Αρχαία Ελληνική Γλώσσα, Α´ Τάξη Γενικού Λυκείου, Θουκυδίδη Ἱστορίαι, Βιβλίο 3ο, Κεφάλαιο 81

Θουκυδίδη Ἱστορίαι, Βιβλίο 3. Κεφάλαιο 81

Οι Πελοποννήσιοι αποπλέουν μέσω Λευκάδας

[81.1] Oἱ μὲν οὖν Πελοποννήσιοι τῆς νυκτὸς εὐθὺς κατὰ τάχος ἐκομίζοντο ἐπ᾽ οἴκου παρὰ τὴν γῆν· καὶ ὑπερενεγκόντες τὸν Λευκαδίων ἰσθμὸν τὰς ναῦς, ὅπως μὴ περιπλέοντες ὀφθῶσιν, ἀποκομίζονται.

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

Oἱ μὲν οὖν Πελοποννήσιοι τῆς νυκτὸς εὐθὺς κατὰ τάχος ἐκομίζοντο: ειρωνική αιχμή του Θουκυδίδη για τον χρόνο και τον τρόπο φυγής των Πελοποννησίων.  Η κρυφή αυτή αποχώρηση του Αλκίδα φανερώνει ανέντιμη συμπεριφορά (βλ. αντίστοιχη στάση του Αλκίδα στο 3.33.1).  Πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι τα 60 πλοία του Ευρυμέδοντα μαζί με τα 12 του Νικόστρατου και τα 30 των Κερκυραίων σχημάτιζαν μία ισχυρότατη ναυτική δύναμη, την οποία δύσκολα θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τα 53 πελοποννησιακά πλοία.

καὶ ὑπερενεγκόντες τὸν Λευκαδίων ἰσθμὸν τὰς ναῦς: ο Στράβων (10.452) μας πληροφορεί ότι αρχικά η Λευκάδα ήταν χερσόνησος της Ακαρνανίας.  Οι Κορίνθιοι ήταν οι πρώτοι που κατά τον 7ο αι. π.Χ. έκαναν πορθμό τον ισθμό μετατρέποντας έτσι τη χερσόνησο σε νησί.  Στα χρόνια του Θουκυδίδη φαίνεται πως ο πορθμός είχε προσχωθεί και έτσι οι Κορίνθιοι αναγκάστηκαν να σύρουν τα πλοία τους για να περάσουν.  Οι Αθηναίοι όμως πλέοντας προς την Κέρκυρα δεν μπορούσαν να κάνουν το ίδιο αφενός διότι η φύση του εγχειρήματος ήταν περισσότερο κοπιώδης από το να παρακάμψουν το νησί αφετέρου διότι η Λευκάδα είχε ταχθεί με το μέρος των Σπαρτιατών.  Έτσι ο Αλκίδας γνωρίζοντας ότι πλησιάζει ο αθηναϊκός στόλος, αγνοώντας όμως πού ακριβώς μπορούσε να τον συναντήσει, διέσχισε νύχτα ένα μέρος της απόστασης των 90 χλμ. που χωρίζουν τη Λευκίμμη από τη Λευκάδα και αποφεύγοντας να κάνει τον γύρο του νησιού έσυρε τα πλοία του πάνω στο στενό πέρασμα ξηράς.

[81.1] Oἱ μὲν οὖν Πελοποννήσιοι τῆς νυκτὸς εὐθὺς κατὰ τάχος ἐκομίζοντο ἐπ᾽ οἴκου παρὰ τὴν γῆν· => κύρια πρόταση

• ἐκομίζοντο: ρήμα
• οἱ Πελοποννήσιοι: υποκείμενο ρήματος
• ἐπ᾽ οἴκου: εμπρόθετος προσδιορισμός της κατεύθυνσης σε τόπο
• παρὰ τὴν γῆν: εμπρόθετος προσδιορισμός του πλησίον
• τῆς νυκτὸς: γενική του χρόνου
• εὐθὺς: επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου
• κατὰ τάχος: εμπρόθετος προσδιορισμός του τρόπου

