Αρχαία Ελληνική Γλώσσα, Α´ Τάξη Γενικού Λυκείου, Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, Βιβλίο 2ο, κεφαλαίο 2ο § 5 - 23

έργο του Γιώργου Λιάππα

Ξενοφῶντος «Ἑλληνικά» Βιβλίο 2ο, κεφάλαιο 2ο, § 5 - 15, περίληψη

    O Λύσανδρος με διακόσια (200) πλοία ανάγκασε τις πόλεις της Λέσβου να προσχωρήσουν στη συμμαχία της Σπάρτης.  Μετά την αναγγελία της καταστροφής στους Αιγός Ποταμούς όλες οι ελληνικές πόλεις - κράτη εγκατέλειψαν τους Αθηναίους εκτός από τη Σάμο.

    O Λύσανδρος ανακοίνωσε στη Σπάρτη και στον Άγι, τον βασιλιά που βρισκόταν στη Δεκέλεια της Αττικής, ότι έρχεται με τα διακόσια (200) πλοία στον Πειραιά.  O άλλος βασιλιάς, ο Παυσανίας, επιστράτευσε όλους τους μάχιμους Λακεδαιμονίους και άλλους Πελοποννησίους και τους οδήγησε έξω από τα τείχη της Αθήνας.

    Μέσα στην πολιορκημένη από στεριά και θάλασσα Αθήνα δε γινόταν λόγος για συνθηκολόγηση.  Μόνο όταν τέλειωσαν τα λιγοστά τρόφιμα έστειλαν πρεσβεία στον Άγι με την πρόταση να γίνουν σύμμαχοι των Λακεδαιμονίων κρατώντας τα Μακρά Τείχη και τον Πειραιά.  O Άγις είπε στους αντιπροσώπους να πάνε στη Σπάρτη, γιατί ο ίδιος δεν είχε πληρεξουσιότητα να διαπραγματευτεί μαζί τους.  Οι έφοροι της Σπάρτης τους έστειλαν πίσω λέγοντας ότι, αν θέλουν πραγματικά ειρήνη, να λογικευτούν και τότε να ξανάρθουν.

Ξενοφῶντος «Ἑλληνικά» Βιβλίο 2ο, κεφαλαίο 2ο, § 16 - 23

    § 16 - 23: μετά την ήττα στους Αιγός ποταμούς και την επικείμενη παράδοση της Αθήνας, η κατάσταση δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται· από τη μια μεριά οι νικημένοι και απ' την άλλη οι νικητές, οι Σπαρτιάτες και οι σύμμαχοι τους.  Μέσα στην Αθήνα υπάρχουν εκείνοι που αποκρούουν οποιονδήποτε συμβιβασμό, εκείνοι που δέχονται τον συμβιβασμό με διαφοροποιήσεις ως προς τους όρους αλλά και εκείνοι που χαίρονται για την ήττα (βλ. και §22).  Στο στρατόπεδο των νικητών άλλοι θέλουν την πλήρη συντριβή της Αθήνας και άλλοι έχουν τους λόγους τους να είναι μετριοπαθέστεροι (§ 19 - 20).  Αν συνυπολογισθούν και οι προσωπικές φιλοδοξίες ή τα συμφέροντα διαφόρων από τους πρωταγωνιστές, δημιουργείται ένα περίπλοκο «πολιτικό σκηνικό», το οποίο επιτρέπει να δούμε η (σχετικά) απλή αφήγηση του συγγραφέα.  Η εξωτερική πολιτική τουλάχιστον ως προς τους διαδικαστικούς οικονομικούς και στρατιωτικούς εκβιασμούς σε βάρος αυτών, που βρίσκονται σε ασθενέστερη θέση, είχε διαμορφωθεί έτσι, ώστε να μας θυμίζει πρόσφατα γεγονότα σε πολλές περιοχές της γης.

    Ολόκληρο το απόσπασμα κυριαρχείται από διπλωματική/ διαπραγματευτική δραστηριότητα. Τα ρήματα που σημαίνουν εκφορά λόγου παίρνουν ποικίλες αποχρώσεις: «λέγω», «ὁμολογῶ», «ἀπαγγέλλω», «κελεύω», «ἐρωτῶ», «ἀποκρίνομαι», «καλῶ», «ἀντιλέγω», «φημί», «προηγορῶ», «συνεπαινῶ».

Ξενοφῶντος «Ἑλληνικά» Βιβλίο 2ο, κεφάλαιο 2ο § 16 - 17: ο πρωταγωνιστικός ρόλος του Θηραμένη

    [16] Τοιούτων δὲ ὄντων Θηραμένης εἶπεν ἐν ἐκκλησίᾳ ὅτι εἰ βούλονται αὐτόν πέμψαι παρά Λύσανδρον, εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους πότερον ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν βουλόμενοι ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν ἢ πίστεως ἕνεκα.  Πεμφθεὶς δὲ διέτριβε παρά Λυσάνδρῳ τρεῖς μῆνας καὶ πλείω, ἐπιτηρῶν ὁπότε Ἀθηναῖοι ἔμελλον διά τό ἐπιλελοιπέναι τόν σῖτον ἅπαντα ὅ τι τις λέγοι ὁμολογήσειν.

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

Ο Θηραμένης είναι μετριοπαθής ολιγαρχικός, φίλος της Σπάρτης.

ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν  ἢ πίστεως ἕνεκα: οι Σπαρτιάτες είχαν αντιταχθεί στην οικοδόμηση των τειχών αμέσως μετά τον τερματισμό των Περσικών πολέμων.  Ανέκαθεν θεωρούσαν τα τείχη της Αθήνας επικίνδυνα για τη δική τους ασφάλεια.  Η σημασία που είχαν τα τείχη για τους Αθηναίους φαίνεται και από το εξής επεισόδιο όπως το παραδίδει ο Πλούταρχος: «ὅτε καί φασιν ὑπό τῶν νέων τινός δημαγωγῶν Κλεομένους ἐρωτώμενον, (τον Θηραμένην) εἰ τολμᾷ τἀναντία Θεμιστοκλεῖ πράττειν καὶ λέγειν, παραδιδούς τά τείχη τοῖς Λακεδαιμονίοις, ἅ Λακεδαιμονίων ἀκόντων ἐκεῖνος ἀνέστησεν, εἰπεῖν: «Ἀλλ' οὐδέν, ὦ μειράκιον, ὑπεναντίον ἐγὼ πράττω Θεμιστοκλεῖ· τά γάρ αὐτά τείχη κἀκεῖνος ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν πολιτῶν ἀνέστησε, καὶ ἡμεῖς ἐπὶ σωτηρίᾳ καταβαλοῦμεν, εἰ δὲ τά τείχη τάς πόλεις εὐδαίμονας ἐποίει, πασῶν ἔδει πράττειν κάκιστα τὴν Σπάρτην ἀτείχιστον οὖσαν».

