Σοφοκλέους «Ἀντιγόνη», Πάροδος

φωτογραφία: Melika Dez

ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Πάροδος στίχοι 100 - 161

    Σκηνικές πληροφορίες: ο χορός, ένας όμιλος γερόντων, χαιρετά την ήλιο και εκφράζει τη χαρά του για τη σωτηρία της πατρίδας.  Εισέρχεται στην ορχήστρα και τραγουδά την πάροδο που αποτελείται από δύο (2) στροφές, δύο (2) αντιστροφές και τέσσερα (4) αναπαιστικά συστήματα.

    Δομή - ανάλυση περιεχομένου:

• Η πρώτη στροφή (στίχοι 100 - 109) είναι ένας χαιρετισμός στον Ήλιο και την ελευθερία από τον χορό.
• Το α΄ σύστημα (στίχοι 110 - 116) αναφέρει πως οι Αργείοι, που παρομοιάζονται με αετό, οδηγήθηκαν από τον Πολυνείκη στην πόλη.
• Η α΄ αντιστροφή (στίχοι 117 - 126) αναφέρει πως οι Αργείοι υποχώρησαν πριν να καταστρέψουν τη Θήβα.
• Το α΄ αντισύστημα (στίχοι 127 - 133) καταγγέλλει πως αιτία της ήττας τους ήταν η αλαζονεία τους με άμεση συνέπεια την τιμωρία από τον Δία, ο οποίος πάντα τιμωρεί την ύβρη.
• Η β΄ στροφή (στίχοι 134 - 140) αναφέρει πως ο Θεός Άρης που προστατεύει τη Θήβα σκότωσε πολλούς Αργείους, μεταξύ των οποίων τον Καπανέα.
• Στο β΄ σύστημα (στίχοι 141 - 147) γίνεται περιγραφή της ήττας των Αργείων και ο αλληλοσκοτωμός των δυο αδελφών.
• Στη β΄ αντιστροφή (στίχοι 148 - 154) ο χορός καλεί τον λαό να γορτάσουν μέχρι το πρωί προς τιμή του Διονύσου.
• Στίχοι 155 - 162: άφιξη Κρέοντα και απορία χορού για τον λόγο που τους κάλεσε. 

    Ο ρόλος του χορού στην αρχαία τραγωδία: οι απόψεις των μελετητών για τον ρόλο του είναι οι εξής:

α. θεωρείται ένα πρόσωπο με δική του σκέψη και δράση,

β. ο χορός αντιδρά όπως θα έπρεπε να αντιδρά ο αμερόληπτος και ο ιδανικός θεατής,

γ. ο χορός με τα λόγια του διατυπώνει την άποψη του ποιητή.

    Χαρακτηρισμός χορού: γενικά εκφράζει την κοινή λογική, αυτό που φαίνεται κανονικό.  Αγαπάει την πόλη του και την ηρεμία.  Έτσι χαίρεται ιδιαιτέρως, γιατί πιστεύει πως ο πόλεμος τελείωσε και οι αδικίες θα πάψουν.  Οι πανηγυρισμοί του αφήνουν μια πικρία, γιατί γνωρίζουμε πως αυτή η χαρά δεν είναι αληθινή.  Εξάλλου στους τελευταίους στίχους επαναφέρει τον θεατή στην πραγματικότητα, όταν αναγγέλλει την άφιξη του Κρέοντα. 

    Η ωδή έχει μεγάλη δραματικότητα, γιατί η αντίθεση των συναισθηματικών καταστάσεων επηρεάζει καίρια τον ακροατή.

    Διαχρονικά στοιχεία: η τιμωρία της ύβρεως και η επιθυμία αναρρίχησης στην εξουσία.

    Με την πάροδο έχουμε γνώση του δραματικού χώρου και του δραματικού χρόνου.  Υπάρχει άκρα αγαλλίαση και βαθιά οδύνη.

    Γλώσσα και νοοτροπία του χορού: η πάροδος έχει σχέση με τον Αισχύλο και διαθέτει τόνο αρχαιοπρέπειας, όπως φαίνεται από τις σκέψεις και τις φράσεις του χορού, ο οποίος εμφανίζεται ως φορέας της σοφίας σύμφωνα με τη θέση που κατέχει.

    Η πάροδος είναι απαραίτητη: οι 7 τελευταίοι στίχοι αποτελούν την προοικονομία.  Θεωρείται ο μεταβατικός κρίκος σύνδεσης στην εξέλειξη του αρχαίου δράματος.  Στο τέλος καταλύει την ατμόσφαιρα που έχτισε προηγουμένως μόνος του.  Ο θεατής αντιλαμβάνεται τη φοβερή πρόθεση του έργου.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1. Μετά τον πρόλογο ακολουθεί η είσοδος του χορού, η πάροδος: α. Με ποια διάταξη και από ποιο σημείο εισέρχονταν τα μέλη του χορού στην ορχήστρα; β. Από πόσα μέλη αποτελείται και ποια η ενδυμασία τους; γ. Ποιος είναι ο χώρος, όπου στέκεται ή κινείται ο χορός κατά τη διάρκεια του δράματος;

2. Πόσα επιμέρους θέματα (θεματικά κέντρα) διακρίνετε στο κείμενο της παρόδου; Να τα σημειώσετε επιγραμματικά.

3. Με ποιες προσφωνήσεις χαιρετά ο χορός τον ήλιο που ανατέλλει και ποια συναισθήματά του εκφράζει;

4. Με ποιο λογοτεχνικό σχήμα παρουσιάζεται η επίθεση των Αργείων κατά της Θήβας και ποια χαρακτηριστικά αποδίδονται ιδιαίτερα στον Πολυνείκη μέσα απ’ αυτό; Να το αναλύσετε και να σημειώσετε: α. χαρακτηριστικά και προθέσεις που αποδίδονται στους επιτιθέμενους και β. αρετές των αμυνομένων.

5. Ποια στάση τηρεί ο χορός ως προς το θάνατο του Ετεοκλή και του Πολυνείκη σύμφωνα με όσα αναφέρει στην πάροδο για το γεγονός αυτό;

6. Ποιος λόγος προκάλεσε την επέμβαση του Δία κατά των επιτιθέμενων εναντίον της Θήβας;

7. Να αναφέρετε σύντομα τα σχετικά με την επιχείρηση των «Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας».  Από πού μας είναι γνωστή και ποια κατάληξη είχε; Να κάνετε ιδιαίτερη αναφορά στη δράση του Ετεοκλή και του Πολυνείκη.

8. Με ποιες εορταστικές εκδηλώσεις καλεί ο χορός τους Θηβαίους να γιορτάσουν τη νίκη τους;

9. Ο θεατής μπορεί κατά τη γνώμη σας να συμμεριστεί τα συναισθήματα χαράς του χορού; Να δικαιολογήσετε την άποψή σας.

10. Να συγκρίνετε την πάροδο με τον πρόλογο και να επισημάνετε κοινά σημεία και διαφορές (στη μορφή, το περιεχόμενο, το ύφος, την ατμόσφαιρα κ.λπ.).

11. Ποιες πληροφορίες μας δίνει ο χορός στο τέλος της παρόδου για τον Κρέοντα και τις αποφάσεις του; Ποιες υπόνοιες δημιουργούνται στο κοινό γι’ αυτά που θα ακολουθήσουν;