καὶ ὑπερενεγκόντες τὸν Λευκαδίων ἰσθμὸν τὰς ναῦς ἀποκομίζονται. => κύρια πρόταση

• ἀποκομίζονται: ρήμα
• οἱ Πελοποννήσιοι: (εννοείται ως) υποκείμενο ρήματος
• ὑπερενεγκόντες: χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος
• τὰς ναῦς: άμεσο αντικείμενο μετοχής
• τὸν ἰσθμὸν: έμμεσο αντικείμενο μετοχής
• τὸν Λευκαδίων: επιθετικός προσδιορισμός στο ἰσθμὸν

ὅπως μὴ περιπλέοντες ὀφθῶσιν => δευτερεύουσα τελική πρόταση

• ὀφθῶσιν: ρήμα
• οἱ Πελοποννήσιοι: (εννοείται ως) υποκείμενο ρήματος
• περιπλέοντες: κατηγορηματική μετοχή, αναφέρεται στο υποκείμενο του ρήματος.

 

Βαρβαρότητα και ακρότητες των δημοκρατικών

    [81.2] Κερκυραῖοι δὲ αἰσθόμενοι τάς τε Ἀττικὰς ναῦς προσπλεούσας τάς τε τῶν πολεμίων οἰχομένας, λαβόντες τούς τε Μεσσηνίους ἐς τὴν πόλιν ἤγαγον πρότερον ἔξω ὄντας, καὶ τὰς ναῦς περιπλεῦσαι κελεύσαντες ἃς ἐπλήρωσαν ἐς τὸν Ὑλλαϊκὸν λιμένα, ἐν ὅσῳ περιεκομίζοντο, τῶν ἐχθρῶν εἴ τινα λάβοιεν, ἀπέκτεινον· καὶ ἐκ τῶν νεῶν ὅσους ἔπεισαν ἐσβῆναι ἐκβιβάζοντες ἀπεχρῶντo, ἐς τὸ ῞Ηραιόν τε ἐλθόντες τῶν ἱκετῶν ὡς πεντήκοντα ἄνδρας δίκην ὑποσχεῖν ἔπεισαν καὶ κατέγνωσαν πάντων θάνατον.

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

λαβόντες τούς τε Μεσσηνίους: είναι οι 500 Μεσσήνιοι που αποτελούσαν τα πληρώματα των πλοίων του Νικόστρατου (βλ. 3.75.1).  Η είσοδος τους στην πόλη («ἐς τὴν πόλιν ἤγαγον») σκοπό είχε την ενίσχυση των δημοκρατικών και τον παράλληλο εκφοβισμό των ολιγαρχικών.  Δεν αναφέρεται όμως από τον Θουκυδίδη αν πήραν ενεργά μέρος στις θηριωδίες που ακολούθησαν.

ἃς ἐπλήρωσαν ἐς τὸν Ὑλλαϊκὸν λιμένα: τα πλοία επανδρώθηκαν στο λιμάνι του Αλκίνου κοντά στην αγορά, όπου βρισκόταν και το νεώριο.  Στάλθηκαν δε στο Υλλαϊκό λιμάνι, διότι οι δημοκρατικοί το είχαν από την αρχή των γεγονότων υπό τον πλήρη έλεγχο τους, κυρίως όμως για να απομακρύνουν τους ευρισκόμενους στα πλοία ολιγαρχικούς από τους ομοϊδεάτες τους που βρίσκονταν στην αγορά και στο Ήραιο.

ἐν ὅσῳ περιεκομίζοντο: δηλαδή περιέπλεαν από το λιμάνι του Αλκίνου στο Υλλαϊκό λιμάνι.

τῶν ἐχθρῶν εἴ τινα λάβοιεν: η φράση υποδηλώνει ότι οι ολιγαρχικοί καταλαβαίνοντας τις πραγματικές προθέσεις των δημοκρατικών είχαν κρυφτεί.

καὶ ἐκ τῶν νεῶν ὅσους ἔπεισαν ἐσβῆναι ἐκβιβάζοντες ἀπεχρῶντo: με λακωνική ακρίβεια ο Θουκυδίδης περιγράφει τη σκληρή και ανέντιμη συμπεριφορά των δημοκρατικών, οι οποίοι εξόντωσαν ακόμα κι εκείνους τους ολιγαρχικούς, που πείστηκαν να αγωνιστούν μαζί τους για τη σωτηρία της πατρίδας ενάντια στους ομόφρονές τους.