Πλουτάρχου «Λύσανδρος», κεφάλαιο 14

    Απόδοση: σ' αυτήν την περίπτωση λένε ότι κάποιος από τους νέους δημαγωγούς, ο Κλεομένης, ρώτησε (τον Θηραμένη) αν τολμάει τα αντίθετα από τον Θεμιστοκλή να λέει και να πράττει θέλοντας να παραδώσει τα τείχη στους Λακεδαιμονίους, τα οποία παρά τη θέληση των Λακεδαιμονίων (ο Θεμιστοκλής) ανύψωσε.  Εκείνος απάντησε «Εγώ λοιπόν, παλληκαράκι μου, δεν κάνω τίποτε αντίθετο προς τον Θεμιστοκλή· γιατί κι εκείνος τα ίδια τείχη τα ύψωσε για τη σωτηρία των πολιτών κι εμείς για τη σωτηρία τους θα τα γκρεμίσουμε, κι αν τα τείχη έκαναν ευτυχισμένες τις πόλεις, η πιο δυστυχισμένη απ' όλες θα ήταν η Σπάρτη που είναι ατείχιστη».

απόδοση: Γ. Χρυσάφης

Πεμφθεὶς δὲ διέτριβε παρά Λυσάνδρῳ τρεῖς μῆνας καὶ πλείω: ο Θηραμένης «διέτριβε» (καθυστερούσε) ώσπου να βεβαιωθεί ότι οι συμπολίτες του θα συμφωνούσαν σε οτιδήποτε εξαντλημένοι από την πείνα. Μετά από τέσσερις μήνες δικαιολογήθηκε ότι ο Λύσανδρος τον είχε κατακρατήσει («κατέχοι»).  Η ευλυγισία του λόγου φαίνεται σε όλο το απόσπασμα και χαρακτηριστικά στη δέκατη έκτη (16η)  από το πλήθος των ρηματικών τύπων.  Οι μισές περίπου λέξεις της παραγράφου (αν εξαιρεθούν άρθρα, σύνδεσμοι και προθέσεις) είναι ρηματικοί τύποι.

    [16] Τοιούτων δὲ ὄντων Θηραμένης εἶπεν ἐν ἐκκλησίᾳ => κύρια πρόταση

• εἶπεν: ρήμα
• Θηραμένης: υποκείμενο
• ἐν ἐκκλησίᾳ: εμπρόθετος προσδιορισμός της στάσης σε τόπο
• ὄντων: γενική απόλυτη χρονική μετοχή
• τῶν πραγμάτων: (εννοείται ως) υποκείμενο της μετοχής
• Τοιούτων: κατηγορούμενο στο εννοούμενο υποκείμενο της μετοχής

    εἰ βούλονται αὐτὸν πέμψαι παρὰ Λύσανδρον, => δευτερεύουσα υποθετική πρόταση

• βούλονται: ρήμα
• οἱ Ἀθηναῖοι: (εννοείται ως) υποκείμενο
• πέμψαι: αντικείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο
• οἱ Ἀθηναῖοι: (εννοείται ως) υποκείμενο του απαρεμφάτου (ταυτοπροσωπία)
• αὐτὸν: αντικείμενο απαρεμφάτου
• παρὰ Λύσανδρον: εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε πρόσωπο

υπόθεση: εἰ βούλονται

απόδοση: ἥξει

εξαρτημένος υποθετικός λόγος που δηλώνει το πραγματικό (1ο είδος)

    ὅτι εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους => δευτερεύουσα ειδική πρόταση ως αντικείμενο του ρήματος εἶπεν της κύριας

• ἥξει: ρήμα
• Θηραμένης: (εννοείται ως) υποκείμενο του ρήματος
• εἰδὼς: τροπική μετοχή συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος
• Λακεδαιμονίους: αντικείμενο μετοχής (πρόληψη του υποκειμένου της δευτερεύουσας που ακολουθεί).

    Σχήμα πρόληψης ή πρόληψη: το υποκείμενο δευτερεύουσας πρότασης προλαμβάνεται, τίθεται δηλαδή στην πρόταση που προηγείται, ως αντικείμενο ή προσδιορισμός (κυρίως της αναφοράς).

    πότερον ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν βουλόμενοι ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν ἢ πίστεως ἕνεκα. => δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματικής ολικής άγνοιας, ως αντικείμενο της μετοχής εἰδὼς

• ἀντέχουσι: ρήμα
• οἱ Λακεδαιμόνιοι: (εννοείται ως) υποκείμενο
• περὶ τῶν τειχῶν: εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς
• βουλόμενοι: αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος
• ἐξανδραποδίσασθαι: αντικείμενο μετοχής, τελικό απαρέμφατο
• οἱ Λακεδαιμόνιοι: (εννοείται ως) υποκείμενο του απαρεμφάτου (ταυτοπροσωπία)
• τὴν πόλιν: αντικείμενο του απαρεμφάτου
• πίστεως ἕνεκα: εμπρόθετος προσδιορισμός του σκοπού (αναστροφή πρόθεσης: ἕνεκα πίστεως)

    Πεμφθεὶς δὲ διέτριβε παρὰ Λυσάνδρῳ τρεῖς μῆνας καὶ πλείω, ἐπιτηρῶν => κύρια πρόταση

• διέτριβε: ρήμα
• Θηραμένης: (εννοείται ως) υποκείμενο του ρήματος
• παρὰ Λυσάνδρῳ: εμπρόθετος προσδιορισμός του πλησίον
• μῆνας: αιτιατική του χρόνου
• τρεῖς: επιθετικός προσδιορισμός στο μῆνας
• πλείω: αιτιατική του χρόνου
• Πεμφθεὶς: χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος
• ἐπιτηρῶν: τροπική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος

    ὁπότε Ἀθηναῖοι ἔμελλον διὰ τὸ ἐπιλελοιπέναι τὸν σῖτον ἅπαντα ὁμολογήσειν. => δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική, μερικής άγνοιας, ως αντικείμενο της μετοχής ἐπιτηρῶν

• ἔμελλον: ρήμα
• Ἀθηναῖοι: υποκείμενο ρήματος
• ὁμολογήσειν: αντικείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο
• Ἀθηναῖοι: υποκείμενο του απαρεμφάτου (ταυτοπροσωπία)
• διὰ τὸ ἐπιλελοιπέναι: εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας
• τὸν σῖτον: υποκείμενο του έναρθρου απαρεμφάτου τὸ ἐπιλελοιπέναι
• ἅπαντα: κατηγορηματικός προσδιορισμός στο τὸν σῖτον

    ὅ τι τις λέγοι => δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, ως αντικείμενο στο απαρέμφατο ὁμολογήσειν 

• λέγοι: ρήμα
• τις: υποκείμενο ρήματος
• ὅ τι: σύστοιχο αντικείμενο του ρήματος

    [17] Ἐπεὶ δὲ ἧκε τετάρτῳ μηνί, ἀπήγγειλεν ἐν ἐκκλησίᾳ ὅτι αὐτόν Λύσανδρος τέως μὲν κατέχοι, εἶτα κελεύοι εἰς Λακεδαίμονα ἰέναι· οὐ γάρ εἶναι κύριος ὧν ἐρωτῷτο ὑπ’ αὐτοῦ, ἀλλά τοὺς ἐφόρους. Μετά ταῦτα ᾑρέθη πρεσβευτὴς εἰς Λακεδαίμονα αὐτοκράτωρ δέκατος αὐτός.

