις οποίες η συντάκτρια του κειμένου προσπαθεί να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη είναι οι εξής:

    1. Ρητορική ερώτηση («Άλλωστε, τι άλλο μπορούμε να κάνουμε;»)

    Με τη ρητορική ερώτηση η συγγραφέας προβληματίζει τον αναγνώστη για τις προοπτικές του μέλλοντος, που δεν αφήνουν περιθώρια για οτιδήποτε άλλο, πλην της ελπίδας και της πίστης σε έναν καλύτερο κόσμο.  Έτσι εμπλέκει τον αναγνώστη συναισθηματικά στα γραφόμενα ανοίγοντας έναν ιδιότυπο διάλογο με αυτόν και επικαλούμενη τον συναισθηματικό του κόσμο. Παράλληλα προσδίδει ζωντάνια και παραστατικότητα στον λόγο.

    2. Χρήση α΄ ρηματικού προσώπου («σωρεύουμε», «επιμένουμε», «νιώθουμε», «μπορούμε», «κάνουμε»).

    Το α΄ πληθυντικό πρόσωπο εκφράζει την καθολικότητα ενός φαινομένου, αφού, υποδεικνύει ότι η ενεργοποίηση όλων για τη βελτίωση του κόσμου αποτελεί κοινή επιδίωξη.  Παράλληλα με τη χρήση του η συγγραφέας προσδίδει ζωντάνια και παραστατικότητα στον λόγο και προσεγγίζει συναισθηματικά τους αναγνώστες, αφού επιθυμεί να τους πείσει ότι ανήκουν από κοινού στο ίδιο σύνολο και ότι τόσο αυτή όσο και εκείνοι πρέπει να ονειρευτούν εκ νέου και να διεκδικήσουν μια αλλαγή που θα αποτελέσει διέξοδο στα προβλήματα της εποχής.

    3. Μεταφορική χρήση της γλώσσας («το αύριο, από αδιαπέραστο πέπλο, γίνεται και πάλι πεδίο εκκόλαψης προσδοκιών.», «Σωρεύουμε δυνάμεις ενάντια στα μελλοντικά ερείπια.», «Επιμένουμε στην ανάσα της προσμονής, νιώθουμε ήδη τον αέρα της απαντοχής να καίει τα χείλη μας»)

    Όταν η γλώσσα χρησιμοποιείται μεταφορικά, προσδίδονται συναισθηματικές αποχρώσεις και υποβλητικότητα στον λόγο.  Με τη μεταφορά το μήνυμα παρέχει στον δέκτη αισθητική απόλαυση και όχι πληροφόρηση.  Στη συγκεκριμένη περίπτωση η συντάκτρια του κειμένου με τον αναμφισβήτητα, εντυπωσιακό μεταφορικό λόγο προβάλλει την αισιόδοξη στάση της ανθρωπότητας απέναντι στο μέλλον, την αγωνιστική της διάθεσης, την ελπίδα και την προσμονή της για όσα πρόκειται να συμβούν μελλοντικά.  Τέλος η μεταφορική χρήση της γλώσσας προσδίδει ζωντάνια και παραστατικότητα στον λόγο, εξάπτοντας τη φαντασία και προσελκύοντας το ενδιαφέρον του δέκτη.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Σύγχρονο»

    Β3. Ο στόχος της συντάκτριας στο συγκεκριμένο απόσπασμα είναι να ευαισθητοποιήσει το δέκτη, ώστε να προσπαθήσει να ατενίσει το μέλλον με μεγαλύτερη αισιοδοξία.  Προκειμένου να πετύχει το στόχο της χρησιμοποιεί α΄ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο «Σωρεύουμε», «Φανταστούμε», «Επιμένουμε», «νιώθουμε» προκειμένου να προσδώσει συλλογικότητα στο κείμενό της και να δείξει πως η ανάγκη να οραματιστούμε το μέλλον δεν αποτελεί ζητούμενο μόνο για τον αναγνώστη αλλά και για την ίδια.  Ταυτόχρονα η χρήση του α΄ πληθυντικού προσώπου καθιστά το ύφος του λόγου της άμεσο, ζωντανό, οικείο και παραστατικό.  Παράλληλα μέσω της εκτεταμένης χρήσης μεταφορών «αδιαπέραστο πέπλο», «πεδίο εκκόλαψης προσδοκιών», «μελλοντικά ερείπια», «ανάσα προσμονής», «αέρα απαντοχής», «καίει τα χείλη μας», προσδίδει συναισθηματική φόρτιση στα λεγόμενά της, αισθητική απόλαυση στο δέκτη, ενώ ταυτόχρονα δίνει έμφαση και ένταση τόσο στη δυσοίωνη προοπτική του μέλλοντος «μελλοντικά ερείπια», «αδιαπέραστο πέπλο», όσο και στην ανάγκη να περιμένουμε με ελπίδα μία ευνοϊκή εξέλιξη, «ανάσα προσμονής», «αέρα απαντοχής» εγείροντας τη φαντασία του και κλιμακώνοντας το ενδιαφέρον του.  Άλλωστε, όπως δηλώνει και η συντάκτρια στο τέλος της παραγράφου μέσω του ρητορικού ερωτήματος, «Τι άλλο μπορούμε να κάνουμε;» δηλώνεται με άμεσο, ζωντανό και παραστατικό τρόπο πως η μόνη ελπίδα αντιμετώπισης του αβέβαιου μέλλοντός μας είναι η προσμονή και η ελπίδα.  Επίσης φανερώνεται και η επιθυμία της συντάκτριας να οδηγήσει τον δέκτη σε συναισθηματική διέγερση προκειμένου να εμπλακεί και ο ίδιος στα γραφόμενά της και με αυτόν τον τρόπο να οδηγηθεί σε κοινό συμπέρασμα με εκείνη.  Τέλος ανοίγεται ένας φαινομενικός διάλογος με τον αναγνώστη, προκειμένου να υπάρξει ένα είδος «συνομιλίας» και μια αλληλεπίδραση στις σκέψεις μεταξύ συντάκτριας και αναγνωστών.

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

    Β2. Στο κείμενο Ι κυριαρχεί το α΄ πληθυντικό πρόσωπο, ενώ στο κείμενο ΙΙ το α΄ ενικό πρόσωπο.  Να εξηγήσετε τις συγκεκριμένες γλωσσικές επιλογές λαμβάνοντας υπόψη για καθεμία απ’ αυτές την πρόθεση του πομπού και το είδος του κειμένου.

Μονάδες 15

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 7 Σεπτεμβρίου 2021

    Β2. Η κυριαρχία του α΄ ενικού προσώπου στο κείμενο ΙΙ (απόσπασμα συνέντευξης) είναι αυτονόητη λόγω του είδους του κειμένου.  Η Μαρία Ευθυμία επιδιώκει να προσδώσει ενδιαφέρον, αμεσότητα και ζωηρότητα στον λόγο της, αφού η αφήγησή της εμπεριέχει το στοιχείο της προσωπικής μαρτυρίας.

    Ο πομπός εκφράζει προσωπικές εκτιμήσεις και προσεγγίζει τα πράγματα μέσα από μια εσωτερική οπτική γωνία.  Προσδίδει στο κείμενο υποκειμενικό και εξομολογητικό τόνο.  Μοιράζεται με τον δέκτη τα προσωπικά του βιώματα.

    Με την κυριαρχία του α΄ πληθυντικού προσώπου στο κείμενο Ι ο συγγραφέας επιδιώκει να δημιουργήσει στον αναγνώστη την αίσθηση της οικειότητας εντάσσοντας τον εαυτό του σε ένα ευρύτερο σύνολο ατόμων με το οποίο ταυτίζεται.

    Η χρήση του αποπνέει συλλογικότητα και συλλογική ευθύνη και ο πομπός γίνεται πιο πειστικός, αφού εντάσσει και τον εαυτό του στις προτάσεις που παρουσιάζει.  Τέλος επιδιώκει την ευαισθητοποίηση και όπου είναι ανάγκη τη δραστηριοποίηση των αρμόδιων φορέων (άρθρο).

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

    Να σχολιάσετε το ρηματικό - γραμματικό πρόσωπο που χρησιμοποιεί ο δημιουργός.

    α΄ ενικό => με τη χρήση του α΄ ενικού ρηματικού προσώπου εκφράζεται η προσωπική και η εξομολογητική διάθεση του συγγραφέα. Ο αναγνώστης νιώθει ότι έχει μπροστά του τον συγγραφέα, ο οποίος του εξομολογείται σκέψεις, προβληματισμούς και συναισθήματα.  Δημιουργείται δηλαδή μια σχέση εμπίστευσης ανάμεσά τους. 

    β΄ ενικό => με τη χρήση του β΄ ενικού ρηματικού προσώπου εκφράζεται η προσπάθεια του συγγραφέα να προσεγγίσει συναισθηματικά τον αναγνώστη.  Προσδίδεται στον λόγο οικειότητα, αμεσότητα και ζωντάνια, καθώς ο συγγραφέας μοιάζει να ανοίγει διάλογο με τον αναγνώστη και να ζητά την εμπλοκή του σε όσα γράφονται.  Αν μάλιστα τα ρήματα είναι σε προστακτική ή προτρεπτική υποτακτική, το ύφος γίνεται παραινετικό - διδακτικό.

    α΄ πληθυντικό => με τη χρήση του α΄ πληθυντικού ρηματικού προσώπου εκφράζεται η καθολικότητα ενός φαινομένου και η συλλογικότητα.  Ό,τι λέγεται αφορά όλους (ταύτιση, συλλογική ευθύνη).  Προσδίδεται στον λόγο οικειότητα, αμεσότητα και ζωντάνια. 

    β΄ πληθυντικό => με τη χρήση του β΄ πληθυντικού ρηματικού προσώπου εκφράζεται διάθεση συναισθηματικής προσέγγισης μεγάλου αριθμητικά συνόλου ατόμων. Προσδίδεται στον λόγο αμεσότητα, ζωντάνια, παραστατικότητα, καθώς ο συγγραφέας μοιάζει να ανοίγει διάλογο με τους αναγνώστες και τους ζητά την εμπλοκή τους σε όσα γράφονται.  Αν μάλιστα τα ρήματα είναι σε προστακτική ή προτρεπτική υποτακτική, το ύφος γίνεται παραινετικό - διδακτικό.

    γ΄ ενικό - γ΄ πληθυντικό => με τη χρήση του γ΄ ενικού και του γ΄ πληθυντικού ρηματικού προσώπου εκφράζεται ή η αντικειμενική ή η απρόσωπη στάση του γράφοντος (ή και τα δύο).  Ο συγγραφέας είτε αποστασιοποιείται από τα γεγονότα είτε/ και παρουσιάζει ή περιγράφει καταστάσεις ή θέσεις και ιδέες ευρύτερα αποδεκτές.

    Β2.α Ο σκοπός του συγγραφέα του κειμένου Ι είναι να ευαισθητοποιήσει στο ζήτημα της λογοτεχνικής ανάγνωσης.  Πώς το επιτυγχάνει; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας αναφέροντας από το κείμενο δύο (2) σημεία στίξης και δύο (2) σχήματα λόγου.  Να προσδιορίσετε για το καθένα τη λειτουργία του. (μονάδες 8)

πανελλαδικές εξετάσεις, 15 Ιουνίου 2020

    Β2.α Σημεία στίξης:

• θαυμαστικό που δηλώνει έκπληξη, απροσδόκητο γεγονός («τι ειρωνεία!»)
• διπλή παύλα που δηλώνει προσθήκη σχολίου αναδεικνύοντας εμφατικά («-τι ειρωνεία-») ότι ο κλεμμένος χρόνος της νεανικής ηλικίας για την ενασχόληση με το διάβασμα αποτέλεσε τελικά διαμορφωτικό στοιχείο της προσωπικότητάς του στην ώριμη ηλικία.
• σχήματα λόγου: 4η παράγραφος, μεταφορά, «Δεν ασκώ πρωταθλητισμό ανάγνωσης...». Με τη μεταφορά αυτήν θέλει να δηλώσει ότι η λογοτεχνική ανάγνωση για τον συγγραφέα δεν αποτελεί μια διαδικασία ψυχαναγκαστικού καταναγκασμού, εν είδει πρωταθλητισμού, αλλά εκπορεύεται από την εσωτερική φύση και τις αναζητήσεις του ατόμου.
• αντίθεση: 3η παράγραφος «Στα κοινωνικά δίκτυα πολλοί αναφέρουν... πιο αδέσμευτο».  Χρησιμοποιείται η αντίθεση για να γίνει φανερή η διάσταση ανάμεσα στο κοινωνικό σύνολο («πολλοί») και στον ίδιο τον συγγραφέα («για εμένα») ως προς τη σχέση με την ανάγνωση των βιβλίων.  Η αντίθεση καθιστά το κείμενο πιο ζωντανό και άμεσο.
• προσωποποίηση: 7η παράγραφος «Τέτοια κείμενα έρχονται και γιατρεύουν την ψυχή».  Η λογοτεχνία προσωποποιείται αποκτώντας τον ρόλο του γιατρού που θεραπεύει την ψυχή του ανθρώπου.  Με τον τρόπο αυτό φανερώνει την τεράστια αξία της για τον άνθρωπο.

