Προσομοίωση Συνεξέτασης Γλώσσας - Λογοτεχνίας, Α΄ Τάξη Γενικού Λυκείου, Επικοινωνήστε με τους εφήβους μέσω της ενεργητικής ακρόασης

Προσομοίωση Συνεξέτασης Γλώσσας - Λογοτεχνίας για τη Α΄ Τάξη Γενικού Λυκείου

Κριτήριο της τράπεζας θεμάτων του Ι.Ε.Π.

ΚΕΙΜΕΝΟ Ι

Επικοινωνήστε με τους εφήβους μέσω της ενεργητικής ακρόασης

    Το κείμενο της ψυχολόγου Πένυ Κόκκολα αντλήθηκε από την ιστοσελίδα psysocial.gr και αναφέρεται στις στρατηγικές ενεργητικής ακρόασης που πρέπει να εφαρμόζουν οι γονείς στις σχέσεις τους με τους έφηβους. Είναι ελαφρά διασκευασμένο για τις ανάγκες της εξέτασης. 

    Οι έφηβοι περνούν μια περίοδο έντονης προσαρμογής και με την αβεβαιότητα που προκαλείται από όλες αυτές τις αλλαγές έρχεται η ενισχυμένη ευαισθησία.  Η βαθιά ανάγκη των εφήβων είναι να νιώθουν πως πραγματικά «ακούγονται», ότι είναι πολύτιμοι και ότι τους κατανοούν.  Ωστόσο οι γονείς πολύ συχνά μιλούν «πάνω» τους χωρίς να σταθούν και να ασκήσουν την «ενεργητική ακρόαση».  Η παραμέληση αυτής της πρακτικής δεν προκαλεί μόνο κακή επικοινωνία αλλά υπονομεύει συχνά και τη γονική εξουσία.

    Η ενεργητική ακρόαση αφορά τη διάθεση που έχουμε εμείς να αντιληφθούμε και να κατανοήσουμε τον συνομιλητή μας σε βάθος, «σαν» να ήμασταν εκείνος.  Να είμαστε ανοιχτοί σε αυτό που βιώνει ο έφηβος αλλά και ευαίσθητοι χωρίς κριτική και χωρίς τις προκαταλήψεις που όλοι έχουμε.  Αυτό είναι μια μη παθητική στάση του ακροατή και η επιθυμία να κατανοήσει το άτομο που είναι δίπλα του. [...]

    Όταν πρόκειται για συναισθήματα, οι ανάγκες των εφήβων είναι λίγο διαφορετικές από τις δικές σας.  Οι έφηβοι χρειάζονται κάποιον που θα αντιστέκεται στον πειρασμό να παρεμβαίνει συνέχεια και που δε θα υποθέτει πως «ξέρει καλύτερα» ή «ξέρει περισσότερα».  Εν ολίγοις χρειάζεται έναν ενεργητικό ακροατή.  Ένας ενεργητικός ακροατής ασχολείται και φροντίζει, είναι πρόθυμος να συμβιβαστεί και να καταλαβαίνει πώς να συμπάσχει με τον έφηβο που μιλάει, ακόμα και όταν δε συμφωνεί με τη συμπεριφορά του.  Ο ενεργητικός ακροατής παρέχει ανατροφοδότηση, όπου χρειάζεται (τόσο προφορικά όσο και με τη γλώσσα του σώματος), επιβεβαιώνει τα συναισθήματα του συνομιλητή, σαν να είναι κατανοητά, αποδεκτά και παρέχει χωρίς κριτική χρήσιμες πληροφορίες, όταν ο έφηβος τις χρειάζεται. [...]

    Ορισμένες ενεργητικές στρατηγικές ακρόασης που ισχύουν για τις σχέσεις γονέα - παιδιού:

    - Κάντε ουσιαστικές - διευκρινιστικές ερωτήσεις.  Πάρτε τον χρόνο που θέλετε, για να ψάξετε περισσότερο το γιατί ο έφηβος νιώθει έτσι ή συμπεριφέρεται με αυτόν τον τρόπο κάνοντας εύστοχες ερωτήσεις. Πχ. Τι σε κάνει να είσαι θυμωμένος/η.  Αυτό όχι μόνο θα σας κάνει να γνωρίσετε περισσότερο τον/ την έφηβο αλλά θα βοηθήσει και τον ίδιο να μάθει να αναλύει τη δική του συμπεριφορά και τις απόψεις του και ως εκ τούτου να είναι πιο προσεκτικός.