    Ἐπεὶ δὲ ἧκε τετάρτῳ μηνί, => δευτερεύουσα χρονική πρόταση

• ἧκε: ρήμα
• Θηραμένης: (εννοείται ως) υποκείμενο του ρήματος
• μηνί: δοτική του χρόνου
• τετάρτῳ: επιθετικός προσδιορισμός στο μηνί

    ἀπήγγειλεν ἐν ἐκκλησίᾳ => κύρια πρόταση

• ἀπήγγειλεν: ρήμα
• Θηραμένης: (εννοείται ως) υποκείμενο
• ἐν ἐκκλησίᾳ: εμπρόθετος προσδιορισμός της στάσης σε τόπο

    ὅτι αὐτὸν Λύσανδρος τέως μὲν κατέχοι, => δευτερεύουσα ειδική πρόταση, ως αντικείμενο του ρήματος ἀπήγγειλεν

• κατέχοι: ρήμα
• Λύσανδρος: υποκείμενο ρήματος
• αὐτὸν: αντικείμενο ρήματος
• τέως: επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου

    εἶτα κελεύοι εἰς Λακεδαίμονα ἰέναι· => δευτερεύουσα ειδική πρόταση, ως αντικείμενο του ρήματος ἀπήγγειλεν

• κελεύοι: ρήμα
• Λύσανδρος: (εννοείται ως) υποκείμενο του ρήματος
• αὐτὸν: (εννοείται ως) άμεσο αντικείμενο του ρήματος
• ἰέναι: τελικό απαρέμφατο, ως έμμεσο αντικείμενο του ρήματος
• αὐτὸν: (εννοείται ως) υποκείμενο του απαρεμφάτου (ετεροπροσωπία)
• εἰς Λακεδαίμονα: εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο

    οὐ γὰρ εἶναι κύριος ἀλλὰ τοὺς ἐφόρους. => κύρια πρόταση

• ἔλεγε: (εννοείται ως) ρήμα της πρότασης
• Λύσανδρος: (εννοείται ως) υποκείμενο ρήματος
• οὐ εἶναι: άμεσο αντικείμενο ρήματος, ειδικό απαρέμφατο
• αὐτῷ: (εννοείται ως) έμμεσο αντικείμενο ρήματος
• Λύσανδρος: (εννοείται ως) υποκείμενο του απαρεμφάτου (ταυτοπροσωπία)
• κύριος: κατηγορούμενο στο υποκείμενο του απαρεμφάτου
• τοὺς ἐφόρους: υποκείμενο ενός εννοούμενου απαρεμφάτου εἶναι
• κυρίους: (εννοείται ως) κατηγορούμενο στο υποκείμενο (τοὺς ἐφόρους) του απαρεμφάτου

    ὧν ἐρωτῷτο ὑπ’ αὐτοῦ, => δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, ως γενική αντικειμενική στο κύριος της κύριας

• ἐρωτῷτο: ρήμα
• Λύσανδρος: (εννοείται ως) υποκείμενο του ρήματος
• ὧν: αντικείμενο ρήματος (σύστοιχο)
• ὑπ’ αὐτοῦ: εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου

    Μετὰ ταῦτα ᾑρέθη πρεσβευτὴς εἰς Λακεδαίμονα αὐτοκράτωρ δέκατος αὐτός. => κύρια πρόταση

• ᾑρέθη: ρήμα
• Θηραμένης: (εννοείται ως) υποκείμενο του ρήματος
• πρεσβευτὴς: κατηγορούμενο του υποκείμενου
• εἰς Λακεδαίμονα: εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο
• αὐτοκράτωρ: επιρρηματικό κατηγορούμενο του τρόπου
• δέκατος: επιρρηματικό κατηγορούμενο της σειράς
• αὐτός: κατηγορηματικός προσδιορισμός στου υποκειμένου
• μετά ταῦτα: εμπρόθετος προσδιορισμός της χρονικής ακολουθίας

Ξενοφῶντος «Ἑλληνικά» Βιβλίο 2ο, κεφάλαιο 2ο, § 18 - 19: κρίσιμη συνεδρίαση στη Σπάρτη

    [18] Λύσανδρος δὲ τοῖς ἐφόροις ἔπεμψεν ἀγγελοῦντα μετ’ ἄλλων Λακεδαιμονίων Ἀριστοτέλην, φυγάδα Ἀθηναῖον ὄντα, ὅτι ἀποκρίναιτο Θηραμένει ἐκείνους κυρίους εἶναι εἰρήνης καὶ πολέμου.

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

    Οι «ἔφοροι» ήταν πέντε αιρετοί αξιωματικοί της Σπάρτης με ετήσια θητεία και ευρύτατες δικαιοδοσίες, η «κυβέρνηση» της Σπάρτης.

φυγάδα Ἀθηναῖον ὄντα: ο Λύσανδρος στην εμπιστευτική αποστολή προς την κυβέρνηση της χώρας του, «πρὸς τοὺς ἐφόρους», συμπεριλαμβάνει και έναν Αθηναίο εξόριστο ολιγαρχικό. Ο Αριστοτέλης θα εξυπηρετούσε με μεγαλύτερη προθυμία τα συμφέροντα της Σπάρτης παρά της πατρίδας του.

    Σ' αυτήν την παράγραφο είναι χαρακτηριστική η ελευθερία της ελληνικής γλώσσας ως προς την τοποθέτηση των λέξεων μέσα σε κάθε πρόταση. Το πλούσιο κλιτικό σύστημα της αρχαίας ελληνικής διευκόλυνε αυτήν την ευλυγισία.