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

    Β2.α Ο σκοπός του συγγραφέα του κειμένου Ι είναι να ευαισθητοποιήσει τους αναγνώστες στο ζήτημα της λογοτεχνικής ανάγνωσης.  Υποστηρίζει ότι το διάβασμα είναι μια «δημιουργική απασχόληση» που γίνεται εκούσια χωρίς να επιβάλλεται από εξωτερικούς παράγοντες.  Σύμφωνα με αυτόν οι ήρωες των βιβλίων και οι ιστορίες τους γιατρεύουν την ψυχή.  Για να ενισχύσει τις απόψεις του χρησιμοποιεί σημεία στίξης όπως τα εισαγωγικά «ανέβασα πυρετό», «Ανθρώπινο κτήνος».  Στην πρώτη περίπτωση τα εισαγωγικά δηλώνουν έμφαση ενώ στη δεύτερη παραθέτουν τον τίτλο ενός βιβλίου.  Επίσης χρησιμοποιείται το θαυμαστικό στη φράση: «τι ειρωνεία!» που δηλώνει έκπληξη. (Εναλλακτικά υπάρχει και η διπλή παύλα: -τι ειρωνεία-! που αποτελεί παρενθετική πρόταση.)  Σχήματα λόγου που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας είναι οι μεταφορές: «χάνομαι μέσα στο κείμενο», «έκλεβα χρόνο», «ίαση της λογοτεχνίας» που προσδίδουν στο κείμενο ζωντάνια, εκφραστικότητα και παραστατικότητα.  Επίσης χρησιμοποιείται η παρομοίωση «λες και εγείρονται οι συγγραφείς και συνομιλούν μαζί μου».  Η παρομοίωση προσδίδει στο λόγο εικονοπλαστικό και αλληγορικό χαρακτήρα, αμεσότητα, ζωντάνια και παραστατικότητα.  (Εναλλακτικά θα μπορούσαμε να πούμε και την προσωποποίηση «Τέτοια κείμενα έρχονται και γιατρεύουν την ψυχή.» ).

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Σύγχρονο»

    Τι πετυχαίνει η αρθρογράφος με τη χρήση του ερωτήματος στην 3η παράγραφο ως προς την οργάνωση του κειμένου κι ως προς την αντίδραση του αναγνώστη;

1. ενότητα κι αλληλουχία, δυνατότητα μετάβασης σε επόμενα νοήματα,
2. δημιουργεί γέφυρα επικοινωνίας του συγγραφέα με τον αναγνώστη,
3. προσδίδει στον λόγο ζωντάνια, αμεσότητα και παραστατικότητα απευθυνόμενος ο συγγραφέας στο θυμικό του αναγνώστη, του οποίου το  συναίσθημα επικαλείται
4. το κείμενο αποκτά θεατρικότητα και διαλογικό χαρακτήρα
5. το ύφος του κειμένου αποκτά αμεσότητα, ζωντάνια και παραστατικότητα.
6. κειμενοκεντρική απόδειξη 

 

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Ως προς την οργάνωση του κειμένου τα ερωτήματα που τίθενται στο τέλος της … παραγράφου («κειμενικός δείκτης») λειτουργούν ως στοιχεία μετάβασης σε επόμενα νοήματα, αφού ο συγγραφέας επιχειρεί να απαντήσει στις επόμενες παραγράφους στα ερωτήματα που θέτει σε αυτή την παράγραφο.  Επομένως χάρη στη χρήση των ερωτημάτων επιτυγχάνεται αποτελεσματικά η συνεκτικότητα ανάμεσα στη(ν) … και τη(ν) … παράγραφο.

    Ως προς την αντίδραση του αναγνώστη ο αρθρογράφος με τη χρήση των ερωτημάτων ενεργοποιεί τον προβληματισμό του αναγνώστη, προσελκύει την προσοχή και το ενδιαφέρον του, ενώ παράλληλα προσδίδει στον λόγο ζωντάνια, αμεσότητα και παραστατικότητα, θεατρικότητα και διαλογικό χαρακτήρα. Τα ερωτήματα απευθύνονται στο θυμικό του αναγνώστη, του οποίου το συναίσθημα επικαλείται ο συντάκτης στη συγκεκριμένη παράγραφο μέσω των διαδοχικών ερωτήσεων, προκειμένου να τον πείσει και να τον ευαισθητοποιήσει σχετικά με τα στοιχεία που … όσον αφορά στις…, με αποτέλεσμα να ...

    Β2.β Ποια είναι η επικοινωνιακή λειτουργία του ερωτήματος στην 5η παράγραφο του κειμένου ΙΙ «Γιατί όλοι... εαυτό του;» (μονάδες 7).

πανελλαδικές εξετάσεις, 15 Ιουνίου 2020

    Β2.β Το συγκεκριμένο ερώτημα δημιουργεί προβληματισμό στον αναγνώστη τονίζοντας τη ματαιότητα της συγγραφής λόγω της θνητής φύσης του ανθρώπου.  Παράλληλα, προσδίδεται στο κείμενο:

• προφορικότητα
• υποκειμενικότητα
• αμεσότητα/ οικειότητα
• ζωντάνια/ παραστατικότητα/ δραματικότητα
• υφολογική ποικιλία, προσελκύοντας τον αναγνώστη και εγείροντας το αναγνωστικό του ενδιαφέρον.

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

    Β2.β Ο Θ. Γρηγοριάδης χρησιμοποιεί την ερώτηση «Γιατί όλοι αυτοί... εαυτό του;» στην τελευταία παράγραφο του κειμένου ΙΙ.  Με αυτόν τον τρόπο προσδίδει ζωντάνια, αμεσότητα και παραστατικότητα στο κείμενό του.  Παράλληλα προβληματίζει τον αναγνώστη, τον ευαισθητοποιεί και τον αφυπνίζει ως προς την αξία του γραπτού λόγου.  Τέλος λειτουργεί επιλογικά στην ολοκλήρωση του κειμένου ΙΙ.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Σύγχρονο»

    Β3.α Να εξηγήσετε στο κείμενο Ι τη λειτουργία ως προς το επικοινωνιακό τους αποτέλεσμα: της διπλής παύλας (-έχει 82.000 κατοίκους-) και των διπλών εισαγωγικών («Για παράδειγμα, όταν ρώτησα έναν μαθητή τι θα κάνει μετά το τέλος της σχολικής χρονιάς, μου είπε: “Θα γίνω γιατρός, αλλά γιατρός ρομποτικής”»). (μονάδες 8)

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 7 Σεπτεμβρίου 2020

    Β3.α Η διπλή παύλα περικλείει μια πληροφορία σχετικά με τον ακριβή πληθυσμό της πόλης την Τρικάλων αλλά για τον αναγνώστη αποτελεί ένα εντυπωσιακό στοιχείο, καθώς μία σχετικά μικρή πόλη έχει αναδειχθεί η πιο καινοτόμος στη χώρα και μία από τις πιο πρωτοποριακές στον κόσμο.  Τα πρώτα εισαγωγικά παραθέτουν αυτούσια τα λόγια ενός καθηγητή γυμνασίου των Τρικάλων, ενώ τα δεύτερα συμπεριλαμβάνουν την απάντηση που του δόθηκε από μαθητή του.  Και στις δύο περιπτώσεις τα εισαγωγικά προσδίδουν παραστατικότητα και αμεσότητα στο άρθρο και παράλληλα ενισχύουν το επιχείρημα ότι η πόλη εμπνέει τους νέους της να παραμείνουν και να αξιοποιήσουν τις γνώσεις τους προς όφελος του τόπου τους.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

    Β3.α Η χρήση της διπλής παύλας (-έχει 82.000 κατοίκους-) διακόπτει για λίγο την κανονική ροή του λόγου, ώστε ο συγγραφέας να προσθέσει μια πληροφορία για τον πληθυσμό της πόλης των Τρικάλων συμπληρώνοντας τις πληροφορίες για την πόλη.

    Ο αρθρογράφος με τα πρώτα εισαγωγικά («Για παράδειγμα... ρομποτικής») παραθέτει αυτούσια τα λόγια του Καθηγητή Γυμνασίου των Τρικάλων, ο οποίος στην απάντησή του ενσωματώνει επίσης τα λόγια του μαθητή του, τα οποία βρίσκονται στα δεύτερα εισαγωγικά (“Θα γίνω γιατρός, αλλά γιατρός ρομποτικής”).

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κάπα»

ΕΡΩΤΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗΣ ΣΗΜΕΙΩΝ ΣΤΙΞΗΣ

    Να σχολιάσετε τη χρήση των σημείων στίξης.

    Η παρένθεση:

• αποβλέπει στη διασαφήνιση ορισμένων εννοιών με στόχο την αποφυγή της ασάφειας και της εννοιολογικής σύγχυσης
• χρησιμοποιείται για να περικλείσει κάποιο σχόλιο ή επεξήγηση του συγγραφέα
• με την παρένθεση είναι σαν να «χαμηλώνει» η φωνή του συγγραφέα και ο τόνος της φωνής γίνεται εξομολογητικός

    Η άνω τελεία σημειώνεται για να δηλώσει το τέλος ημιπεριόδου.     Η ημιπερίοδος έχει μεν νοηματική αυτοτέλεια όχι όμως και ολοκληρωμένο νόημα.  Για να ολοκληρωθεί, είναι απαραίτητο και το τμήμα του λόγου που ακολουθεί. Με άνω τελεία χωρίζεται μια φράση, όταν το δεύτερο μισό επεξηγεί ή έρχεται σε αντίθεση με το πρώτο.

    Η διπλή τελεία χρησιμοποιείται για να εισαγάγει παράθεμα, κατάλογο στοιχείων, να συνδέσει προτάσεις από τις οποίες η δεύτερη επεξηγεί την πρώτη ή είναι αποτέλεσμα της πρώτης ή ερμηνεύει την πρώτη.

    Η διπλή παύλα χρησιμοποιείται για την οριοθέτηση σχολίων.  Τα σχόλια αυτά είναι επεξηγηματικά ή συμπληρωματικά και θεωρούνται αρκετά χρήσιμα ώστε να συμπεριλαμβάνονται στα γραφόμενα.

    Τα εισαγωγικά δηλώνουν:

• μεταφορική χρήση λέξης του κειμένου
• έμφαση
• ειρωνεία
• αποστασιοποίηση του γράφοντος από τα γραφόμενα, απαξίωση μιας έννοιας, αμφισβήτηση
• μέσα σε εισαγωγικά τοποθετούνται λέξεις ή φράσεις που λαμβάνονται αυτούσιες από αλλού, ως ευθύς λόγος ή είναι τίτλοι ή είναι εξειδικευμένη - επιστημονική ορολογία.

    Το θαυμαστικό χρησιμοποιείται γενικά για να δώσει έμφαση στο συναίσθημα.  Ειδικότερα για να δηλώσει:

• θαυμασμό, έκπληξη από κάτι απίστευτο
• ειρωνεία
• απορία, αμφισβήτηση
• αποφασιστικότητα

    Το θαυμαστικό σημειώνεται ύστερα από επιφωνήματα ή επιφωνηματικές φράσεις και σε προστακτικές.

    Με το ερωτηματικό δηλώνεται:

• προβληματισμός
• προτροπή
• ειρωνεία
• αμφισβήτηση αξιοπιστίας μιας θέσης, αμφιβολία
• διατύπωση ρητορικής ερώτησης, που ισοδυναμεί με έντονη κατάφαση ή άρνηση
• πρόθεση του γράφοντος να αφυπνίσει/ να προβληματίσει τον αναγνώστη

    Η χρήση των ερωτήσεων:

• προβληματίζουν τον αναγνώστη και κινητοποιούν τη σκέψη του
• δημιουργεί γέφυρα επικοινωνίας του συγγραφέα με τον αναγνώστη,
• προσδίδουν στον λόγο ζωντάνια, αμεσότητα και παραστατικότητα.  Ο συγγραφέας απευθύνεται στο θυμικό του αναγνώστη και επικαλείται το  συναίσθημά του
• το κείμενο αποκτά θεατρικότητα και διαλογικό χαρακτήρα
• το ύφος του κειμένου εμπλουτίζεται με αμεσότητα, ζωντάνια και παραστατικότητα
• επιτυγχάνεται η ενότητα, η αλληλουχία και η δυνατότητα μετάβασης σε επόμενα νοήματα

    Τα αποσιωπητικά χρησιμοποιούνται για να δηλώσουν όλα τα συναισθήματα.  Συγκεκριμένα:

• κάποιο υπονοούμενο
• συγκίνηση
• ντροπή, ειρωνεία
• δισταγμό
• προβληματισμό
• στιγμιαία παύση της ανάγνωσης πριν από ένα στοιχείο του μηνύματος στο οποίο πρέπει ο αναγνώστης να εστιάσει την προσοχή του.

    Β2.β. Τι δηλώνουν τα εισαγωγικά στις παρακάτω φράσεις του κειμένου Ι;

- «μύθο της απάθειας» (παράγραφος 2η)

- «πράσινο κύμα» (παράγραφος 3η)

- «Η φωνή της Γης» (παράγραφος 3η)

(μονάδες 6)

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 9 Σεπτεμβρίου 2022

    Β2.β. «μύθο της απάθειας»: σχόλιο που δηλώνει αμφισβήτηση, ειρωνεία

    «πράσινο κύμα» : μεταφορική χρήση της γλώσσας

    «Η φωνή της Γης»: τίτλος βιβλίου

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

ΕΡΩΤΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗΣ ΤΡΟΠΩΝ ΚΑΙ ΜΕΣΩΝ ΠΕΙΘΟΥΣ

    Στην τέταρτη (4η) παράγραφο ο συντάκτης διατυπώνει ένα ακόμη επιχείρημα για την υποστήριξη της θέσης του.  Πόσο πειστικό είναι το επιχείρημά του; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

• εντοπίζουμε και καταγράφουμε τις προκείμενες και το συμπέρασμα του επιχειρήματος/ συλλογισμού
• αναφέρουμε το περιεχόμενο και τις ιδέες της παραγράφου και τεκμηριώνουμε παραθέτοντας τα αντίστοιχα στοιχεία της παραγράφου
• αναφέρουμε τη συλλογιστική πορεία του επιχειρήματος/ συλλογισμού (παραγωγικός, επαγωγικός)
• αξιολογούμε το επιχείρημα

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Ο συντάκτης διατυπώνει ένα επιχείρημα, προκειμένου να υποστηρίξει την αποδεικτέα θέση ότι... («κειμενικός δείκτης»).  Υποστηρίζει ότι… (νόημα), με αποτέλεσμα το (νόημα) («κειμενικός δείκτης»). (αποδίδουμε με δικά μας λόγια το επιχείρημα: τι περιέχεται στις προκείμενες και που καταλήγει - συμπέρασμα) («κειμενικός δείκτης»).  Οι προτάσεις αυτές με τις οποίες ο συγγραφέας καταλήγει στο συμπέρασμα είναι αληθείς, καθώς ανταποκρίνονται γενικά στην πραγματικότητα…, ενώ το συμπέρασμα συνάγεται εύλογα, άρα είναι έγκυρο. Πρόκειται, λοιπόν, για έναν ορθό 1. παραγωγικό/ 2. επαγωγικό συλλογισμό, καθώς ο συγγραφέας εκκινεί από μια 1. γενική/ 2. συγκεκριμένη διαπίστωση για να καταλήξει σε 1. ειδικότερες επισημάνσεις/ 2. γενικεύσεις.  Με αυτόν τον συλλογισμό ο συγγραφέας ενισχύει την ευρύτερη επιχειρηματολογία του επικαλούμενος τη λογική του δέκτη.