δίκην ὑποσχεῖν ἔπεισαν καὶ κατέγνωσαν πάντων θάνατον: έστησαν δηλαδή μια παρωδία δίκης με προαποφασισμένο το καταδικαστικό για όλους αποτέλεσμα.  Οι δημοκρατικοί εξαπατούν για δεύτερη φορά τους αντιπάλους τους φανερώνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο βαθύ πολιτικό αμοραλισμό και αναλγησία.

Κερκυραῖοι δὲ αἰσθόμενοι τάς τε Ἀττικὰς ναῦς προσπλεούσας τάς τε τῶν πολεμίων οἰχομένας, λαβόντες τούς τε Μεσσηνίους ἐς τὴν πόλιν ἤγαγον πρότερον ἔξω ὄντας, => κύρια πρόταση

• ἤγαγον: ρήμα
• Κερκυραῖοι: υποκείμενο ρήματος
• τούς Μεσσηνίους: αντικείμενο ρήματος
• ἐς τὴν πόλιν: εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο
• ὄντας: αναφορική μετοχή, προσδιορίζει το αντικείμενο του ρήματος
• πρότερον: επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου
• ἔξω: επιρρηματικός προσδιορισμός του τόπου
• λαβόντες: χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος
• τούς Μεσσηνίους: αντικείμενο της μετοχής λαβόντες
• αἰσθόμενοι: χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος
• τάς ναῦς: αντικείμενο μετοχής
• τάς Ἀττικὰς: επιθετικός προσδιορισμός στο ναῦς
• προσπλεούσας: κατηγορηματική μετοχή, αναφέρεται στο «τάς Ἀττικὰς ναῦς»
• τάς τῶν πολεμίων: επιθετικός προσδιορισμός στο εννοούμενο ναῦς, το οποίο λειτουργεί ως αντικείμενο της μετοχής αἰσθόμενοι
• οἰχομένας: κατηγορηματική μετοχή, αναφέρεται στο «τάς τῶν πολεμίων [ναῦς]»

καὶ τὰς ναῦς περιπλεῦσαι κελεύσαντες ἐς τὸν Ὑλλαϊκὸν λιμένα, ἀπέκτεινον· => κύρια πρόταση

• ἀπέκτεινον: ρήμα
• Κερκυραῖοι: (εννοείται ως) υποκείμενο ρήματος
• κελεύσαντες: χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος
• τὰς ναῦς: άμεσο αντικείμενο μετοχής
• περιπλεῦσαι: έμμεσο αντικείμενο μετοχής, τελικό απαρέμφατο. Ως αντικείμενο του απαρεμφάτου τίθεται το «τὰς ναῦς» (ετεροπροσωπία)
• ἐς τὸν λιμένα: εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο
• Ὑλλαϊκὸν: επιθετικός προσδιορισμός στο λιμένα

ἃς ἐπλήρωσαν => δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, προσδιορίζει το «τὰς ναῦς»

• ἐπλήρωσαν: ρήμα
• Κερκυραῖοι: (εννοείται ως) υποκείμενο ρήματος
• ἃς: αντικείμενο ρήματος

ἐν ὅσῳ περιεκομίζοντο, => δευτερεύουσα χρονική πρόταση

• περιεκομίζοντο: ρήμα
• αἱ νῆες: (εννοείται ως) υποκείμενο του ρήματος
• ἐν ὅσῳ: εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει το χρονικό διάστημα

τῶν ἐχθρῶν εἴ τινα λάβοιεν, => δευτερεύουσα υποθετική πρόταση ως αντικείμενο του ρήματος ἀπέκτεινον

• λάβοιεν: ρήμα
• Κερκυραῖοι: (εννοείται ως) υποκείμενο ρήματος
• τινα: αντικείμενο ρήματος
• τῶν ἐχθρῶν: γενική διαιρετική