    Λύσανδρος δὲ τοῖς ἐφόροις ἔπεμψεν ἀγγελοῦντα μετ’ ἄλλων Λακεδαιμονίων Ἀριστοτέλην, φυγάδα Ἀθηναῖον ὄντα, => κύρια πρόταση

• ἔπεμψεν: ρήμα
• Λύσανδρος: υποκείμενο
• Ἀριστοτέλην: άμεσο αντικείμενο ρήματος
• τοῖς ἐφόροις: έμμεσο αντικείμενο ρήματος
• μετά Λακεδαιμονίων: εμπρόθετος προσδιορισμός της συνοδείας
• ἄλλων: επιθετικός προσδιορισμός στο Λακεδαιμονίων
• ἀγγελοῦντα: τελική μετοχή, συνημμένη στο άμεσο αντικείμενο του ρήματος
• τοῖς ἐφόροις: αντικείμενο της μετοχής
• φυγάδα Ἀθηναῖον ὄντα: παράθεση στο Ἀριστοτέλην
• ὄντα: αναφορική μετοχή, με υποκείμενο το Ἀριστοτέλην
• φυγάδα: κατηγορούμενο στο υποκείμενο της μετοχής
• Ἀθηναῖον: επιθετικός προσδιορισμός στο φυγάδα

    ὅτι ἀποκρίναιτο Θηραμένει ἐκείνους κυρίους εἶναι εἰρήνης καὶ πολέμου. => δευτερεύουσα ειδική πρόταση, ως αντικείμενο της μετοχής ἀγγελοῦντα

• ἀποκρίναιτο: ρήμα
• Λύσανδρος: (εννοείται ως) υποκείμενο του ρήματος
• εἶναι: άμεσο αντικείμενο ρήματος, ειδικό απαρέμφατο
• Θηραμένει: έμμεσο αντικείμενο ρήματος
• ἐκείνους: υποκείμενο του απαρεμφάτου (ετεροπροσωπία)
• κυρίους: κατηγορούμενο στο υποκείμενο απαρεμφάτου
• εἰρήνης καὶ πολέμου: γενικές αντικειμενικές στο κυρίους

    [19] Θηραμένης δὲ καὶ οἱ ἄλλοι πρέσβεις ἐπεὶ ἦσαν ἐν Σελλασίᾳ, ἐρωτώμενοι δὲ ἐπὶ τίνι λόγῳ ἥκοιεν εἶπον ὅτι αὐτοκράτορες περὶ εἰρήνης, μετά ταῦτα οἱ ἔφοροι καλεῖν ἐκέλευον αὐτούς. Ἐπεὶ δ’ ἧκον, ἐκκλησίαν ἐποίησαν, ἐν ᾗ ἀντέλεγον Κορίνθιοι καὶ Θηβαῖοι μάλιστα, πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τῶν Ἑλλήνων, μὴ σπένδεσθαι Ἀθηναίοις, ἀλλ’ ἐξαιρεῖν.

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

Σελλασίᾳ: μεθοριακή πόλη με μεγάλη στρατηγική σημασία στα βόρεια της Λακωνικής.

    Θηραμένης δὲ καὶ οἱ ἄλλοι πρέσβεις ἐρωτώμενοι δὲ εἶπον => κύρια πρόταση

• εἶπον: ρήμα
• Θηραμένης δὲ καὶ οἱ πρέσβεις: υποκείμενα ρήματος
• ἄλλοι: επιθετικός προσδιορισμός στο πρέσβεις
• ἐρωτώμενοι: χρονική μετοχή, συνημμένη στα υποκείμενα του ρήματος

    ἐπεὶ ἦσαν ἐν Σελλασίᾳ, => δευτερεύουσα χρονική πρόταση

• ἦσαν: ρήμα
• Θηραμένης δὲ καὶ οἱ πρέσβεις: (εννοούνται ως) υποκείμενα ρήματος
• ἐν Σελλασίᾳ: εμπρόθετος προσδιορισμός της στάσης σε τόπο

    ὅτι αὐτοκράτορες περὶ εἰρήνης, => δευτερεύουσα ειδική πρόταση ως αντικείμενο του ρήματος εἶπον

• ἥκοιεν: (εννοείται ως) ρήμα
• οὗτοι: (εννοείται ως) υποκείμενο του ρήματος
• αὐτοκράτορες: επιρρηματικό κατηγορούμενο του τρόπου
• περὶ εἰρήνης: εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς

    ἐπὶ τίνι λόγῳ ἥκοιεν => δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική, μερικής άγνοιας, ως αντικείμενο της μετοχής ἐρωτώμενοι

• ἥκοιεν: ρήμα
• οὗτοι: (εννοείται ως) υποκείμενο του ρήματος
• ἐπὶ λόγῳ: εμπρόθετος προσδιορισμός του σκοπού
• τίνι: επιθετικός προσδιορισμός στο λόγῳ

    μετὰ ταῦτα οἱ ἔφοροι καλεῖν ἐκέλευον αὐτούς. => κύρια πρόταση

• ἐκέλευον: ρήμα
• οἱ ἔφοροι: υποκείμενο
• τούς ἀγγέλους: (εννοείται ως) άμεσο αντικείμενο ρήματος
• καλεῖν: έμμεσο αντικείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο, με υποκείμενο το άμεσο αντικείμενο του ρήματος (ετεροπροσωπία)
• αὐτούς: αντικείμενο του απαρεμφάτου
• μετὰ ταῦτα: εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου

    Ἐπεὶ δ’ ἧκον, => δευτερεύουσα χρονική πρόταση

• ἧκον: ρήμα
• οἱ πρέσβεις: (εννοείται ως) υποκείμενο του ρήματος

    ἐκκλησίαν ἐποίησαν, => κύρια πρόταση

• ἐποίησαν: ρήμα
• οἱ ἔφοροι: (εννοείται ως) υποκείμενο
• ἐκκλησίαν: αντικείμενο

    ἐν ᾗ ἀντέλεγον Κορίνθιοι καὶ Θηβαῖοι μάλιστα, πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τῶν Ἑλλήνων, μὴ σπένδεσθαι Ἀθηναίοις, ἀλλ’ ἐξαιρεῖν. => δευτερεύουσα αναφορική πρόταση

• ἀντέλεγον: ρήμα
• Κορίνθιοι καὶ Θηβαῖοι καὶ ἄλλοι: υποκείμενα του ρήματος
• μὴ σπένδεσθαι/ ἐξαιρεῖν: τελικά απαρέμφατα ως αντικείμενα του ρήματος
• αὐτούς: (εννοείται ως) υποκείμενο των απαρεμφάτων
• Ἀθηναίοις: αντικείμενο του απαρεμφάτου σπένδεσθαι
• τούτους (δηλ. τους Αθηναίους): (εννοείται ως) αντικείμενο του απαρεμφάτου ἐξαιρεῖν
• τῶν Ἑλλήνων: γενική διαιρετική στο ἄλλοι
• μάλιστα: επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο Θηβαῖοι
• πολλοί: επιθετικός προσδιορισμός στο ἄλλοι
• ἐν ᾗ: εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου

Ξενοφῶντος «Ἑλληνικά» Βιβλίο 2ο, κεφάλαιο § 20 - 21: η απόφαση της Σπάρτης

    Ο Ξενοφών έχει αξιοποιήσει τις δυνατότητες που του παρέχει η γλώσσα, για να ενσωματώσει τους όρους του κειμένου της συνθήκης μέσα στην αφήγησή του έτσι, ώστε να διακρίνεται μια διαβάθμιση ανάμεσα στον βασικό και στους κάπως δευτερεύοντες όρους. Ο κύριος όρος δηλώνεται με ένα απαρέμφατο («ἕπεσθαι»), οι προκαταρκτικοί όροι με τέσσερις μετοχές («καθελόντας», «παραδόντας», «καθέντας», «νομίζοντας»).