    Β3. Στην πέμπτη παράγραφο του κειμένου Ι («Ορμώμενος... δημιούργησαν»), η συντάκτρια παραθέτει τις απόψεις δύο ειδικών.  Ποιες είναι αυτές; (μονάδες 5) Ποια κύρια θέση της προηγούμενης παραγράφου ενισχύουν; (μονάδες 5) Να αξιολογήσετε την πειστικότητα του συγκεκριμένου τρόπου πειθούς που χρησιμοποιεί η συντάκτρια. (μονάδες 5)

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 9 Σεπτεμβρίου 2022

    Β3. Στην πέμπτη παράγραφο του κειμένου Ι η συντάκτρια αναφέρει τις απόψεις δύο ψυχαναλυτών.  Η πρώτη είναι εκείνη του Ρολάν Γκορί, σύμφωνα με την οποία είναι αδήριτη ανάγκη να αλλάξει ριζικά η στάση των ανθρώπων απέναντι στην οικολογική κρίση, καθώς πρόκειται για ένα πρόβλημα ανθρωπολογικό.  Κατά τη γνώμη του η αντιμετώπιση της καταστροφής του οικοσυστήματος απαιτεί μια νέα πολιτική φιλοσοφία, στην οποία τόσο η φύση όσο και οι άνθρωποι δε θα χρησιμοποιούνται ως αποθέματα ενέργειας στη σκακιέρα του πολιτικού ανταγωνισμού των ηγετών.  Η δεύτερη άποψη είναι του Φρόιντ ο οποίος παρομοίωσε την ανθρωπότητα με ένα φοβισμένο και αδύναμο παιδί μπροστά σε μια πανίσχυρη Μητέρα - Φύση.  Ο λόγος, λοιπόν, της δημιουργίας του πολιτισμού και της τεχνολογίας είναι η ανάγκη του ανθρώπου να προστατευτεί από τη σκληρότητα της φύσης.

    Η παράθεση των απόψεων του Ρ. Γκορί και του Φρόιντ ενισχύει την κύρια ιδέα της τέταρτης παραγράφου του κειμένου Ι σχετικά με τη δυσαρέσκεια των νέων της Κεντρικής Ευρώπης για τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συμπεριφέρονται καθημερινά αδιαφορώντας για την κλιματική αλλαγή, κάτι το οποίο απειλεί τη ζωή τους και το μέλλον τους.  Η συντάκτρια επικαλείται την αυθεντία του Γκορί και του Φρόιντ, διακεκριμένων ψυχαναλυτών, για να ενδυναμώσει τη θέση της ότι η οικολογική κρίση συνδέεται με την ανθρώπινη ψυχολογία και εξελίσσεται σταδιακά σε υπαρξιακή.  Τα λόγια των ειδικών επιστημόνων προσδίδουν αξιοπιστία στην επιχειρηματολογία της και συμβάλλουν στην πειστικότητα των λόγων της.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

    Β2.β Τι επιδιώκεται με τη χρήση στατιστικών στοιχείων στο κείμενο Ι (μονάδες 3) και τι με την εκτεταμένη χρήση μαρτυριών στο κείμενο ΙΙ (μονάδες 4);

πανελλαδικές εξετάσεις, 14 Ιουνίου 2021

    Β2.β Με την παράθεση στατιστικών στοιχείων, που αποτελούν τεκμήρια, ο συντάκτης του κειμένου επικαλείται τη λογική του δέκτη.  Καταφέρνει να προσδώσει αξιοπιστία στα γραφόμενα, να αποδείξει ότι στηρίζεται σε έγκυρες έρευνες και ότι τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγει δεν είναι προϊόν προσωπικών εκτιμήσεων ή παρατηρήσεων αλλά αποτέλεσμα αξιόλογων μελετών και εργασιών, που έχουν εκπονηθεί από έγκριτους οργανισμούς και άλλους φορείς.  Παράλληλα τα αποτελέσματα ερευνών αποτυπώνουν την κοινή γνώμη και αυτό καθιστά το κείμενο πιο ενδιαφέρον και πειστικό για τον αναγνώστη, αφού νιώθει ότι αυτά που διαβάζει ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και ίσως απηχούν και τη δική του άποψη για τα πράγματα.

    Η εκτεταμένη χρήση μαρτυριών στο κείμενο ΙΙ γίνεται για να αναδείξει ο συγγραφέας το θέμα που πραγματεύεται συνδέοντάς το με στοιχεία από την πραγματικότητα.  Παραθέτοντας μαρτυρίες νέων ανθρώπων, οι οποίοι σχετίζονται άμεσα με το υπό εξέταση θέμα, ο συγγραφέας καταφέρνει να δείξει πώς βιώνουν οι άμεσα εμπλεκόμενοι με το πρόβλημα την κατάσταση της εργασιακής ανασφάλειας.  Έτσι ο αναγνώστης συμμερίζεται τις αγωνίες των νέων, ενώ, αν είναι και ο ίδιος νέος, ταυτίζεται με αυτούς που καταθέτουν τη γνώμη τους και νιώθει ένα αίσθημα οικειότητας, καθώς βιώνει τα ίδια προβλήματα.  Παράλληλα ο λόγος αποκτά προφορικότητα, το κείμενο γίνεται ενδιαφέρον και κατανοητό, ο λόγος αποκτά ζωντάνια και παραστατικότητα και ο αναγνώστης πείθεται, καθώς με τις μαρτυρίες ο συγγραφέας επικαλείται τόσο τη λογική του, αφού πρόκειται για εμπειρίες που ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, όσο και τον συναισθηματικό του κόσμο, αφού πρόκειται για μαρτυρίες συναισθηματικά φορτισμένες.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Σύγχρονο»

    Β2.β Στο κείμενο Ι γίνεται χρήση στατιστικών στοιχείων «Το 47 % δήλωσε... ανθρώπους», «Το 39 % δήλωσε... ποιότητα ζωής», προκειμένου ο συντάκτης να επικαλεστεί τη λογική των αναγνωστών και να ενισχύσει τη θέση ότι η κοινωνία του μέλλοντος θα είναι τεχνολογική.  Τα πρώτα στατιστικά στοιχεία παρουσιάζουν την απαισιόδοξη οπτική για το μέλλον αφού θα κυριαρχούν φαινόμενα όπως: ανισότητες, ψηφιακή εγκληματικότητα και διακριτικές διαμάχες.  Εν αντιθέσει το δεύτερο ποσοστό παρουσιάζει με ευοίωνο τρόπο τον τηλεκόσμο, την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής, την ύπαρξη ενσυναίσθησης.  Μέσω των δύο στατιστικών στοιχείων που παρατίθενται ισχυροποιείται η αξιοπιστία των λεγομένων του καθώς ως τεκμήρια διαθέτουν μεγάλη αποδεικτική ισχύ.

    Με την εκτεταμένη χρήση μαρτυριών στο κείμενο ΙΙ η συντάκτρια επιδιώκει να αποδώσει με άμεσο και βιωματικό τρόπο τις επαγγελματικές προσδοκίες, τις σκέψεις και τα όνειρα των παιδιών για το μέλλον.  Η χρήση του ευθέος λόγου των μαρτυριών, που παρατίθενται στην 1η παράγραφο του κειμένου ΙΙ, προσδίδει αυθεντικότητα στην επιθυμία των αποφοίτων για επαγγελματική αποκατάσταση και υποκειμενισμό καθώς πρόκειται για τα λεγόμενα των άμεσα ενδιαφερομένων.  Ταυτόχρονα μέσω της χρήσης των δύο επόμενων μαρτυριών, που βρίσκονται στη 2η παράγραφο του κειμένου ΙΙ, τα παιδιά προβάλλουν με άμεσο τρόπο την αναγκαιότητα εδραίωσης του επαγγελματικού προσανατολισμού στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, ώστε να εναρμονίζονται οι επιθυμίες τους με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας.

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

    Β3.α Στη 2η παράγραφο «Η απάντηση έρχεται... ποτέ δεν γίνονται» του κειμένου Ι ο συγγραφέας παραθέτει τον μύθο του Αμφίωνος.  Να αναφέρετε δύο διαφορετικούς μεταξύ τους στόχους αυτής της επιλογής του συγγραφέα. (μονάδες 12)

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 7 Σεπτεμβρίου 2021

    Β3.α Ο συγγραφέας του κειμένου Ι με την παράθεση του μύθου του Αμφίωνος στοχεύει: να αποδείξει τις βαθύτερες αλήθειες και αξίες που εμπεριέχονται στον πυρήνα αυτών των πλασματικών ιστοριών και που εκφράζουν τη συλλογική στάση των ανθρώπων απέναντι σε θεμελιώδη θέματα.

    Επίσης ήδη από την αρχαιότητα οι μύθοι έχουν διδακτικό χαρακτήρα.  Κάθε μύθος έχει στο βάθος του ένα ηθικό δίδαγμα, μέσα από το οποίο το άτομο διδάσκεται και αντιλαμβάνεται περισσότερα για τη ζωή και την πραγματική της ουσία (επιμύθιον).

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟΔΕΙΞΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ - ΣΥΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

    Με τις διαρθρωτικές λέξεις συνήθως δηλώνεται:

    α. το αίτιο - αποτέλεσμα: «επειδή», «διότι», «έτσι», «γι' αυτόν τον λόγο» κ.τλ.

    β. η αντίθεση - εναντίωση: «αλλά», «όμως», «ωστόσο», «από την άλλη πλευρά», «όμως» κ.τλ.

    γ. η χρονική σχέση: «ύστερα», «προηγουμένως», «εν τω μεταξύ» κ.τλ.

    δ. ένας όρος, προϋπόθεση: «αν», «εκτός αν», «σε περίπτωση που» κ.τλ.

    ε. η επεξήγηση: «με άλλα λόγια», «δηλαδή», «με όσα είπα προηγουμένως εννοούσα», «(για να με καταλάβετε) θα σας το παρουσιάσω με άλλον τρόπο», «για να γίνω σαφέστερος» κ.τλ.

    στ. η έμφαση: «είναι αξιοσημείωτο ότι...», «θα ήθελα να τονίσω το εξής...», «να επιστήσω την προσοχή σας» κ.τλ.

    ζ. ένα παράδειγμα: «π.χ.», «λ.χ.», «για παράδειγμα» κ.τλ.

    η. η απαρίθμηση επιχειρημάτων, η εισαγωγή μιας καινούριας ιδέας: «πρώτο... δεύτερο», «καταρχήν», «τελικά», «το επόμενο επιχείρημα/ θέμα που θα μας απασχολήσει» κ.τλ.

    θ. η διάρθρωση του κειμένου: «το άρθρο/ η μελέτη/ η εισήγηση/ η ομιλία μου χωρίζεται σε τρία μέρη: στο πρώτο…» κ.τλ.

    ι. ένα συμπέρασμα, συγκεφαλαίωση: «για να συνοψίσουμε», «συγκεφαλαιώνοντας/ επιλογικά/ συμπερασματικά θα λέγαμε ότι...» κ.τλ.

    κ. μια προσθήκη: «επίσης», «επιπλέον», «ακόμη», «επιπρόσθετα...» κ.τλ.

    Ποια νοηματική σχέση συνδέει τις παραγράφους «χ» και «ψ»; Εναλλακτικά: Να ανιχνεύσετε τη συνεκτικότητα μεταξύ των παραγράφων.

    Πρόκειται για τη συνεκτικότητα.  Προσέχουμε το νόημα της μιας και της άλλης παραγράφου και γράφουμε τι σχέση έχουν, π.χ. πρόβλημα - λύση, αίτιο - αποτέλεσμα, σχέση αντίθεσης κ.ά.

    Να εξετάσετε την αλληλουχία του κειμένου.

    Οφείλουμε να διακρίνουμε τον πρόλογο, το κύριο μέρος, τις ενότητες αυτού και τον επίλογο.  Στα μη αποδεικτικά κείμενα τα νοήματα αναπτύσσονται ελεύθερα, συνειρμικά, διαισθητικά.  Στα αποδεικτικά κείμενα αναπτύσσονται με λογική σειρά.  Επίσης οφείλουμε να εξετάσουμε αν υπάρχει σύνδεση - συσχέτιση των νοημάτων στον άξονα του χρόνου (με χρονολογική σειρά) ή στον άξονα του τόπου.

    Πώς συνδέονται οι παράγραφοι «χ» και «ψ»;

    Απαντάμε διττά: ελέγχουμε τη μορφική σύνδεση (συνοχή) και τη νοηματική (συνεκτικότητα).

    Πώς διαρθρώνονται οι σκέψεις του συγγραφέα/ ποια η αρχιτεκτονική του κειμένου;

    Γενικά η διάρθρωση των σκέψεων μπορεί να είναι αυστηρή, να αναπτύσσονται δηλαδή με λογική σειρά, ή ελεύθερη, ακόμη και συνειρμική.  Συγκεκριμένα όταν τα κείμενα είναι αποδεικτικά για μια ολοκληρωμένη απάντηση πρέπει να αναφερθούμε στην αλληλουχία, στη συνοχή και τη συνεκτικότητα.