    - Βάλτε πρώτα την ενσυναίσθηση.  Προσπαθήστε να δείτε τα θέματα από την οπτική γωνία του εφήβου αντί να τα αξιολογήσετε αμέσως από τη δική σας σκοπιά.  Ποτέ μην απορρίπτετε τα συναισθήματα των εφήβων ως «ανώριμα», «γελοία», «λάθος».  Αντί γι’ αυτό σκεφτείτε τους δικούς σας αγώνες και τη δική σας σύγχυση, όταν ήσασταν έφηβοι, και κάντε το καλύτερο που μπορείτε, για να αισθανθείτε πραγματικά αυτό που αισθάνεται. [...] 

ΚΕΙΜΕΝΟ ΙΙ

    Απόσπασμα από το ομώνυμο μυθιστόρημα που έχει γράψει η Αμάντα Μιχαλοπούλου.  Η Μαρία (η αφηγήτρια) και η Άννα συναντήθηκαν στην Αθήνα τη δεκαετία του ‘70 και είναι πολύ καλές φίλες στο σχολείο.  Οι μητέρες τους όμως είναι δύο τελείως διαφορετικοί άνθρωποι.  Η Αντιγόνη για την οποία γίνεται λόγος στο απόσπασμα είναι η μητέρα της Άννας. 

Γιατί σκότωσα την καλύτερή μου φίλη

    Η Αντιγόνη μάς παίρνει μαζί της στη γιορτή του Πολυτεχνείου.  Έχουμε αγοράσει κόκκινα γαρίφαλα και συμμετέχουμε στην «ειρηνική πορεία».  Στη μαμά έχω πει πως θα μείνουμε στην Πλάκα, για να μελετήσουμε, επειδή δεν της αρέσουν οι διαδηλώσεις.  Ούτε στην Κίνηση Δημοκρατικών Γυναικών θα πάει.  Δεν έχει χρόνο, πλέκει την κουβέρτα της για τον διαγωνισμό της Γυναίκας.  «Τι αηδίες είναι αυτές» λέει.  «Η μαμά της Άννας έχει τα μυαλά της στον αέρα».  Εμένα μου αρέσει η Αντιγόνη. [...] Είναι αδύνατη και αγωνίζεται για το καλό όλου του κόσμου, για τη δικαιοσύνη.  Μερικές φορές ονειρεύομαι πως είναι η μαμά μου και νιώθω περήφανη όταν κάποιος άγνωστος στον δρόμο της λέει:

    - Τι γλυκά που είναι τα κοριτσάκια σας!

    - «Καλύτερα να βγάλεις τα γυαλιά σου» ψιθυρίζει η Άννα.  «Μπορεί να έχουμε αναταραχές». [...] 

    Έξω από το Πολυτεχνείο τα πράγματα είναι ήσυχα.  Το μεγάλο γλυπτό κεφάλι στο προαύλιο είναι καλυμμένο με γαρίφαλα και οι διαδηλωτές τραγουδάνε με μια φωνή: «Η ζωή τραβάει την ανηφόρα.  Με σημαίες, με σημαίες, με σημαίες και με ταμπούρλα».  Ευτυχώς, η Άννα μου έμαθε κι αυτό το τραγούδι.  Δε θέλω να τραγουδάω πια για αγόρια και αγάπες.  Σιχαίνομαι! Στριγγλίζουμε, έχουμε κοκκινίσει από την προσπάθεια να τραγουδήσουμε πιο δυνατά απ' όλους, να είμαστε οι πιο μεγάλες επαναστάτριες της Αθήνας! Μόνο έτσι θα πάρουμε την υποτροφία του Γαλλικού Ινστιτούτου και θα πάμε στο Παρίσι να σπουδάσουμε ζωγραφική δωρεάν.  Ναι, η Άννα δε θέλει πια να γίνει Ζιζέλ Χαλιμί1.  Αποφάσισε να σπουδάσει ζωγραφική. Θέλει να είμαστε ίδιες. [...]

    Η Άννα βάζει στο πικάπ τα τραγούδια του Λοΐζου, η Αντιγόνη καθαρίζει καρότα.

    - «Τι δώρο θα 'θελες για τα γενέθλια σου;» με ρωτάει.  Χαίρομαι που τα θυμάται.

    - Δεν ξέρω, ό,τι νομίζεις...»

    - «Δεν έχεις κάποια συγκεκριμένη επιθυμία; Έλα, πες μου...»

    Το μαχαίρι της κινείται σαν αστραπή, γδέρνει λιγάκι μόνο τη φλούδα, επειδή εκεί βρίσκονται όλες οι βιταμίνες, θα μ' άρεσε να μπορώ να καθαρίζω τα καρότα επιδέξια, όπως η Αντιγόνη, και μετά να τα βράζω, να τους φτιάχνω ωραία σάλτσα με λεμονάκι.

    - «Καλά λοιπόν, θέλω κατσαρολικά».

    - «Κατσαρολικά; Αχ, μη μ' απογοητεύεις, Μαρία.  θα σου πάρω το Γαϊτανάκι».