    [20] Λακεδαιμόνιοι δὲ οὐκ ἔφασαν πόλιν Ἑλληνίδα ἀνδραποδιεῖν μέγα ἀγαθόν εἰργασμένην ἐν τοῖς μεγίστοις κινδύνοις γενομένοις τῇ Ἑλλάδι, ἀλλ’ ἐποιοῦντο εἰρήνην ἐφ’ ᾧ τά τε μακρά τείχη καὶ τόν Πειραιᾶ καθελόντας καὶ τάς ναῦς πλὴν δώδεκα παραδόντας καὶ τοὺς φυγάδας καθέντας τόν αὐτόν ἐχθρόν καὶ φίλον νομίζοντας Λακεδαιμονίοις ἕπεσθαι καὶ κατά γῆν καὶ κατά θάλατταν ὅποι ἂν ἡγῶνται.

    Λακεδαιμόνιοι δὲ οὐκ ἔφασαν πόλιν Ἑλληνίδα ἀνδραποδιεῖν μέγα ἀγαθὸν εἰργασμένην ἐν τοῖς μεγίστοις κινδύνοις γενομένοις τῇ Ἑλλάδι, => κύρια πρόταση

• ἔφασαν: ρήμα
• Λακεδαιμόνιοι: υποκείμενο ρήματος και απαρεμφάτου
• οὐκ ἀνδραποδιεῖν: αντικείμενο ρήματος, ειδικό απαρέμφατο (ταυτοπροσωπία)
• πόλιν: αντικείμενο απαρεμφάτου
• Ἑλληνίδα: επιθετικός προσδιορισμός στο πόλιν
• εἰργασμένην: επιθετική μετοχή, ως παράθεση στο πόλιν, το οποίο λειτουργεί ως υποκείμενό της
• ἀγαθὸν: αντικείμενο της μετοχής
• μέγα: επιθετικός προσδιορισμός στο ἀγαθὸν
• ἐν τοῖς κινδύνοις: εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου (ή της κατάστασης)
• μεγίστοις: επιθετικός προσδιορισμός στο κινδύνοις
• γενομένοις: επιθετική μετοχή στο κινδύνοις
• τῇ Ἑλλάδι: δοτική προσωπική κτητική στο γενομένοις

    ἀλλ’ ἐποιοῦντο εἰρήνην => κύρια πρόταση

• ἐποιοῦντο: ρήμα
• Λακεδαιμόνιοι: (εννοείται ως) υποκείμενο
• εἰρήνην: αντικείμενο

    ἐφ’ ᾧ τά τε μακρὰ τείχη καὶ τὸν Πειραιᾶ καθελόντας καὶ τὰς ναῦς πλὴν δώδεκα παραδόντας καὶ τοὺς φυγάδας καθέντας τὸν αὐτὸν ἐχθρὸν καὶ φίλον νομίζοντας Λακεδαιμονίοις ἕπεσθαι καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν => δευτερεύουσα απαρεμφατική συμπερασματική πρόταση που δηλώνει όρο ή προϋπόθεση

• ἕπεσθαι: απαρέμφατο με λειτουργία ρήματος
• τούς Ἀθηναίους: (εννοείται ως) υποκείμενο του απαρεμφάτου
• Λακεδαιμονίοις: αντικείμενο απαρεμφάτου
• κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν: εμπρόθετοι προσδιορισμοί του τόπου
• καθελόντας/ παραδόντας/ καθέντας: χρονικές μετοχές, συνημμένες στο υποκείμενο του απαρεμφάτου
• τά τείχη καὶ τὸν Πειραιᾶ: αντικείμενα της μετοχής καθελόντας
• μακρά: επιθετικός προσδιορισμός στα τείχη
• τάς ναῦς: αντικείμενο της μετοχής παραδόντας
• πλὴν δώδεκα: εμπρόθετος προσδιορισμός της εξαίρεσης
• τούς φυγάδας: αντικείμενο της μετοχής καθέντας
• νομίζοντας: τροπική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του απαρεμφάτου
• τὸν αὐτὸν: αντικείμενο της μετοχής νομίζοντας
• ἐχθρὸν καὶ φίλον: κατηγορούμενα του αντικειμένου. [θεωρώντας τον ίδιο ως εχθρό και φίλο] Ενναλακτικά: τὸν ἐχθρὸν καὶ φίλον: αντικείμενα της μετοχής
• αὐτὸν: κατηγορηματικός προσδιορισμός. [έχοντας τον ίδιο εχθρό και φίλο]

    ὅποι ἂν ἡγῶνται => δευτερεύουσα αναφορική πρόταση

• ἡγῶνται: ρήμα
• Λακεδαιμόνιοι: (εννοείται ως) υποκείμενο του ρήματος
• ὅποι: επιρρηματικός προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο

    [21] Θηραμένης δὲ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πρέσβεις ἐπανέφερον ταῦτα εἰς τάς Ἀθήνας. Εἰσιόντας δ’ αὐτοὺς ὄχλος περιεχεῖτο πολύς, φοβούμενοι μὴ ἄπρακτοι ἥκοιεν· οὐ γάρ ἔτι ἐνεχώρει μέλλειν διά τό πλῆθος τῶν ἀπολλυμένων τῷ λιμῷ.