    Β2.β έτσι ώστε (1η παράγραφος), Αν και (1η παράγραφος), ή (3η παράγραφος), καθώς και (5η παράγραφος), Συμπερασματικά (7η παράγραφος).  Να εξηγήσετε τι δηλώνουν οι παραπάνω διαρθρωτικές λέξεις (μονάδες 5).

πανελλαδικές εξετάσεις, 31 Μαΐου 2024

    Β2.β Οι διαρθρωτικές λέξεις του κειμένου δηλώνουν τις εξής νοηματικές σχέσεις:

    Έτσι ώστε (1η παράγραφος): αποτέλεσμα

    Δηλώνεται το αποτέλεσμα του προβληματισμού σχετικά με την ουσία της ευτυχίας για την οποία αξίζει η πάλη, που θα οδηγήσει πιο κοντά στην πολυπόθητη ευδαιμονία.

    Αν και (1η παράγραφος): αντίθεση/εναντίωση

    Δηλώνεται η εναντίωση της υποκειμενικής προσέγγισης της ευτυχίας στην πλειοψηφική προσέγγισή της ως συλλογής στιγμών.

    ή (3η παράγραφος): διάζευξη

    Διαζευκτική παράθεση των επιρρημάτων «καλώς - κακώς» που δείχνουν την αντικειμενικότητα του γράφοντος.

    καθώς και (5η παράγραφος): προσθήκη, έμφαση

    Προστίθεται στα οφέλη του συγχρωτισμού με αλλοεθνείς η γνώση και η υιοθέτηση νέων τρόπων ζωής.

    Συμπερασματικά (7η παράγραφος): συμπέρασμα

    Συμπεραίνεται η πολυεπίπεδη ωφέλεια/ προσφορά του ταξιδιού που δημιουργεί πολύτιμες και αξέχαστες αναμνήσεις και εμπειρίες.

Σημείωση: Η αναφορά στην ανάλυση των σχετικών χωρίων γίνεται για την πληρέστερη κατανόηση της νοηματικής σχέσης των διαρθρωτικών λέξεων – φράσεων και δεν αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση μίας επίσημης απάντησης.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Αξία»

    Β2.β

• έτσι ώστε: αποτέλεσμα
• Αν και: εναντίωση
• ή: διάζευξη
• καθώς και: προσθήκη
• Συμπερασματικά: συμπέρασμα

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

    Β2.α Πώς συνδέονται νοηματικά η δεύτερη (2η) και η τρίτη (3η) παράγραφος του κειμένου Ι («Εξετάζοντας... σώματος») (μονάδες 4) και με ποια γλωσσική επιλογή επιτυγχάνεται αυτή η σύνδεση; (μονάδες 2)

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 9 Σεπτεμβρίου 2024

    Β2.α Η δεύτερη παράγραφος του κειμένου Ι παρουσιάζει τα στατιστικά δεδομένα που δείχνουν τη μειωμένη συμμετοχή των Άτομα με Αναπηρία (Α.μεΑ.) σε οργανωμένα αθλήματα, ενώ η τρίτη παράγραφος αναφέρεται στα οφέλη που έχουν τα Α.μεΑ. από τη συμμετοχή τους στην άσκηση και τον αθλητισμό.  Οι δύο παράγραφοι συνδέονται νοηματικά, καθώς η δεύτερη αναδεικνύει την ανάγκη αύξησης της συμμετοχής των Α.μεΑ. στον αθλητισμό, ενώ η τρίτη αναλύει τα θετικά αποτελέσματα αυτής της συμμετοχής.  Η γλωσσική σύνδεση επιτυγχάνεται μέσω της φράσης «Ωστόσο, σύμφωνα με τη βιβλιογραφία...» που σηματοδοτεί την αλλαγή από την παράθεση στατιστικών στην ανάλυση των ωφελειών.

ενδεικτική προσέγγιση του κυρίου Βασιλόπουλου Νικόλαου

    Β2.α Η δεύτερη με την τρίτη παράγραφο του κειμένου Ι συνδέονται νοηματικά με αντίθεση. Συγκεκριμένα στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου Ι αναφέρεται πως βάσει στατιστικών στοιχείων το 15 % του ευρωπαϊκού πληθυσμού έχει κάποια μορφή αναπηρίας και δύσκολα συμμετέχει σε οργανωμένο άθλημα, γεγονός που αντιθέτως δεν θα έπρεπε να συμβαίνει, καθώς τα οφέλη που προκύπτουν από την άσκηση, όπως αναφέρεται στην τρίτη παράγραφο, είναι πολλά για τα Άτομα με Αναπηρία (Α.μεΑ.).  Η αντίθεση σημασιοδοτείται με τη χρήση της διαρθρωτικής λέξης «Ωστόσο» στην αρχή της τρίτης παραγράφου.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

    Β2. Στην πρώτη παράγραφο του κειμένου ΙΙ («Για την Μπελίντα... θυματοποίηση»), η συνοχή εξασφαλίζεται με τις εξής διαρθρωτικές λέξεις: Προφανώς, όμως, δηλαδή, επειδή, ώστε.  Να εξηγήσετε τι δηλώνουν οι παραπάνω λέξεις (μονάδες 5), κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν στην κάθε περίπτωση. (μονάδες 5)

πανελλαδικές εξετάσεις, 2 Ιουνίου 2023

    Β2.

• Προφανώς: δηλώνει έμφαση και βεβαιότητα καθώς η αρθρογράφος τονίζει τις έντονες διαφορές που υπάρχουν μεταξύ ανδρών και γυναικών λόγω της φύσης τους, οι οποίες δε δέχονται αμφισβήτηση.
• όμως: δηλώνει αντίθεση. η αρθρογράφος επισημαίνει ότι παρά τις διαφορές που υπάρχουν, τόσο οι άντρες όσο και οι γυναίκες θεωρούνται άνθρωποι που έχουν δικαίωμα να δράσουν.
• δηλαδή: δηλώνει επεξήγηση. ο πομπός παραθέτει ένα παράδειγμα, ώστε να εξηγήσει την έννοια της ανθρώπινης ταυτότητας που χρησιμοποιεί για να παραθέσει τα επιχειρήματα της.
• επειδή: δηλώνει αιτιολόγηση, αιτιολογεί ότι οι γυναίκες αποκλειστικά και μόνο λόγω της ταυτότητας τους δέχονται μορφές βίας.
• ώστε: δηλώνει συμπέρασμα σχετικά με το πού οδηγεί ο δημόσιος διάλογος για τις ταυτότητες.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Διακρότημα»

    Β2.

• προφανώς: επιβεβαίωση. Η συντάκτρια επιβεβαιώνει εμφατικά την άποψη του «φεμινισμού της διαφοροποίησης» για την ύπαρξη των διαφορών ανδρών - γυναικών.
• όμως: αντίθεση. Επισημαίνει ότι εκτός από κάποιες διαφορές, οι άνθρωποι μοιράζονται κατά βάση κοινά χαρακτηριστικά που απορρέουν από την ανθρώπινη φύση τους και την προσωπικότητά τους.
• δηλαδή: επεξήγηση. Επεξηγεί τον ισχυρισμό της ότι όλοι οι άνθρωποι είναι δρώντα όντα άσχετα με το φύλο τους.
• επειδή: αιτιολόγηση. Σύμφωνα με τη συντάκτρια οι γυναίκες γίνονται θύματα κακοποιητικών συμπεριφορών λόγω του φύλου τους.
• ώστε: αποτέλεσμα. Ο «νεοφεμινισμός» έχει ως αποτέλεσμα την ιδεολογία που εκφράζεται ως «πάθος για θυματοποίηση» (διακρίνονται εύκολα οι γυναίκες ως θύματα)

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

    Β3.β. Ποια νοηματική σχέση δηλώνουν οι παρακάτω διαρθρωτικές λέξεις/ λεκτικά σύνολα του κειμένου Ι, οι οποίες είναι σημειωμένες με έντονη γραφή: Ωστόσο, Όπως, Έτσι ώστε (μονάδες 3).

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 7 Σεπτεμβρίου 2021

    Β3.β. ωστόσο: αντίθεση

όπως: τρόπο (αναλογία)

έτσι ώστε: αποτέλεσμα

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ - ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Στο κείμενο Ι ο/ η αρθρογράφος καταθέτει την εκτίμησή του/ της για… (θέμα κειμένου), («κειμενικός δείκτης»).  Ειδικότερα εμφανίζεται … εκτιμώντας ότι …  Μάλιστα διαπιστώνει …, που ...  Τέλος δηλώνει ... Συνεπώς γίνεται κατανοητή η πρόθεσή του/ της να … τους αναγνώστες του/ της για … επικαλούμενος/-η ... Χρησιμοποιώντας … («κειμενικός δείκτης») όπως και … («κειμενικός δείκτης») επιχειρεί να εγείρει με ζωντανό και εικονοπλαστικό λόγο την προσοχή και το ενδιαφέρον του δέκτη.

    Αντίθετα στο κείμενο ΙΙ ο/ η (ονοματεπώνυμο αρθρογράφου/ κειμενογράφου) ερωτηθείς/ -είσα  για … («κειμενικός δείκτης») εμφανίζεται...  Συγκεκριμένα αναφέρει ... (νόημα μέρους κειμένου ή παραγράφου).  Επιπλέον επισημαίνει και ... (νόημα μέρους κειμένου ή παραγράφου) Συνεπώς καταδεικνύεται η πρόθεσή του/ της κυρίως να … για ....  Επικαλούμενος/ -η … μετέρχεται … και πιο συγκεκριμένα … («κειμενικός δείκτης») όπως και … («κειμενικός δείκτης») που επιβεβαιώνουν ... Παράλληλα οι θέσεις του/ της διατυπώνονται κυρίως με … («κειμενικός δείκτης») δηλώνοντας την πεποίθησή του/ της για όσα υποστηρίζει.

    Β3.  Πώς «συνομιλεί» το περιεχόμενο της τελευταίας παραγράφου του κειμένου Ι («Τα οφέλη της σωματικής άσκησης... συμμετοχή») με το περιεχόμενο του κειμένου ΙΙ ως προς τη στάση της κοινωνίας απέναντι στα Α.μεΑ.;

Μονάδες 10

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 9 Σεπτεμβρίου 2024

    Β3. Η τελευταία παράγραφος του κειμένου Ι αναφέρεται στα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα Άτομα με Αναπηρία (Α.μεΑ.) στη σωματική άσκηση, όπως ο πόνος, ο φόβος αποτυχίας, η έλλειψη ενέργειας και οικονομικοί παράγοντες.  Παράλληλα τονίζεται ότι η συμμετοχή των Α.μεΑ. μπορεί να διευκολυνθεί εάν η κοινωνία τους αποδεχτεί ως ισότιμα μέλη προσφέροντάς τους ευκαιρίες για ποιοτική συμμετοχή.

    Το κείμενο ΙΙ από την πλευρά του υποστηρίζει πως η κοινωνική μέριμνα για τα Α.μεΑ. δεν πρέπει να βασίζεται στον οίκτο αλλά στην ισότιμη αντιμετώπιση των Α.μεΑ. ως πλήρη μέλη της κοινωνίας με ίσες ευκαιρίες για ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους και βελτίωση της ποιότητας ζωής τους.

    Και στα δύο κείμενα, λοιπόν, τονίζεται ο ρόλος της κοινωνίας στην ουσιαστική ενσωμάτωση των Α.μεΑ. και στην εξασφάλιση ισότιμων συνθηκών συμμετοχής τους στον αθλητισμό και στην κοινωνική ζωή.

ενδεικτική προσέγγιση του κυρίου Βασιλόπουλου Νικόλαου

    Β3. Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου Ι επισημαίνεται η κοινωνική ευθύνη και το καθήκον όλων να συμβάλλουν στην εξάλειψη των εμποδίων στην ένταξη των Άτομα με Αναπηρία (Α.μεΑ.) στο κοινωνικό σύνολο και την απρόσκοπτη ενασχόλησή τους με τον αθλητισμό.  Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και το περιεχόμενο του κειμένου ΙΙ, όπου επικροτείται η σύγχρονη ευαισθητοποίηση της κοινωνίας για ισότιμη αντιμετώπιση των μελών της, ανεξαρτήτως φυσικής κατάστασης.  Στόχος και των δύο κειμένων είναι ουσιαστικά η ευαισθητοποίηση και η κινητοποίηση της πολιτείας και εν γένει της κοινωνίας για την εξασφάλιση της ισότητας στις ευκαιρίες για την ευημερία όλων, αρτιμελών και μη.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

    Β3. Να συγκρίνετε τις απόψεις των συγγραφέων στα δύο χωρία: «Δεν χρειάζεται... αυτοσεβασμό σου» (κείμενο Ι) και «Τουλάχιστον, ας φροντίσει... αρχές και αξίες» (κείμενο ΙΙ) ως προς τη σχέση του αυτοσεβασμού με τον σεβασμό (60 - 70 λέξεις).