    - «Τι είναι το Γαϊτανάκι»

    - «Ένας δίσκος της Ζωρζ Σαρή».

    Ντρέπομαι που είπα «κατσαρολικά» και την απογοήτευσα.  Η Αντιγόνη απογοητεύεται εύκολα.  Αν μας πιάσει με την Άννα να διαβάζουμε τον Κόσμο της Πάτυ, βάζει τις φωνές.  Μα η Πάτυ δεν κάνει τίποτα κακό.  Απλώς αγαπάει τον Τζόνυ Βόουντεν, πάει βόλτες με τη φίλη της τη Σάρον και θέλει να γίνει νοσοκόμα.  Στην Αντιγόνη δεν αρέσουν οι γυναίκες που γίνονται νοσοκόμες και φροντίζουν τους άντρες.  Ώρες ώρες θα 'θελα να 'μαι άντρας.

1. Η Ζιζέλ Χαλιμί (Gisèle Halimi) ήταν Γαλλίδα δικηγόρος, πολιτικός και συγγραφέας, που αφιέρωσε τη ζωή της στην υπόθεση των γυναικών και στο δικαίωμά τους στην άμβλωση.

ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑ 1 (μονάδες 35)

1ο υποερώτημα (μονάδες 10)

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά ενός ενεργητικού ακροατή σύμφωνα με το κείμενο Ι; (50 - 60 λέξεις) 

Μονάδες 10 

2ο υποερώτημα (μονάδες 10)

Ο τίτλος του κειμένου Ι είναι:

α. αινιγματικός, με μικρή σχέση με το περιεχόμενο του κειμένου

β. ακριβής σε σχέση με το περιεχόμενο του κειμένου

γ. πιο γενικός σε σχέση με το περιεχόμενο του κειμένου

Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση (μονάδες 5) αιτιολογώντας την επιλογή σας (μονάδες 5) 

Μονάδες 10 

3ο υποερώτημα (μονάδες 15)

    «Κάντε ουσιαστικές - διευκρινιστικές ερωτήσεις. Πάρτε τον χρόνο που θέλετε, για να ψάξετε περισσότερο το γιατί ο έφηβος νιώθει έτσι ή συμπεριφέρεται με αυτόν τον τρόπο, κάνοντας εύστοχες ερωτήσεις. Πχ. Τι σε κάνει να είσαι θυμωμένος/η».  Στο απόσπασμα του κειμένου Ι να αντικαταστήσετε το β΄ ενικό και πληθυντικό πρόσωπο με γ΄ενικό ή πληθυντικό πρόσωπο αντίστοιχα κάνοντας τις απαραίτητες τροποποιήσεις, ώστε να παραμείνει αναλλοίωτο το νόημα (μονάδες 8).  Ποιες αλλαγές παρατηρείτε στο ύφος μετά τη μετατροπή; (μονάδες 7); 

Μονάδες 15 

ΘΕΜΑ 2 (μονάδες 30)

Ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων του σχολείου σας διοργανώνει ημερίδα με θέμα την σχέση των εφήβων με τους γονείς τους.  Αξιοποιώντας τις πληροφορίες από το κείμενο Ι αλλά και δικά σας επιχειρήματα να αναπτύξετε τις απόψεις σας σχετικά με την αξία της ενεργητικής ακρόασης στη σχέση γονέα κι εφήβου.  Με ποιους τρόπους μπορούν κατά τη γνώμη σας οι γονείς να είναι ενεργοί ακροατές.  Το κείμενό σας να έχει τη μορφή ομιλίας την οποία θα εκφωνήσετε στην ημερίδα. (250 - 300 λέξεις) 

Μονάδες 30

ΘΕΜΑ 3 (μονάδες 20) 

1ο υποερώτημα (μονάδες 10)

Στο απόσπασμα (κείμενο ΙΙ) χρησιμοποιείται ευθύς λόγος.  Ποιο είναι το επικοινωνιακό αποτέλεσμα αυτής της επιλογής; 

Μονάδες 10 

2ο υποερώτημα (μονάδες 10) 

«Ούτε στην Κίνηση Δημοκρατικών Γυναικών θα πάει.  Δεν έχει χρόνο, πλέκει την κουβέρτα της για το διαγωνισμό της Γυναίκας.»  Πώς διαμορφώνεται το ύφος στο απόσπασμα; Να αιτιολογήσετε την γλωσσική επιλογή της συγγραφέως. 

Μονάδες 10 

ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15) 

«Ώρες ώρες θα 'θελα να 'μαι άντρας»: πώς εξηγείται κατά τη γνώμη σας η συγκεκριμένη επιθυμία της αφηγήτριας; Να αξιοποιήσετε στοιχεία από ολόκληρο το κείμενο ΙΙ, για να απαντήσετε. (100 - 150 λέξεις) 

Μονάδες 15