    Θηραμένης δὲ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πρέσβεις ἐπανέφερον ταῦτα εἰς τὰς Ἀθήνας. => κύρια πρόταση

• ἐπανέφερον: ρήμα
• Θηραμένης και πρέσβεις: υποκείμενα του ρήματος
• ταῦτα: αντικείμενο
• εἰς τὰς Ἀθήνας: εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο
• σὺν αὐτῷ: εμπρόθετος προσδιορισμός της συνοδείας

    Εἰσιόντας δ’ αὐτοὺς ὄχλος περιεχεῖτο πολύς, φοβούμενοι => κύρια πρόταση

• περιεχεῖτο: ρήμα
• ὄχλος: υποκείμενο
• αὐτοὺς: αντικείμενο
• πολύς: επιθετικός προσδιορισμός στο ὄχλος
• Εἰσιόντας: χρονική μετοχή, συνημμένη στο αντικείμενο του ρήματος
• φοβούμενοι: αιτιολογική μετοχή συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος

    μὴ ἄπρακτοι ἥκοιεν· => δευτερεύουσα ενδοιαστική πρόταση ως αντικείμενο της μετοχής φοβούμενοι

• ἥκοιεν: ρήμα
• αὐτοί: (εννοείται ως) υποκείμενο
• ἄπρακτοι: επιρρηματικό κατηγορούμενο του τρόπου

    οὐ γὰρ ἔτι ἐνεχώρει μέλλειν διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀπολλυμένων τῷ λιμῷ. => κύρια πρόταση

• ἐνεχώρει: ρήμα (απρόσωπο)
• μέλλειν: υποκείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο
• αὐτούς: (εννοείται ως) υποκείμενο του απαρεμφάτου
• διὰ τὸ πλῆθος: εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας
• τῶν ἀπολλυμένων: επιθετική μετοχή ως γενική του περιεχομένου στο πλῆθος
• τῷ λιμῷ: δοτική της αιτίας
• ἔτι: επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου

Ξενοφῶντος «Ἑλληνικά» Βιβλίο 2ο, κεφάλαιο § 22 - 23: η παράδοση των Αθηνών

    [22] Τῇ δὲ ὑστεραίᾳ ἀπήγγελλον οἱ πρέσβεις ἐφ’ οἷς οἱ Λακεδαιμόνιοι ποιοῖντο τὴν εἰρήνην· προηγόρει δὲ αὐτῶν Θηραμένης, λέγων ὡς χρὴ πείθεσθαι Λακεδαιμονίοις καὶ τά τείχη περιαιρεῖν. Ἀντειπόντων δέ τινων αὐτῷ, πολὺ δὲ πλειόνων συνεπαινεσάντων, ἔδοξε δέχεσθαι τὴν εἰρήνην.

    Τῇ δὲ ὑστεραίᾳ ἀπήγγελλον οἱ πρέσβεις => κύρια πρόταση

• ἀπήγγελλον: ρήμα
• οἱ πρέσβεις: υποκείμενο
• Τῇ ὑστεραίᾳ: δοτική του χρόνου

    ἐφ’ οἷς οἱ Λακεδαιμόνιοι ποιοῖντο τὴν εἰρήνην· => δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική, μερικής άγνοιας, ως αντικείμενο του ρήματος ἀπήγγελλον

• ποιοῖντο: ρήμα
• οἱ Λακεδαιμόνιοι: υποκείμενο
• τὴν εἰρήνην: αντικείμενο
• ἐφ’ οἷς: εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει όρο ή συμφωνία

    προηγόρει δὲ αὐτῶν Θηραμένης, λέγων => κύρια πρόταση

• προηγόρει: ρήμα
• Θηραμένης: υποκείμενο
• αὐτῶν: αντικείμενο ρήματος
• λέγων: τροπική μετοχή συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος

    ὡς χρὴ πείθεσθαι Λακεδαιμονίοις καὶ τὰ τείχη περιαιρεῖν. => δευτερεύουσα ειδική πρόταση, ως αντικείμενο στη μετοχή λέγων

• χρή: ρήμα (απρόσωπο)
• πείθεσθαι/ περιαιρεῖν: τελικά απαρέμφατα, υποκείμενα του ρήματος
• αὐτούς: (εννοείται ως) υποκείμενο των απαρεμφάτων
• Λακεδαιμονίοις: αντικείμενο του απαρεμφάτου πείθεσθαι
• τά τείχη: αντικείμενο του απαρεμφάτου  περιαιρεῖν

    Ἀντειπόντων δέ τινων αὐτῷ, πολὺ δὲ πλειόνων συνεπαινεσάντων, ἔδοξε δέχεσθαι τὴν εἰρήνην. => κύρια πρόταση

• ἔδοξε: ρήμα (απρόσωπο)
• δέχεσθαι: υποκείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο
• αὐτούς: (εννοείται ως) υποκείμενο του απαρεμφάτου
• τὴν εἰρήνην: αντικείμενο απαρεμφάτου
• Ἀντειπόντων: γενική απόλυτη αιτιολογική (ή χρονική) μετοχή
• τινων: υποκείμενο της μετοχής
• αὐτῷ: αντικείμενο μετοχής
• συνεπαινεσάντων: γενική απόλυτη αιτιολογική μετοχή
• πλειόνων: υποκείμενο της μετοχής
• πολύ: επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο πλειόνων

    [23] Μετά δὲ ταῦτα Λύσανδρός τε κατέπλει εἰς τον Πειραιᾶ καὶ οἱ φυγάδες κατῇσαν καὶ τά τείχη κατέσκαπτον ὑπ’ αὐλητρίδων πολλῇ προθυμίᾳ, νομίζοντες ἐκείνην τὴν ἡμέραν τῇ Ἑλλάδι ἄρχειν τῆς ἐλευθερίας.

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

ὑπ’ αὐλητρίδων: κάλεσαν αυλητρίδες, όπως έκαναν στα γλέντια και στα συμπόσια, για να πανηγυρίσουν «μετά μουσικής» την κατεδάφιση των τειχών!

    Μετὰ δὲ ταῦτα Λύσανδρός τε κατέπλει εἰς τὸν Πειραιᾶ => κύρια πρόταση

• κατέπλει: ρήμα
• Λύσανδρος: υποκείμενο
• Μετὰ ταῦτα: εμπρόθετος προσδιορισμός χρονικής ακολουθίας
• εἰς τὸν Πειραιᾶ: εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο
•     καὶ οἱ φυγάδες κατῇσαν => κύρια πρόταση
• κατῇσαν: ρήμα
• οἱ φυγάδες: υποκείμενο

    καὶ τὰ τείχη κατέσκαπτον ὑπ’ αὐλητρίδων πολλῇ προθυμίᾳ, νομίζοντες ἐκείνην τὴν ἡμέραν τῇ Ἑλλάδι ἄρχειν τῆς ἐλευθερίας. => κύρια πρόταση

• κατέσκαπτον: ρήμα
• τινές: (εννοείται ως) υποκείμενο του ρήματος
• τά τείχη: αντικείμενο του ρήματος
• ὑπ’ αὐλητρίδων: εμπρόθετος προσδιορισμός της συνοδείας
• προθυμίᾳ: δοτική του τρόπου
• πολλῇ: επιθετικός προσδιορισμός στο προθυμίᾳ
• νομίζοντες: αιτιολογική μετοχή συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος
• ἄρχειν: αντικείμενο μετοχής, ειδικό απαρέμφατο
• τὴν ἡμέραν: υποκείμενο του απαρεμφάτου
• ἐκείνην: κατηγορηματικός προσδιορισμός στο τὴν ἡμέραν
• τῆς ἐλευθερίας: αντικείμενο του απαρεμφάτου
• τῇ Ἑλλάδι: δοτική προσωπική χαριστική