Μονάδες 10

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 8 Σεπτεμβρίου 2023

    Β3. Και στις δύο απόψεις είναι εμφανής η σχέση αυτοσεβασμού και σεβασμού.  Σύμφωνα με την πρώτη άποψη ο «ανοιχτός» άνθρωπος με υψηλή αυτοεκτίμηση σέβεται τον συνάνθρωπό του αποδεχόμενος τη διαφορετικότητα.  Με αυτήν τη συμπεριφορά και στάση ζωής δείχνει ότι σέβεται τον εαυτό του, αφού και ο ίδιος είναι μια ξεχωριστή οντότητα.  Σύμφωνα με τη δεύτερη άποψη ο σεβασμός αποτελεί βασική αρχή του ηθικού αξιακού κώδικα ενός ανθρώπου, που η τήρησή του συνεπάγεται και τον σεβασμό του «άλλου» απέναντί του.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟΔΕΙΞΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΠΟΙΗΣΗΣ

    Με ποιον τρόπο έχει αναπτυχθεί η παράγραφος;

• ορισμός
• διαίρεση
• αίτιο/α - αποτελέσματα
• σύγκριση - αντίθεση
• παραδείγματα
• αιτιολόγηση
• συνδυασμός μεθόδων

    Σε κάθε περίπτωση ο μαθητής οφείλει να δικαιολογήσει την απάντηση του αναφέροντας στοιχεία που να αποδεικνύουν τον τρόπο ανάπτυξης που αναγνώρισε.

ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ: στις περισσότερες περιπτώσεις έχουμε πάνω από έναν τρόπο ανάπτυξης.  Άρα στο τέλος της απάντησης ο μαθητής πρέπει να κάνει λόγο για συνδυασμό μεθόδων.

    Όταν πρόκειται για ορισμό ή διαίρεση ο μαθητής πρέπει να προσπαθήσει να ανιχνεύσει τα επιμέρους στοιχεία τους: οριστέα έννοια, γένος, ειδοποιός διαφορά και διαιρετέα έννοια, διαιρετική βάση, μέρη διαίρεσης, αντίστοιχα.

    Επιμέρους στοιχεία ορισμού:

• οριστέα έννοια, π.χ. «ρατσισμός»
• γένος: η ευρύτερη έννοια μέσα στην οποία εντάσσεται η οριστέα έννοια, π.χ. «δόγμα»
• ειδοποιός διαφορά: τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της οριστέας έννοιας που την κάνουν να διακρίνεται από τις άλλες έννοιες, π.χ. «πρεσβεύει τη διάκριση των ανθρώπων σε φύσει ανώτερους και κατώτερους...»

    τα είδη του ορισμού, αν είναι δηλαδή:

• αναλυτικός (αναφέρεται στα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της έννοιας, στην ουσία της) ή συνθετικός/ γενετικός (περιγράφει τη διαδικασία γένεσης - δημιουργίας της έννοιας)
• σύντομος (συνοπτική - λεξικογραφική παρουσίαση της σημασίας της έννοιας) ή εκτεταμένος (εκτενής ανάπτυξη σε μία ή περισσότερες παραγράφους)
• αν ο ορισμός γίνεται σε πρωτοβάθμιο επίπεδο (πρωτοβάθμιος ορισμός), δηλαδή δίνεται ο ορισμός στη Θεματική Περίοδο της παραγράφου και κατόπιν, στις Λεπτομέρειες, αναλύονται οι όροι του.

    Επιμέρους στοιχεία διαίρεσης:

• η διαιρετέα έννοια, π.χ. «εκπαίδευση»
• η διαιρετική βάση (το κριτήριο βάσει του οποίου γίνεται η διαίρεση, δηλαδή ο διαιρέτης), π.χ. ανάλογα με την ηλικιακή και γνωσιολογική βαθμίδα της παρεχόμενης εκπαίδευσης
• το πηλίκο ή τα μέλη της διαίρεσης, π.χ. «πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια»

    αν η διαίρεση είναι σωστή, δηλαδή αν πληρεί τα εξής κριτήρια:

• είναι τέλεια, δηλαδή περιλαμβάνει όλα τα είδη - μέλη της έννοιας που διαιρείται, π.χ. και τα τρία είδη της «εκπαίδευσης» («πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια»)
• είναι συνεχής, δηλαδή βάζει στη σωστή σειρά τα είδη και δε γίνονται άλματα, π.χ. πρώτα την «πρωτοβάθμια», μετά τη «δευτεροβάθμια» και τέλος την «τριτοβάθμια»
• έχει ενιαία διαιρετική βάση, δεν αλλάζει, δηλαδή, ο διαιρέτης

    αν η διαίρεση γίνεται σε πρωτοβάθμιο επίπεδο (πρωτοβάθμια διαίρεση), δηλαδή γίνεται η διαίρεση στη Θεματική Περίοδο της παραγράφου και κατόπιν, στις Λεπτομέρειες, αναλύονται τα μέλη της.

    Στην ανάπτυξη με παραδείγματα απλώς επισημαίνει σε ποιο σημείο ο συγγραφέας τα αναφέρει.

    Στη σύγκριση - αντίθεση επισημαίνει τις συγκρινόμενες έννοιες.  Ενδεικτικά στοιχεία είναι συνήθως ο συγκριτικός βαθμός και η διαρθρωτική λέξη «αντίθετα».

    Στην αιτιολόγηση αναφέρει τι αιτιολογεί ο συγγραφέας και με ποιες προτάσεις.

    Στην ανάπτυξη με αίτιο/α - αποτέλεσμα γράφει το αίτιο και το αποτέλεσμα.

    Όταν διαπιστώσει ότι πρόκειται για αναλογία πρέπει να διακρίνει αν πρόκειται για κυριολεκτική ή μεταφορική αναλογία και να αναφέρει τα μέρη που ομοιάζουν και ως προς τι (την ομοιότητα τους).  Ενδεικτικά αναλογίας είναι η παρομοίωση και η μεταφορά ή φράσεις όπως: «όμοια», «ανάλογα», «έτσι και»...

    Β3.β Η δεύτερη παράγραφος του κειμένου ΙΙ («Για την Κανόν... ξεπεράσουμε») οργανώνεται στη βάση της αντίθεσης.  Να βρείτε τα δύο μέρη της αντίθεσης (μονάδες 2) και να εξηγήσετε πώς αυτή η επιλογή εξυπηρετεί τον σκοπό της Μπελίντα Κανόν. (μονάδες 2)

πανελλαδικές εξετάσεις, 2 Ιουνίου 2023

    Β3.β Η δεύτερη παράγραφος του κειμένου ΙΙ αναπτύσσεται με τη μέθοδο της αντίθεσης.  Η Μπελίντα Κανόν συγκρίνει την έννοια του «φεμινισμού» με την έννοια του «νεοφεμινισμού» καθιστώντας διακριτές τις αντιθέσεις τους.  Ειδικότερα η ίδια, ως υποστηρίκτρια του πρώτου κινήματος, επισημαίνει ότι οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα και τη δυνατότητα να διαφοροποιηθούν και να αναπτυχθούν, αδιαφορώντας για το φύλο τους, το οποίο δεν τις καθορίζει ως ανθρώπινα όντα.  Από την άλλη παραθέτει την έννοια του «νεοφεμινισμού», κατά την οποία το γυναικείο φύλο καθορίζει αντίστοιχα και τον ρόλο της γυναίκας μέσα στην κοινωνία.  Με τον τρόπο αυτό φωτίζεται πολύπλευρα το ζήτημα των δύο εννοιών ενισχύοντας την πειστικότητα των θέσεων της.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Διακρότημα»

    Β3.β Η αντίθεση εντοπίζεται στο χωρίο «Οι κλασικές φεμινίστριες... να ξεπεράσουμε» και γίνεται εμφανής μέσω της διαρθρωτικής λέξης «Αντίθετα».  Το πρώτο μέρος της αντίθεσης είναι ο «κλασικός» φεμινισμός, ο οποίος επιδιώκει την εξασφάλιση της ισότητας για όλους, ώστε να επέλθει πραγματική κοινωνική ευημερία («Οι κλασικές φεμινίστριες... τα πράγματα»).  Σε αυτήν την προσέγγιση αντιπαραβάλλει τον τρόπο σκέψης που προωθεί ο «νεοφεμινισμός» ο οποίος εστιάζει στις διαφορές των δυο φύλων και συνδέει με το φύλο τους εκάστοτε κοινωνικούς ρόλους που αναλαμβάνει το άτομο («Αντιθέτως... να ξεπεράσουμε»).

    Μέσω της αντίθεσης η Μπ. Κανόν επιδιώκει να προωθήσει τον ισχυρισμό της ότι οι άνθρωποι πρέπει να στραφούν προς τον κλασικό φεμινισμό, ο οποίος σε αντίθεση με τον «νεοφεμινισμό», αίρει τα αδιέξοδα, ενδυναμώνει την κοινωνική θέση των γυναικών και οδηγεί σε πραγματική ισότητα μεταξύ των ανθρώπων («Για την Κανόν... την ισότητα με τους άνδρες»).

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

    Β2. Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου Ι («Σημαντικοί γινόμαστε... πιο όμορφο») ο συγγραφέας χρησιμοποιεί μια αναλογία.  Ποια είναι τα δύο μέρη της και τι επιτυγχάνει με αυτήν;

Μονάδες 10

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 8 Σεπτεμβρίου 2023

    Β2. Η παράγραφος αναπτύσσεται με τη μορφή παρομοίωσης του σεβασμού με κόσμημα, που ομορφαίνει πραγματικά τον άνθρωπο.  Ο συγγραφέας επιδιώκει να τονίσει τη σημασία του σεβασμού ως στάση ζωής παραθέτοντας χαρακτηριστικά μιας άλλης έννοιας («κόσμημα»), που είναι γνωστή και οικεία στον αναγνώστη.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΙΤΛΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

    Να σχολιάσετε/ αξιολογήσετε την επιλογή του συγκεκριμένου τίτλου του κειμένου ως προς: α. τον βαθμό στον οποίο ανταποκρίνεται στο συνολικό περιεχόμενο του άρθρου και β. το επικοινωνιακό αποτέλεσμα. Εναλλακτικά: να δείξετε τη νοηματική σχέση που έχει ο τίτλος με το υπόλοιπο κείμενο.

    Σχολιασμός τίτλου:

• αν υπάρχει ρήμα (ενεργητική/ παθητική σύνταξη, ρηματικά πρόσωπα, εγκλίσεις)
• χρήση σχολιαστικών σημείων στίξης
• κυριολεκτική/ μεταφορική λειτουργία της γλώσσας
• ύφος

    Συσχέτιση τίτλου με το κείμενο (προϊδεαστικός - δηλωτικός του κειμένου/ άσχετος - μη δηλωτικός του περιεχόμενου του κειμένου)

    Επικοινωνιακό αποτέλεσμα: «ξαφνιάζει»/ «ελκύει»/ «κεντρίζει το ενδιαφέρον»/ «προβληματίζει»/ «κινητοποιεί»/ «ευαισθητοποιεί».

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Ο τίτλος του κειμένου «κειμενικός δείκτης: αντιγράφουμε ακριβώς τον τίτλο του κειμένου» αναφέρεται σε … που αφορά στο(ν) ... (νόημα/ περιεχόμενο).  Εκκινώντας από … («κειμενικός δείκτης: περιγράφουμε ακριβώς τον τίτλο του κειμένου»).  Αυτές ακριβώς τις παραμέτρους εξετάζει ο/ η αρθρογράφος/ κειμενογράφος στο κείμενό του/ της επισημαίνοντας παράλληλα και τους παράγοντες που ...  Συνεπώς ο τίτλος έχει στενή νοηματική σχέση με το υπόλοιπο κείμενο, είναι προϊδεαστικός του περιεχομένου του και τελεί με το κείμενο σε νοηματική σχέση επεξήγησης.

    Β3.α Ποιο είναι το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του τίτλου του κειμένου ΙΙ και πώς επιτυγχάνεται; (μονάδες 3)

πανελλαδικές εξετάσεις, 30 Μαΐου 2025

    Β3.α Ο τίτλος του κειμένου ΙΙ κεντρίζει την προσοχή και το ενδιαφέρον του αναγνώστη, προκειμένου να διαβάσει το κείμενο που ακολουθεί, ενώ παράλληλα τον ενημερώνει για το θέμα του.  Ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι το θέμα του κειμένου είναι η δημιουργικότητα και η καλλιέργειά της από την πρώιμη ηλικία.  Συνδέοντας το επιστημονικό θέμα της δημιουργικότητας με την απλή καθημερινή εικόνα της κούνιας καταφέρνει να βοηθήσει τον αναγνώστη να αισθανθεί ότι η δεξιότητα αυτή είναι μια οικεία έννοια και παράλληλα να φορτίσει συναισθηματικά τον λόγο.

    Η επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα του τίτλου επιτυγχάνεται με:

• Την ποιητική λειτουργία της γλώσσας. Η μεταφορά «από την κούνια» εικονοποιεί το μήνυμα του τίτλου, ώστε να καταλάβει ο αναγνώστης μέσα από την απλή και καθημερινή αυτή έκφραση ότι η δημιουργικότητα αναπτύσσεται από τη βρεφική ηλικία.
• Η πρόταξη της λέξης «δημιουργικότητα» στη σειρά των λέξεων. Προβάλλεται, έτσι, ξεκάθαρα η κεντρική έννοια του κειμένου.
• Ο ρηματικός τίτλος καθιστά το ύφος του κειμένου ζωηρό, ζωντανό και άμεσο.
• Ο ενεστώτας χρόνος προσδίδει ζωντάνια στον λόγο και δυναμικό χαρακτήρα, φανερώνοντας ότι το μήνυμα του τίτλου έχει διαχρονική ισχύ.
• Η ενεργητική σύνταξη, επίσης, προσδίδει αμεσότητα και ζωντάνια στον λόγο.
• Η οριστική έγκλιση δηλώνει έμμεσα τη βεβαιότητα της συντάκτριας για το θέμα.

ενδεικτική απάντηση από τα φροντιστήρια «Μπαχαράκη» 

    Β3.α Ο τίτλος του κειμένου ΙΙ προϊδεάζει για το περιεχόμενο του κειμένου και διεγείρει το ενδιαφέρον του αναγνώστη να διαβάσει το κείμενο.  Κρίνεται επικοινωνιακά αποτελεσματικός, αφού εκπλήσσει με τη ρηματική διατύπωσή του («αρχίζει»).  Μάλιστα η επιλογή του χρόνου ενεστώτα και της οριστικής έγκλισης δηλώνει τη βεβαιότητα της συντάκτριας για την καλλιέργεια της δημιουργικότητας ήδη από την βρεφική ηλικία.  Το νόημα του τίτλου αποδίδεται με πιο δραστικό και εμφατικό τρόπο και διασφαλίζεται η νοηματική του διεύρυνση μέσω της ποιητικής λειτουργίας της γλώσσας («από την κούνια»), με την οποία καθίσταται οικείο το ύφος και εύληπτο το περιεχόμενο.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Μεθοδικό»

    Β2.α Ποια μορφή έχει ο τίτλος του κειμένου Ι (μονάδες 4) και ποιος είναι ο επικοινωνιακός του ρόλος; (μονάδες 6)

πανελλαδικές εξετάσεις, 3 Ιουνίου 2022

    Β2.α Ο τίτλος τίθεται υπό τη μορφή ρητορικής ερώτησης στον αναγνώστη («Γιατί να μαθαίνουμε ιστορία;»).  Ο συντάκτης του κειμένου με τη χρήση ρηματικού συνόλου σε υποτακτική έγκλιση συνδυαζόμενη με το α΄ πληθυντικό πρόσωπο επιδιώκει να προσδώσει ενάργεια στο κείμενό του η οποία οδηγεί σε δραστική σκέψη.  Η γλώσσα του τίτλου χρησιμοποιείται με την κυριολεκτική/ αναφορική/ δηλωτική της λειτουργία.

    Ο κύριος Αλβανός με τη χρήση της ερώτησης επιδιώκει να ενεργοποιήσει το ενδιαφέρον του δέκτη για την ανάγκη εκμάθησης της ιστορίας.  Μέσω του συγκεκριμένου ερωτήματος προσδίδει παραστατικότητα, αμεσότητα και ζωντάνια στο κείμενό του ενώ ταυτόχρονα δίνει την αίσθηση ενός νοερού διαλόγου με τον αναγνώστη, ο οποίος καλείται και ο ίδιος να πάρει θέση σχετικά με τη χρησιμότητα της ιστορικής γνώσης σήμερα .  Πρόκειται για έναν νοηματικά ενεργό τίτλο ο οποίος συναντάται και εκτός του κειμένου και εκφράζει την απορία των φοιτητών για την αξία της ιστορικής γνώσης.  Τέλος πρόκειται για έναν τίτλο εύστοχο καθώς προϊδεάζει τον αναγνώστη για αυτό που πρόκειται να αναλυθεί.

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

    Β2.α Ο τίτλος του κειμένου «Γιατί να μαθαίνουμε ιστορία;» έχει την μορφή ευθείας ερώτησης.  Με την επιλογή αυτήν ο συγγραφέας δηλώνει εξαρχής το θέμα, που είναι η αξία της ιστορικής γνώσης και η αναγκαιότητα μελέτης ιστορίας.  Ο τίτλος είναι ρηματικός και το ρήμα της πρότασης «να μαθαίνουμε» τίθεται σε υποτακτική έγκλιση και σε α΄ πληθυντικό πρόσωπο.  Με τον τρόπο αυτόν καταφέρνει να προσεγγίσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, να τον προβληματίσει ο οποίος περιμένει από την ανάγνωση του κειμένου την απάντηση.  Επομένως ο επικοινωνιακός ρόλος του τίτλου επιτυγχάνεται, καθώς είναι εύστοχος, σύντομος και δηλωτικός του περιεχομένου.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Διακρότημα»

    Β3.β. Ποια είναι η σχέση του τίτλου του κειμένου Ι «Τρίκαλα, μια άλλη πόλη...» με το περιεχόμενο του κειμένου; (μονάδες 4) Θεωρείτε ότι υπάρχει σχόλιο; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας. (μονάδες 3)

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 7 Σεπτεμβρίου 2020

    Β3.β Ο τίτλος του άρθρου σχετικά με το περιεχόμενό του έχουν άμεση σύνδεση, αφού παρουσιάζουν τον εναλλακτικό και πρωτοπόρο χαρακτήρα που έχει αποκτήσει η πόλη των Τρικάλων.  Οι επενδύσεις και οι βέλτιστες πρακτικές που έχει υιοθετήσεις η συγκεκριμένη πόλη, την έχουν συμπεριλάβει σε μία από τις πιο έξυπνες -ψηφιακά και τεχνολογικά- ανά τον κόσμο, ενώ για περισσότερο από μία δεκαετία κατέχει την πρώτη θέση συγκριτικά με τις υπόλοιπες ελληνικές πόλεις.  Στον τίτλο του άρθρου είναι χαρακτηριστικά τα αποσιωπητικά.  Η χρήση τους τονίζει το περιεχόμενο του άρθρου που ακολουθεί περιγράφοντας κάτι απροσδόκητο για τα Τρίκαλα, προκαλώντας έτσι και τον αναγνώστη να προσέξει τη δημοσίευση, επιτείνοντας έτσι το ενδιαφέρον του.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

    Β3.β Ο τίτλος σχετίζεται άμεσα με το περιεχόμενο του κειμένου Ι καθώς σε αυτόν υπάρχει το όνομα της πόλης στην οποία αναφέρεται το άρθρο.  Επιπλέον στον τίτλο δηλώνεται ότι τα Τρίκαλα είναι άλλη πόλη, η φράση μένει ημιτελής, ώστε να προσελκύσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, ο οποίος διαβάζοντας το κείμενο κατανοεί ότι πράγματι τα Τρίκαλα διαφέρουν από τις άλλες επαρχιακές πόλεις της Ελλάδας και είναι μία από τις έξυπνες πόλεις του κόσμου.

    Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι τίτλος εμπεριέχει το έμμεσο σχόλιο του αρθρογράφου, ο οποίος με τη χρήση των αποσιωπητικών και την αντωνυμία «άλλη» υπαινίσσεται τη διαφορετικότητα της πόλης αυτής σε σχέση με τις υπόλοιπες πόλεις της Ελλάδας.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κάπα»

    Β2.α Να γράψετε δύο τίτλους που να αποδίδουν το περιεχόμενο του κειμένου ΙΙ, έναν με κυριολεκτική κι έναν με μεταφορική χρήση της γλώσσας (μονάδες 8).

πανελλαδικές εξετάσεις, 14 Ιουνίου 2021

    Β2.α Τίτλος με κυριολεκτική χρήση της γλώσσας:

«Οι ανησυχίες και οι ελπίδες των νέων ανθρώπων για το παρόν και το μέλλον τους.»

    Τίτλος με μεταφορική χρήση της γλώσσας:

«Οι αγωνίες και οι φόβοι που «στοιχειώνουν» τους νέους σήμερα.»

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Σύγχρονο»

    Β2.α Τίτλος με κυριολεκτική σημασία:

«Αναγκαιότητα σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού»

    Τίτλος με μεταφορική σημασία:

«Το επαγγελματικό μέλλον... αγκάθι της αβεβαιότητας»

ή

«Το «αδιέξοδο» της επαγγελματικής αποκατάστασης των νέων»

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

ΑΝΑΦΟΡΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΓΛΩΣΣΑΣ

    Ο πομπός επιδιώκει να πείσει, να αναλύσει, να ερμηνεύσει ένα θέμα ή ακόμα και να πληροφορήσει αξιοποιώντας τη γλώσσα με λογικό τρόπο, δηλαδή απευθυνόμενος στη λογική του δέκτη.

• Έτσι ο λόγος αποβαίνει αντικειμενικός.
• Δίνεται βαρύτητα στην πληροφορία.
• Παρατηρείται λογική σύνδεση των νοημάτων.
• Η πραγματικότητα παρουσιάζεται ρεαλιστικά.
• Το ύφος προκύπτει σοβαρό.

ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΓΛΩΣΣΑΣ

    Ο πομπός επιδιώκει να διεγείρει συναισθήματα στον δέκτη αξιοποιώντας συγκινησιακά φορτισμένο - συνειρμικό λόγο, δηλαδή απευθυνόμενος στο συναίσθημα του δέκτη.

• Έτσι ο λόγος αποβαίνει υποκειμενικός.
• Δίνεται βαρύτητα στη μορφή του μηνύματος.
• Παρατηρείται συνειρμική σύνδεση των νοημάτων.
• Η πραγματικότητα απεικονίζεται πλασματικά.
• Το ύφος προκύπτει γλαφυρό, λογοτεχνικό και σοβαρό.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗΣ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΤΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ

    Β3. Βασικό γνώρισμα του κειμένου ΙΙ είναι ο βιωματικός του χαρακτήρας.  Να αναφέρετε δύο (2) χαρακτηριστικά που επιβεβαιώνουν αυτό τον χαρακτηρισμό (μονάδες 4) και να αιτιολογήσετε τις επιλογές σας (μονάδες 4) παραθέτοντας και τα αντίστοιχα χωρία (μονάδες 2).

πανελλαδικές εξετάσεις, 31 Μαΐου 2024

    Β3.α Στο κείμενο ΙΙ ο λόγος του Ν. Καζαντζάκη είναι βιωματικός.  Δύο χαρακτηριστικά που επιβεβαιώνουν αυτόν τον χαρακτηρισμό είναι: α. το α΄ ενικό πρόσωπο («Πηγαίνω... Καρνάκ», «Συλλογίζουμαι... δυναστείες...»).  Με το πρόσωπο αυτό ο συγγραφέας δίνει έναν εξομολογητικό τόνο στον λόγο του, ο οποίος συνιστά προσωπική μαρτυρία.  Αυτός αποκτά την αξιοπιστία προσωπικού βιώματος και παράλληλα ο τόνος καθίσταται υποκειμενικός, ο λόγος άμεσος και το ύφος οικείο, ζωντανό, παραστατικό.

    β. ο εσωτερικός μονόλογος που αποδίδεται με επιφωνηματικό λόγο: «Τι καταπληχτικό θέαμα ... μάτια των Ελλήνων!»).  Στο σημείο αυτό ο συγγραφέας εκφράζει τον θαυμασμό και το δέος του για τον πολιτισμό της Αιγύπτου, ο οποίος αποτέλεσε «καταπληχτικό θέαμα» για τα μάτια των προγόνων του.  Έτσι εκφράζει τη νοσταλγική του διάθεση ανατρέχοντας στο παρελθόν των αρχαίων Ελλήνων (αναδρομική αφήγηση), κάτι που διεγείρει το συναίσθημα του αναγνώστη και προκαλεί την ταύτισή του με το βίωμα του συγγραφέα.

    Εναλλακτικές επιλογές για την επιβεβαίωση του βιωματικού χαρακτήρα του κειμένου:

• α΄ πληθυντικό πρόσωπο: «Μπαίνουμε... Αίγυπτο»: ο συγγραφέας με τη χρήση του α΄ πληθυντικού προσώπου εντάσσει τον εαυτό του σε ένα σύνολο ταξιδιωτών που περιηγούνται στην Αίγυπτο επισκεπτόμενοι τα αξιοθέατά της.  Παραθέτει με αυτόν τον τρόπο ένα συλλογικό βίωμα προσδίδοντας υποκειμενικό τόνο στο κείμενο και αμεσότητα, ζωντάνια στο ύφος.
• εικονοπλαστικός - μεταφορικός λόγος: «Και τώρα, σκάβοντας τις ανακαλύπτουμε τυλιγμένες στις φασκιές τους με σταυρό τα χέρια επί χιλιάδες χρόνια, να περιμένουν.  Βασιλιάδες και δούλοι, άγιοι και φονιάδες, ιερείς και χορεύτριες, περιμένουν την ψυχή τους». Με τη χρήση εικονοπλαστικού -  μεταφορικού λόγου ο συγγραφέας δημιουργεί την εικόνα της βιωμένης συλλογικής εμπειρίας και αισθητοποιεί την ανακάλυψη της πολιτιστικής κληρονομιάς που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Αξία»

    Β3. Στο κείμενο ΙΙ γίνεται φανερός ο βιωματικός χαρακτήρας.  Πιο συγκεκριμένα γίνεται χρήση α΄ ενικού και α΄ πληθυντικού προσώπου.  Με το α΄ ενικό ρηματικό πρόσωπο («Πηγαίνω», «Συλλογίζουμαι») το κείμενο αποκτά εξομολογητικό χαρακτήρα και το ύφος καθίσταται ζωντανό και άμεσο.  Παράλληλα το α΄ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο («Μπαίνουμε», «Κοντά μας», «Φτάσαμε», «παραχώνουμε», «ανακαλύπτουμε») προσδίδει ομαδικό/ συλλογικό πνεύμα.  Ο βιωματικός χαρακτήρας γίνεται, επίσης, φανερός από τη χρήση αφήγησης («Φτάσαμε στις Θήβες... του Καρνάκ») και περιγραφής («Τα ανάγλυφα, γιγάντια... τη μυστική αυτή ένωση.», «Τι καταπληχτικό θέαμα... περιμένουν την ψυχή τους.»).  Στο πλαίσιο της αφήγησης γίνεται χρήση χρονικών προσδιορισμών («Σήμερα», «πρωί πρωί»), καθώς και χρήση θαυμαστικού («Τι καταπληχτικό θέαμα... νηφάλια μάτια των Ελλήνων!») το οποίο μεταφέρει ένα έντονο συναίσθημα θαυμασμού που αισθάνεται ο αφηγητής, συναισθανόμενος τους πρώτους Έλληνες ταξιδιώτες που αντίκρισαν τα μνημεία της αρχαίας Αιγύπτου.  (Τέλος η χρήση μεταφορών και συναισθηματικά φορτισμένων φράσεων καθιστά το ύφος προσωπικό και προσφέρει αισθητική απόλαυση στον αναγνώστη: «τα βουνά λάμπουν γυμνά, τριανταφυλλένια, έρημα.», «θέαμα θ’ απλώθηκε μπροστά στα αφελή, νηφάλια μάτια των Ελλήνων!», «να συλλάβουν το πνέμα», «όπως παραχώνουμε το σπόρο το σιτάρι.», «περιμένουν την ψυχή τους»).