Ερωτήσεις - Ασκήσεις

1. Γιατί ζήτησε ο Θηραμένης να σταλεί ως πρεσβευτής στους Λακεδαιμονίους; Γιατί άργησε να επιστρέψει από την αποστολή;

2. Ποια δικαιοδοσία είχαν ως πρεσβευτές ο Θηραμένης και οι άλλοι;

3. Ποιους όρους έθεσαν οι Λακεδαιμόνιοι;

4. Οι παράγραφοι 16 - 19 να γραφούν με τις αλλαγές: «Θηραμένης» => «πρέσβεις», «Λύσανδρος» => «στρατηγοί» (Λακεδαιμονίων)

5. Να καταγραφούν οι ονοματικές προτάσεις και να δηλωθεί η εξάρτηση, ο συντακτικός τους ρόλος και η εκφορά τους. (§ 16 - 17)

6. Γιατί οι Αθηναίοι εξέλεξαν τον Θηραμένη, έναν ολιγαρχικό, να διαπραγματευθεί την ειρήνη με τους Λακεδαιμονίους;

7. Να καταγραφούν τα απαρέμφατα που εξαρτώνται από λεκτικούς και κελευστικούς ρηματικούς τύπους· δίπλα στο κάθε απαρέμφατο να γραφεί η οριστική του ίδιου χρόνου στο πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. (§ 18 - 19)

8. Πώς δικαιολογείτε τη στάση των Κορινθίων - Θηβαίων απέναντι στους Αθηναίους μετά την ήττα τους; (με βάση όσα ιστορικά δεδομένα έχετε υπόψη σας καθώς και τη γεωγραφική θέση της Κορίνθου και της Θήβας)

9. Να υπογραμμίσετε τη σωστή απάντηση:

α. το ρήμα «ἕπομαι» (§20) σημαίνει:

• προηγούμαι
• ακολουθώ
• υποτάσσομαι
• επαναστατώ

β. ο κύριος ρηματικός τύπος της προτάσεως «ἐφ’ ᾦ... θάλαττα» (§20) είναι:

• καθελόντας
• νομίζοντας
• ἕπεσθαι
• ἡγοῦνται

10. Οι όροι της ειρήνης: α. ποιοι ήταν οι όροι σύμφωνα με το κείμενο του Ξενοφώντος, β. οι ρηματικοί τύποι που δηλώνουν τους όρους βρίσκονται άλλοι στον ενεστώτα και άλλοι στον αόριστο.  Ποια είναι η σημασία αυτής της διαφοράς; γ. Ποιος είναι ο στόχος καθενός από τους όρους; δ. Ποιον όρο θεωρεί κύριο ο Ξενοφών και ποιοι όροι αποτελούν προϋπόθεση για τον κύριο όρο.

11. Στο κείμενο τονίζεται ο πρωταγωνιστικός ρόλος του Θηραμένη. Να καταγραφούν οι λέξεις που δείχνουν τον ιδιάζοντα ρόλο του (φανερό/ αφανή, επίσημο/ ανεπίσημο): των ρημάτων να γραφεί το γ' ενικό πρόσωπο ενεστώτα και παρατατικού (π.χ. πέμψαι -> πέμπει, ἔπεμπε), των ονομάτων η ονομαστική και γενική ενικού (π.χ. πρεσβευτής, πρεσβευτοῦ).

• εἶπεν →
• πέμψαι →
• εἰδὼς →
• ἥξει →
• πεμφθεὶς →
• διέτριβε →
• ἐπιτηρῶν →
• ἧκε →
• ἀπήγγειλεν →
• κατέχοι →
• κελεύοι →
• ἰέναι →
• ἐρωτῷτο →
• ᾑρέθη →
• ἦσαν →
• ἐρωτώμενοι →
• ἥκοιεν →
• εἶπον →
• καλεῖν →
• ἧκον →
• ἐπανέφερον →
• εἰσιόντας →
• περιεχεῖτο →
• ἥκοιεν →
• ἀπήγγελλον →
• προηγόρει →
• λέγων →
• ἀντειπόντων →
• συνεπαινεσάντων →

Ονόματα

• ἐν ἐκκλησίᾳ →
• μῆνας →
• πρεσβευτὴς →
• αὐτοκράτωρ →
• δέκατος →
• ἐπὶ τίνι λόγῳ →
• πρέσβεις →
• αὐτοκράτορες →
• περὶ εἰρήνης →
• ἄπρακτοι →

12. «πότερον ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν βουλόµενοι ἀντέχουσι (ενν. οἱ Λακεδαιµόνιοι) περὶ τῶν τειχῶν ἢ πίστεως ἕνεκα»: να προσδιορίσετε µε βάση το χωρίο αυτό σε ποια κατάσταση είχαν περιέλθει οι Αθηναίοι.

13. Πώς χαρακτηρίζετε τους Λακεδαιμονίους για την απόφασή τους σχετικά µε την τύχη της Αθήνας; Να αναπτύξετε τις απόψεις σας.

14. Ποιες ήταν οι αντιδράσεις των Αθηναίων κατά την επάνοδο της αντιπροσωπείας τους από τη Σπάρτη; Πόσο δικαιολογημένες τις κρίνετε; Να αναπτύξετε τις απόψεις σας.

15. «ἕπεσθαι Λακεδαιµονίους»: να προσδιορίσετε τη σημασία που είχε ο όρος αυτός για τους Αθηναίους.

Θέματα για συζήτηση

1. Πώς δικαιολογείται η στάση των Λακεδαιμονίων απέναντι στην ηττημένη Αθήνα;

2. Να εντοπίσετε στο κείμενο του λεγόμενου «ὅρκου τῶν Πλαταιῶν» (που έκαναν οι Έλληνες πριν από τη μάχη, 479 π.Χ.) τα σημεία, στα οποία πιθανώς στήριξαν οι Λακεδαιμόνιοι τις αποφάσεις τους για την τύχη των Αθηναίων.