(ζητήθηκαν μόνο 2 χαρακτηριστικά από τα παραπάνω)

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗΣ ΥΦΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

    Το ύφος δεν αποδεικνύεται.  Το ύφος πάντα προκύπτει από τη γλώσσα του κειμένου.

    Να σχολιάσετε τη γλώσσα του κειμένου.

    Εξετάζουμε:

• αν είναι κυριολεκτική, μεταφορική, ποιητική
• τη σαφήνεια και την ακρίβεια της γλώσσας
• τον λεκτικό και εκφραστικό πλούτο
• τα σημεία στίξης
• το ύφος

    και χαρακτηρίζουμε με τη βοήθεια του πίνακα

ΓΛΩΣΣΑ                                            ΥΦΟΣ

απλή - λιτή                            -> λιτό - απλό - φυσικό

φυσική                                   -> δραματικό

θυμίζει προφορικό λόγο        -> στοχαστικό

κυριολεκτική - αναφορική     -> τόνος διδακτικός, προτρεπτικός

σύνθετη σύνταξη                    -> ειρωνικό

μικρό - μακροπερίοδος λόγος -> καυστικό

μεταφορική - ποιητική            -> σαρκαστικό

πλούσια εκφραστικά σχήματα -> καταγγελτικό

λόγος διαυγής - σαφής             -> λυρικό

αναλυτικός                               -> μεγαλόπρεπο

με εξειδικευμένους όρους        -> σοβαρό

ακριβόλογη                               -> αυστηρό

γραμματικά πρόσωπα               -> επίσημο

εγκλίσεις

    Β2.α. «Το εικονιστικό υποκείμενο ... επιλογής»: στο συγκεκριμένο απόσπασμα της δεύτερης παραγράφου του Κειμένου Ι υπάρχουν επαναλαμβανόμενες αντιθέσεις. Να εντοπίσετε τις αντιθέσεις αυτές και να εξηγήσετε τη λειτουργία τους ως προς το περιεχόμενο και το ύφος του κειμένου (μονάδες 6).

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 9 Σεπτεμβρίου 2025

    Β2.α. Στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου Ι υπάρχουν τρεις συνεχόμενες αντιθέσεις, όπως φαίνεται από τη χρήση της διαθρωτικής λέξης «αλλά»: «Το φοβίζει η μοναξιά, αλλά πρωτεύει ο εαυτός», «Ποθεί ν’ ανήκει κάπου, να συμμετέχει σε μια συλλογικότητα, αλλά συγχρόνως φοβάται την απώλεια της μοναδικότητάς του.», «Αποζητά τη δέσμευση, αλλά χωρίς υποχρεώσεις και δίχως τη στέρηση των δυνατοτήτων επιλογής.».  Με τις αντιθέσεις αυτές τονίζεται η αντιφατική, αντικρουόμενη συμπεριφορά των σημερινών ανθρώπων, οι οποίοι επιθυμούν την αυτοεπιβεβαίωση, την προβολή, την ένταξη σε ομάδα, έχουν έντονη την ανάγκη του ανήκειν κάπου κοινοποιώντας προσωπικές εμπειρίες και φωτογραφίες τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.  Παράλληλα, όμως, λειτουργούν ατομικιστικά αποφεύγοντας δεσμεύσεις, υποχρεώσεις και οτιδήποτε περιορίζει την ανεξαρτησία και τις επιλογές τους, επιθυμώντας να διατηρήσουν τη μοναδικότητά τους.  Με τη χρήση των αντιθέσεων καλύπτεται όλο το φάσμα της ανθρώπινης συμπεριφοράς, καταδεικνύοντας τις δραματικές πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης, προσδίδοντας στο κείμενο παραστατικότητα, αμεσότητα και ζωντάνια και καθιστώντας τον λόγο πειστικότερο.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

    Β2.β Στη δεύτερη (2η) παράγραφο του κειμένου ΙΙ («Μπορεί... γενικευθεί») το ύφος χαρακτηρίζεται ως τυπικό/ σοβαρό.  Να εντοπίσετε δύο στοιχεία του λόγου στην παράγραφο που επιβεβαιώνουν τον χαρακτηρισμό αυτό. (μονάδες 4)

επαναληπτικές πανελλαδικές εξετάσεις, 9 Σεπτεμβρίου 2024

    Β2.β Δύο στοιχεία που επιβεβαιώνουν το τυπικό/ σοβαρό ύφος στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου ΙΙ:

1. Χρήση εξειδικευμένης ορολογίας, όπως «η σύγχρονη αντίληψη της κοινωνικής μέριμνας», «έντονα δημοκρατική» και «αποσπασματικά και όχι τόσο αποτελεσματικά».
2. Η απρόσωπη και αντικειμενική διατύπωση, που επικεντρώνεται στην περιγραφή της κατάστασης και των πολιτικών μέτρων, χωρίς προσωπικές απόψεις ή συναισθηματική φόρτιση.

ενδεικτική προσέγγιση του κυρίου Βασιλόπουλου Νικόλαου

    Β2.β Στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου ΙΙ το ύφος χαρακτηρίζεται ως τυπικό/ σοβαρό.  Δύο στοιχεία που επιβεβαιώνουν τον χαρακτηρισμό αυτό είναι η χρήση γ΄ ρηματικού προσώπου (π.χ. «προσάψει», «εκτιμήσει») και η παθητική σύνταξη (π.χ. «λαμβάνονται», «εφαρμόζονται», «θεμελιώνεται»).

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Κελάφας»

    Β2.β Ποιο υφολογικό αποτέλεσμα έχει η παρεμβολή του ευθέος λόγου στο τέλος της πρώτης παραγράφου: «Γιατί, κύριε, να πρέπει ... μέλλον»; (μονάδες 5)

πανελλαδικές εξετάσεις, 3 Ιουνίου 2022

    Β2.β Η χρήση του ευθέος λόγου στο τέλος της πρώτης παραγράφου και μάλιστα με την μορφή της ερώτησης προσδίδει στο κείμενο διαλογικό χαρακτήρα, προφορικότητα και ζωντάνια.  Ο συγγραφέας αξιοποιεί τα βιώματα του ως δάσκαλος και παραθέτει τις ερωτήσεις που έχει δεχτεί από τους φοιτητές του.  Έτσι λοιπόν το ύφος του κειμένου αποκτά μεγαλύτερη οικειότητα και αμεσότητα στη μετάδοση του νοήματος.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Διακρότημα»

    Β2.β Ο συντάκτης του κειμένου παραθέτει σε ευθύ λόγο τα λόγια των φοιτητών («Γιατί, κύριε… μέλλον;») στο τέλος της πρώτης παραγράφου για να δώσει ζωντάνια και αμεσότητα στο κείμενό του.  Παραθέτοντας τα λόγια στην πρωτότυπη μορφή τους ενισχύει την αυθεντικότητα του κειμένου ενώ ταυτόχρονα η αυτούσια μεταφορά τους αποτελεί ένα αδιάσειστο τεκμήριο αξιοπιστίας.  Τέλος προσδίδει στο ύφος του κειμένου έναν διαλογικό χαρακτήρα που μας επιτρέπει να φανταστούμε τη συνομιλία του καθηγητή με τους φοιτητές του για τη χρησιμότητα της εκμάθησης της ιστορίας στο σήμερα και στο αύριο.

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

    Β3. Λαμβάνοντας υπόψη το περιεχόμενο της τρίτης παραγράφου του κειμένου ΙΙ («Πλάσματα... γράφουν») να εξηγήσετε πώς ο άνθρωπος κατά τον συγγραφέα κερδίζει τη μάχη με τον χρόνο (60 - 70 λέξεις).

Μονάδες 15

πανελλαδικές εξετάσεις, 15 Ιουνίου 2020

    Β3. Σύμφωνα με την τρίτη παράγραφο του κειμένου οι άνθρωποι κερδίζουν τη μάχη με τον χρόνο μέσω του «γράφειν».  Στην επιστήμη, την ιστορία, τις τέχνες, τα γράμματα, κατόρθωσαν να «μείνουν ζωντανοί» μέσω των γραπτών τους.  Τα κείμενά τους «έχτισαν» υστεροφημία, αποτέλεσαν κτήμα ες αεί της ανθρωπότητας και ισχυρό όπλο για τη μάχη με τη θνητότητα.  Έτσι πέτυχαν πνευματική αθανασία και λειτούργησαν ως παρακαταθήκη για την ανθρωπότητα.

ενδεικτική απάντηση από την ομάδα της Ο.Ε.Φ.Ε.

    Β3. Η ικανότητα της γραφής αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνίας.  Αρχικά φαίνεται πως οι άνθρωποι από μικρή ηλικία συμμετέχουν σε αυτήν τη διαδικασία κυριολεκτικά και μεταφορικά.  Η σημασία της κρίνεται ως αξιοσέβαστη ενέργεια, της οποίας το αποτέλεσμα δεν είναι άλλο από τη διαχρονικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.  Μέσα από τη συγγραφική διαδικασία ο άνθρωπος αφήνει ανεξίτηλα και «ζωντανά» βιώματά και συναισθήματα.  Έτσι, λοιπόν, η επικράτηση του ανθρώπου έναντι του χρόνου γίνεται μέσω της ανθρώπινης δραστηριότητας.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Σύγχρονο»

ΕΡΩΤΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗΣ ΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΕΙΔΟΥΣ

    Να επιλέξετε κειμενικούς δείκτες που επιβεβαιώνουν ότι το κείμενο ανήκει στο κειμενικό είδος της επιχειρηματολογίας.

• χρήση τρόπων πειθούς: επίκληση στη λογική, επίκληση στην αυθεντία
• κυριολεξία
• ειδικές ορολογίες
• ονοματοποίηση
• παθητική σύνταξη
• διαρθρωτικές λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν χρόνο, αντίθεση, αίτιο κι αποτέλεσμα, αιτιολόγηση, συμπέρασμα
• ρητορικά ερωτήματα
• αποφαντικές προτάσεις
• επιστημική και δεοντική τροπικότητα
• πλούσια στίξη

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Χαρακτηριστικά που επιβεβαιώνουν ότι το κείμενο ανήκει στο αντίστοιχο είδος της επιχειρηματολογίας είναι:

σαφήνεια

• κυριολεξία: («κειμενικός δείκτης»), … παράγραφος
• αποφυγή της πολυσημίας: («κειμενικός δείκτης»), … παράγραφος
• ακρίβεια στη χρήση του λεξιλογίου: («κειμενικός δείκτης»), … παράγραφος
• ειδικοί όροι: («κειμενικός δείκτης»), … παράγραφος

ονοματοποίηση: («κειμενικός δείκτης»), … παράγραφος

παθητική σύνταξη: («κειμενικός δείκτης»), … παράγραφος

διαρθρωτικές λέξεις/ φράσεις που δηλώνουν σχέσεις χρόνου, αντίθεσης, αιτίου και αποτελέσματος, συμπεράσματος: («κειμενικός δείκτης»), … - … παράγραφοι, («κειμενικός δείκτης»), … - … παράγραφοι

αποφαντικές (δηλωτικές) προτάσεις: («κειμενικός δείκτης»), … παράγραφος

επιστημική τροπικότητα

• («κειμενικός δείκτης»), … παράγραφος → δηλώνεται δυνατότητα με τη χρήση της φράσης θα + παρατατικός
• («κειμενικός δείκτης»), … παράγραφος  → δηλώνεται βεβαιότητα με τη χρήση της οριστικής  

πλούσια στίξη: χρήση ερωτήματος στη(ν) … παράγραφο του κειμένου και αποσιωπητικών στη(ν) … παράγραφο του κειμένου. Το ερωτηματικό στοχεύει στην ενεργοποίηση του προβληματισμού του δέκτη και τα αποσιωπητικά στον υπαινιγμό των πιθανών συνεπειών.

    Να επιλέξετε κειμενικούς δείκτες που επιβεβαιώνουν ότι το κείμενο ανήκει στο κειμενικό είδος της αφήγησης.

• ρήματα σε παρελθοντικούς χρόνους: παρατατικός, αόριστος, ιστορικός ενεστώτας , υπερσυντέλικος
• ρήματα δράσης/ κίνησης/ κρίσης/ βούλησης
• διαρθρωτικές λέξεις/ φράσεις που δηλώνουν σχέσεις χρόνου, αιτίου κι αποτελέσματος, σκοπού
• επαναλήψεις

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Γλωσσικές επιλογές του συγγραφέα στη(ν) … παράγραφο του κειμένου, οι οποίες αποτελούν χαρακτηριστικοί κειμενικοί δείκτες του είδους της αφήγησης αποτελούν αρχικά η χρήση ρημάτων σε παρελθοντικούς χρόνους, κυρίως σε παρατατικό («κειμενικοί δείκτες») αλλά και σε υπερσυντέλικο («κειμενικός δείκτης»), με τα οποία αναφέρεται σε …, η αναφορά χρονικών δεικτών που προσδιορίζουν ειδικότερα τη χρονική περίοδο της δραστηριότητάς τους («κειμενικός δείκτης»), η αναφορά των τοπωνυμίων τα οποία συνδέονται με τα συγκεκριμένα γεγονότα («κειμενικοί δείκτες») καθώς κι η χρήση του ασύνδετου σχήματος («κειμενικός δείκτης»). 

    Να επιλέξετε κειμενικούς δείκτες που επιβεβαιώνουν ότι το κείμενο ανήκει στο κειμενικό είδος των οδηγιών.

• άμεσες ή έμμεσες προσφωνήσεις
• ρήματα δράσης για την απόδοση των διαδικασιών
• ρήματα σε ενεστώτα κι έγκλιση προστακτική ή προτρεπτική υποτακτική (συνήθως σε β΄ πληθυντικό), ή εναλλακτικά σε α΄ πληθυντικό
• πρόσωπο οριστικής ενεστώτα
• επιρρήματα τοπικά, τροπικά, χρονικά, ποσοτικά
• χρονικές διαρθρωτικές λέξεις ή φράσεις
• διαρθρωτικές λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν προϋπόθεση
• φράσεις πιθανολόγησης και ρητορικά ερωτήματα
• κοινά ουσιαστικά

    Να σχολιάσετε το πολυτροπικό κείμενο αξιολογώντας το επικοινωνιακό αποτέλεσμα.

    Όταν το πολυτροπικό κείμενο περιέχει εικόνα:

1. Περιγράφουμε με ακρίβεια ό,τι βλέπουμε, αφού προηγουμένως έχουμε αναφέρει τι είναι η εικόνα που περιγράφουμε (σκίτσο/ γελοιογραφία/ πίνακας/ φωτογραφία).
2. Αναζητούμε στοιχεία που προκαλούν έκπληξη.
3. Εστιάζουμε στα τεχνικά χαρακτηριστικά της εικόνας.
4. Προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε την πρόθεση του δημιουργού.

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Το κείμενο αναφοράς είναι πολυτροπικό, καθώς συνδυάζει τον λόγο με την εικόνα, αφού πρόκειται για … (είδος πολυτροπικού κειμένου), το υπόβαθρο/ πλαίσιο του οποίου είναι ... Αυτό υποδηλώνει ότι το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται είναι ... Το μήνυμα του πομπού συνίσταται σε … («κειμενικός δείκτης») ενώ τα ρήματα παραλείπονται.  Το ουσιαστικό «κειμενικός δείκτης» χρησιμοποιείται με τη συνυποδηλωτική λειτουργία της γλώσσας και παραπέμπει σε…, που ...  Το ουσιαστικό «κειμενικός δείκτης» είναι συναισθηματικά φορτισμένο κι αποτελεί μορφή άμεσης αποδοκιμασίας και επίθεσης στον ...  Η χρήση και η επανάληψη της κτητικής αντωνυμίας β΄ προσώπου προσδίδει αμεσότητα στο μήνυμα κάνοντάς το να απευθύνεται άμεσα και στοχευμένα στον εκάστοτε αποδέκτη του.  Τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά σε συνδυασμό με τον ελλειπτικό λόγο, που προσδίδει δραματικότητα, στοχεύουν με αποτελεσματικό τρόπο στον προβληματισμό του δέκτη αναφορικά σε…, καθώς και στην ενεργοποίηση του. 

    π.χ.: Το κείμενο είναι πολυτροπικό, καθώς συνδυάζει τον λόγο με την εικόνα, αφού πρόκειται για φωτογραφία συνθήματος, το υπόβαθρο/ πλαίσιο του οποίου είναι ένας τοίχος. Αυτό υποδηλώνει ότι το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται είναι η αστικοποιημένη, πολυάνθρωπη μεγαλούπολη.  Το μήνυμα του πομπού συνίσταται σε ουσιαστικά που συνοδεύονται από κτητικές αντωνυμίες («κειμενικός δείκτης») ενώ τα ρήματα παραλείπονται.  Το ουσιαστικό «καναπές» χρησιμοποιείται με τη συνυποδηλωτική λειτουργία της γλώσσας και παραπέμπει στην παθητικότητα του σύγχρονου, πολυάσχολου πολίτη, που καταπονημένος από τους ταχείς ρυθμούς της καθημερινότητάς του επιλέγει την παρακολούθηση τηλεόρασης ή τα ψηφιακά μέσα για την εκτόνωσή του.  Το ουσιαστικό «συνενοχή» είναι συναισθηματικά φορτισμένο κι αποτελεί μορφή άμεσης αποδοκιμασίας και επίθεσης στον αποπολιτικοποιημένο πολίτη, που αδιαφορεί για τα πολιτικά δρώμενα, από κοινού με τους υπόλοιπους αδρανείς ως προς τα πολιτικά πολίτες -όπως υποδηλώνει η πρόθεση «συν». Η χρήση και η επανάληψη της κτητικής αντωνυμίας β΄ προσώπου προσδίδει αμεσότητα στο μήνυμα κάνοντάς το να απευθύνεται άμεσα και στοχευμένα στον εκάστοτε αποδέκτη του. Τα παραπάνω, σε συνδυασμό με τον ελλειπτικό λόγο, που προσδίδει δραματικότητα, στοχεύουν με αποτελεσματικό τρόπο στον προβληματισμό του δέκτη αναφορικά με την πιθανή αδιαφορία του για τα πολιτικά δρώμενα και τη συμβολή της απάθειάς του στην υπονόμευση της δημοκρατίας, καθώς και στην ενεργοποίηση του.

    Όταν το πολυτροπικό κείμενο είναι διάγραμμα:

1. Εντοπίζουμε τις αριθμητικές πληροφορίες.
2. Συσχετίζουμε τα δεδομένα.
3. Εκτιμούμε και συμπεραίνουμε.
4. Αναφέρουμε:

α. τον φορέα διενέργειας της έρευνας,

β. τον χρόνο διεξαγωγής της έρευνας,

γ. τα δημογραφικά χαρακτηριστικά του δείγματος

    ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

    Στο διάγραμμα που παρατίθεται συνδυάζεται ο λόγος με την εικόνα (πολυτροπικό κείμενο).  Κυρίαρχη θέση κατέχει στο άνω μέρος του διαγράμματος η διατύπωση της ερώτησης, στην οποία κυριαρχεί το δοξαστικό ρήμα «πιστεύω» σε β΄ πληθυντικό πρόσωπο. Η γραμματοσειρά της ερώτησης είναι εμφανώς μεγαλύτερη από εκείνη των υπόλοιπων φράσεων του κειμένου και επισημασμένη, με σκοπό να δοθεί η ανάλογη έμφαση από τον αναγνώστη. Με τη χρήση αυτών των στοιχείων εμφαίνεται η ερώτηση που απευθύνεται στους ερωτώμενους συμμετέχοντες της έρευνας και με τη χρήση του συγκεκριμένου προσώπου προσδίδεται ένας τόνος οικειότητας.  Με τη χρήση του συγκεκριμένου ρήματος («πιστεύετε») η έμφαση μετατοπίζεται στην άποψη της κοινής γνώμης.  Στην αριστερή πλευρά των εικόνων παρατίθενται με μορφή προθετικών συνόλων και ονοματικών φράσεων - ονοματοποίηση, (π.χ. «κειμενικός δείκτης») οι άξονες των ερωτημάτων που τέθηκαν στους ερωτηθέντες προς απάντηση. Οι ονοματοποιημένοι τύποι φέρουν τα σημασιολογικά χαρακτηριστικά τόσο των ρηματικών διαδικασιών ή των ιδιοτήτων απ’ όπου προέρχονται όσο και το αποτέλεσμα αυτών των διαδικασιών ή των ιδιοτήτων. Η ονοματοποίηση χαρακτηρίζει τις τεχνικές αναφορές, που επεξεργάζονται αφηρημένες και τεχνικές έννοιες. Στο δεύτερο διάγραμμα, που τοποθετείται στο κάτω μέρος, παρατίθεται η ανάλογη μέτρηση που πραγματοποιήθηκε σε προγενέστερη χρονική περίοδο, προκειμένου να πραγματοποιηθεί από τον αναγνώστη η επιδιωκόμενη σύγκριση των αποτελεσμάτων της έρευνας.  Τα ποσοστά των απαντήσεων έχουν αποδοθεί με διαφορετικό χρωματισμό, για τη διευκόλυνση της παρακολούθησης των στατιστικών διαφοροποιήσεων.  Ανακεφαλαιώνοντας οι συγκεκριμένες γλωσσικές και σημειωτικές επιλογές συνάδουν με τον πληροφοριακό - ενημερωτικό χαρακτήρα του συγκεκριμένου διαγράμματος.

    Β2. Το κείμενο Ι αποτελεί δείγμα επιστημονικού λόγου.  Να εντοπίσετε δύο γλωσσικές επιλογές που το επιβεβαιώνουν (μονάδες 2) δίνοντας το αντίστοιχο χωρίο (μονάδες 2) και να αιτιολογήσετε την επιλογή σας (μονάδες 6).

Μονάδες 10

πανελλαδικές εξετάσεις, 30 Μαΐου 2025

    Β2. Το κείμενο Ι αποτελεί δείγμα επιστημονικού λόγου.  Οι γλωσσικές επιλογές που επιβεβαιώνουν την παραδοχή αυτή είναι:

• το ειδικό επιστημονικό λεξιλόγιο του κειμένου (π.χ. «πολυαισθητικές εμπειρίες μάθησης»). Ο συντάκτης αξιοποιεί επιστημονικούς όρους, προκειμένου να προσδώσει σοβαρό ύφος και εγκυρότητα στον λόγο του.
• η αναφορική λειτουργία της γλώσσας (π.χ. «η αξία της δημιουργικότητας είναι πολιτιστικά, κοινωνικά αλλά και οικονομικά αδιαμφισβήτητη»).  Προσδίδει σαφήνεια και ακρίβεια στον λόγο, συμβάλλει στη δημιουργία σοβαρού ύφους και απευθύνεται στη λογική, αποδίδοντας ρεαλιστικά την πραγματικότητα.
• το γ΄ πρόσωπο (π.χ. «οδηγεί», «έχει»). Ο συντάκτης παρουσιάζει σε γ΄ πρόσωπο απόψεις καθολικά αποδεκτές και αποστασιοποιείται πλήρως από αυτές.  Ο επιστημονικός λόγος οφείλει να είναι απρόσωπος.  Επομένως χρησιμοποιείται γ΄ ενικό και πληθυντικό πρόσωπο. Προσδίδει αντικειμενικότητα, αμεροληψία, ουδετερότητα.  Χρησιμοποιείται για γενικεύσεις σκεπτικών, προκειμένου να προκύψουν συμπεράσματα με ευρύτερη ισχύ και αποδοχή.
• οριστική έγκλιση (π.χ. «εξασφαλίζει»).  Με την οριστική έγκλιση (επιστημική τροπικότητα) εκφράζονται οι επιστημονικές απόψεις με βεβαιότητα και αποδίδουν την πραγματικότητα.
• ονοματική σύνταξη: (π.χ. «ενασχόληση», «ανάληψη», «εξεύρεση»).  Η ονοματική σύνταξη συνδέεται με τον λόγο της επιστήμης.  Είναι χαρακτηριστικός και αναγκαίος μηχανισμός στα επιστημονικά κείμενα, διότι σε αυτά χρησιμοποιούνται αφηρημένες έννοιες.  Οι τεχνικοί όροι και η επιστημονική γλώσσα εκφράζονται με ονοματικές δομές.  Η ονοματοποίηση θεωρείται το κατεξοχήν γλωσσικό μέσο μετάδοσης των πληροφοριών που επιτρέπει τη μετάβαση από μία εξήγηση σε άλλη με τρόπο εξαιρετικά συνεπτυγμένο.  Το ύφος καθίσταται επίσημο, σοβαρό και τυπικό.
• παθητική σύνταξη: (π.χ. «συνδέεται άμεσα με τη φαντασία», «εντοπίζεται ισχυρή θέση»).  Με την παθητική σύνταξη το ύφος γίνεται πιο απρόσωπο και τυπικό, ενώ ο λόγος αποκτά μεγαλύτερη πλοκή και γίνεται πιο σύνθετος.

ενδεικτική απάντηση από τα φροντιστήρια «Μπαχαράκη»

    B2. Το κείμενο Ι αποτελεί δείγμα επιστημονικού λόγου εστιάζοντας στην αξία της δημιουργικότητας.  Με τη χρήση ονοματικών συνόλων («επίλυση προβλημάτων», «αποκλίνουσα σκέψη», «η δυναμική σχέση της εκπαίδευσης μέσω των τεχνών») προσδίδεται πυκνότητα στον λόγο, φανερώνεται η υψηλή διανοητική ικανότητα του συντάκτη και το ύφος καθίσταται επίσημο, σοβαρό και τυπικό.  Αντίστοιχα αξιοποιούνται όροι ειδικού λεξιλογίου, όπως «πολυαισθητηριακές εμπειρίες μάθησης» αναδεικνύοντας την επιστημονική ιδιότητα του συντάκτη και συμβάλλοντας αντίστοιχα στη σοβαρότητα και επισημότητα του ύφους και την εξήγηση του θέματος που πραγματεύεται.  Χαρακτηριστικό του επιστημονικού λόγου, επίσης, αποτελεί το γ΄ ρηματικό πρόσωπο («νοείται», «έχει επιβεβαιωθεί») που σε συνδυασμό με την παθητική σύνταξη δηλώνει απόψεις γενικά αποδεκτές, προδίδει αντικειμενικότητα στον λόγο, καθώς ο συντάκτης αποστασιοποιείται και διαμορφώνει ύφος επίσημο και σοβαρό δίνοντας έμφαση στο αποτέλεσμα της ενέργειας.  Μία ακόμα γλωσσική επιλογή που ενισχύει την επιστημονικότητα του λόγου είναι η χρήση της επιστημικής τροπικότητας και συγκεκριμένα η διατύπωση των απόψεων με βεβαιότητα μέσω της χρήσης της οριστικής έγκλισης («νοείται», «ενισχύει»).  Τέλος χαρακτηριστικό του επιστημονικού λόγου αποτελεί ο μακροπερίοδος λόγος - υποτακτική σύνδεση («Η δημιουργικότητα… τρόπους»), με τον οποίο φανερώνεται η σύνθετη και πολύπλοκη σκέψη του συντάκτη και προσδίδεται σοβαρότητα και επιστημονικό κύρος.

ενδεικτική απάντηση από το φροντιστήριο «Μεθοδικό»

Πρόταση δομικού πλάνου για τις απαντήσεις ανοιχτού τύπου στα ΘΕΜΑΤΑ Β και Γ στη συνεξέταση γλώσσας - λογοτεχνίας