«Ὅρκος ὅν ὤμοσαν Ἀθηναίοι ὅτε ἤμελλον μάχεσθαι πρὸς τοὺς βαρβάρους»

    «Μαχοῦμαι ἕως ἄν ζῶ, καὶ οὐ περὶ πλέονος ποήσομαι τὸ ζῆν ἤ τὸ ἐλεύθερος εἶναι, καὶ οὐκ ἀπολείψω τὸν ταξίαρχον οὐδὲ τὸν ἐνωμοτάρχην οὔτε ζῶντα οὔτε ἀποθανόντα, καὶ οὐκ ἄπειμι ἐὰν μὴ οἱ ἡγεμόνες ἀφηγῶνται, καὶ ποιήσω ὅτι ἄν οἱ στρατηγοὶ παραγγείλωσιν, καὶ τοὺς ἀποθανόντας τῶν συμμαχεσαμένων θάψω ἐν τῷ αὐτῷ καὶ ἄθαπτον οὐδένα καταλείψω· καὶ νικήσας μαχόμενος τοὺς βαρβάρους δεκατεύσω τὴν Θηβαίων πόλιν, καὶ οὐκ ἀναστήσω Ἀθήνας οὐδέ Σπάρτην οὐδέ Πλαταιὰς οὐδέ τῶν ἄλλων πόλεων τῶν συμμαχεσαμένων οὐδεμίαν, οὐδέ λιμῷ περιόψομαι ἐργομένους οὐδέ ὑδάτων ναματιαίων εἴρξω οὔτε φίλους ὄντας οὔτε πολεμίους.  Καὶ εἰ μὲν ἐμπεδορκοίην τἀ έν τῷ ὅρκῳ γεγραμμένα, ἡ πόλις ἡμή ἄνοσος εἴη, εἰ δὲ μή, νοσοίη· καὶ πόλις ἡμή ἀπόρθητος εἴη, εἰ δὲ μή, πορθοῖτο· καὶ φέροι ἡμή, εἰ δὲ μή, ἄφορος εἴη· καὶ γυναῖκες τίκτοιεν ἐοικότα γονεῦσιν, εἰ δὲ μή, τέρατα· καὶ βοσκήματα τίκτοι ἐοικότα βοσκήμασι, εἰ δὲ μή, τέρατα.  Ταῦτα ὀμόσαντες, κατακαλύψαντες τὰ σφάγια ταῖς ἀσπίσιν ὑπὸ σάλπιγγος ἀρὰν ἐποιήσαντο, εἴ τι τῶν ὀμωμομένων παραβαίνοιεν καὶ μὴ ἐμπεδορκοῖ(ε)ν τὰ ἐν τῷ ὅρκῳ γεγραμμένα, αὐτοῖς ἄγος εἶναι τοῖς ὀμόσασιν.»

(ο όρκος βρέθηκε το 1925 σε στήλη των Αχαρνών)

Όρκος τον οποίο έδωσαν οι Αθηναίοι πριν από τη μάχη με τους βαρβάρους.

    Θα μάχομαι όσο ζω και δε θα προτιμήσω τη ζωή από την ελευθερία και δε θα εγκαταλείψω τον ταξίαρχο ούτε τον ενωματάρχη ούτε ζωντανό ούτε νεκρό και δε θα φύγω αν δε με οδηγούν οι ανώτεροι μου και θα εκτελέσω ό,τι διατάξουν οι στρατηγοί και τους πεθαμένους συμπολεμιστές μου θα τους θάψω στο πεδίο της μάχης και δε θα αφήσω κανέναν άταφο· και, αφού νικήσω πολεμώντας τους βαρβάρους, θα επιβάλω τον φόρο της δεκάτης στην πόλη των Θηβαίων και δε θα ξεσπιτώσω τους πολίτες της Αθήνας ούτε της Σπάρτης ούτε των Πλαταιών ούτε καμιάς από τις άλλες πόλεις, που αγωνιστήκαμε μαζί, ούτε θα τους αφήσω να βασανίζονται από πείνα, ούτε θα τους εμποδίσω από τρεχούμενα νερά ούτε αν είναι φίλοι ούτε εχθροί.  Και αν τηρώ και εφαρμόζω όσα είναι γραμμένα στον όρκο, η πόλη μου ας έχει υγεία, αν όχι αρρώστια και η πόλη μου ας είναι απόρθητη, αλλιώς ας κυριευθεί· και ας είναι εύφορη, αλλιώς άφορη· και οι γυναίκες ας γεννάνε παιδιά που να μοιάζουν στους γονείς τους, αλλιώς τέρατα· και ας γεννούν και τα ζώα όμοια με ζώα, αλλιώς τέρατα.  Αφού ορκίστηκαν αυτά και σκέπασαν τα σφάγια με τις ασπίδες τους, έριξαν κατάρα ενώ ηχούσε η σάλπιγγα, αν παραβούν κάτι από όσα ορκίστηκαν και δεν τηρούν τα γραμμένα στον όρκο, το κρίμα να πέσει απάνω τους.

3. Να επισημάνετε τις διαφορές ανάμεσα στο κείμενο του Ξενοφώντος για τους όρους τους ειρήνης και το κείμενο του Πλουτάρχου που ακολουθεί: Λακεδαιμονίων ἐστὶν ἀκοῦσαι λεγόντων, ὡς Λύσανδρος μὲν ἔγραψε τοῖς ἐφόροις τάδε· «Ἁλώκαντι ταὶ Ἀθᾶναι», Λυσάνδρῳ δ’ ἀντέγραψαν οἱ ἐφοροι· «'Ἄρκει τὸ γε ἑαλώκειν», ἀλλ’ εὐπρεπείας χάριν οὗτος ὁ λόγος πέπλασται, τὸ δ’ ἀληθινόν δόγμα τῶν ἐφόρων οὕτως εἶχε: «Τάδε τὰ τέλη τῶν Λακεδαιμονίων ἔγνω· καββαλόντες [εἰς] τὸν Πειραιᾶ καὶ τὰ μακρὰ σκέλη, καὶ ἐκβάντες ἐκ πασῶν τῶν πολέων, τὰς αὐτῶν γᾶν ἔχοντες, ταῦτά κα δρῶντες τὰν εἰράναν ἔχοιτε, αἰ χρήδοιτε, καὶ τὼς φυγάδας ἀνέντες, περὶ τῶν ναῶν τῶ πλήθεος, ὁκοῖόν τί κα τηνεὶ δοκέοι, ταῦτα ποιέετε».

    απόδοση: Μπορεί να ακούσει κανείς να λένε οι Λακεδαιμόνιοι ότι ο Λύσανδρος έγραψε αυτά στους εφόρους «Κατελήφθησαν αι Αθήναι». Στον Λύσανδρο απάντησαν οι έφοροι «Αρκεί το ότι κατελήφθησαν». Η διήγηση αυτή έχει πλαστεί για να δείξει ανώτερη συμπεριφορά· η αληθινή απόφαση των εφόρων ήταν η εξής: «Αυτά αποφάσισαν οι υπεύθυνοι των Λακεδαιμονίων· αφού γκρεμίσετε τον Πειραιά και τα μακρά τείχη και αφού αποχωρήσετε από όλες τις πόλεις διατηρώντας μόνο τη δική σας, αν τα πράξετε αυτά, μπορείτε να έχετε ειρήνη, αν θέλετε, και αφού αφήσετε, να γυρίσουν οι εξόριστοι· για τον αριθμό των πλοίων, να κάνετε ό,τι αποφασιστεί επί τόπου.

Πλουτάρχου «Λύσανδρος», κεφ. 14