καὶ ἐκ τῶν νεῶν ἐκβιβάζοντες ἀπεχρῶντo, => κύρια πρόταση

• ἀπεχρῶντo: ρήμα
• Κερκυραῖοι: (εννοείται ως) υποκείμενο ρήματος. (Ως αντικείμενο του ρήματος τίθεται η αναφορική πρόταση που ακολουθεί)
• ἐκβιβάζοντες: χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος
• ἐκ τῶν νεῶν: εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης από τόπο

ὅσους ἔπεισαν ἐσβῆναι => δευτερεύουσα αναφορική πρόταση ως αντικείμενο του ρήματος ἀπεχρῶντo

• ἔπεισαν: ρήμα
• Κερκυραῖοι: (εννοείται ως) υποκείμενο ρήματος
• ὅσους: άμεσο αντικείμενο του ρήματος
• ἐσβῆναι: έμμεσο αντικείμενο του ρήματος, τελικό απαρέμφατο. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου τίθεται το ὅσους (ετεροπροσωπία)

ἐς τὸ ῞Ηραιόν τε ἐλθόντες τῶν ἱκετῶν ὡς πεντήκοντα ἄνδρας δίκην ὑποσχεῖν ἔπεισαν => κύρια πρόταση

• ἔπεισαν: ρήμα
• Κερκυραῖοι: (εννοείται ως) υποκείμενο ρήματος
• ἄνδρας: άμεσο αντικείμενο του ρήματος
• ὑποσχεῖν: έμμεσο αντικείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου τίθεται το ἄνδρας (ετεροπροσωπία)
• δίκην: αντικείμενο του απαρεμφάτου
• ὡς πεντήκοντα: επιθετικός προσδιορισμός στο ἄνδρας
• τῶν ἱκετῶν: γενική διαιρετική
• ἐλθόντες: χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος
• ἐς τὸ ῞Ηραιόν: εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο

καὶ κατέγνωσαν πάντων θάνατον. => κύρια πρόταση

• κατέγνωσαν: ρήμα
• Κερκυραῖοι: (εννοείται ως) υποκείμενο ρήματος
• θάνατον: άμεσο αντικείμενο ρήματος
• πάντων: έμμεσο αντικείμενο ρήματος

    [81.3] Oἱ δὲ πολλοὶ τῶν ἱκετῶν, ὅσοι οὐκ ἐπείσθησαν, ὡς ἑώρων τὰ  γιγνόμενα, διέφθειρον αὐτοῦ ἐν τῷ ἱερῷ ἀλλήλους, καὶ ἐκ τῶν δένδρων τινὲς ἀπήγχοντο, οἱ δ᾽ ὡς ἕκαστοι ἐδύναντο ἀνηλοῦντο.

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

ὡς ἑώρων τὰ  γιγνόμενα: αναφορά σε όλα τα προηγούμενα, δηλαδή και στον φόνο των ολιγαρχικών που είχαν επανδρώσει μαζί με τους δημοκρατικούς τα πλοία και στις εκτελέσεις που ακολούθησαν την προκατασκευασμένη δίκη και στη θανάτωση κάθε ολιγαρχικού που έπιαναν οι δημοκρατικοί.

οἱ δ᾽ ὡς ἕκαστοι ἐδύναντο ἀνηλοῦντο: οι ολιγαρχικοί συνειδητοποιώντας ότι δεν υπάρχει καμία ελπίδα σωτηρίας, προτίμησαν να θέσουν οι ίδιοι τέρμα στη ζωή τους παρά να πέσουν στα χέρια των εχθρών τους.  Ο Θουκυδίδης, χρησιμοποιώντας 3 ρήματα που δηλώνουν θάνατο, μεταδίδει το κλίμα της απόγνωσης των ολιγαρχικών και δημιουργεί συγχρόνως μία από τις πιο «σκληρές», έντονες αλλά και τραγικές εικόνες του έργου του.

Oἱ δὲ πολλοὶ τῶν ἱκετῶν διέφθειρον αὐτοῦ ἐν τῷ ἱερῷ ἀλλήλους, => κύρια πρόταση

• διέφθειρον: ρήμα
• οἱ πολλοὶ: υποκείμενο ρήματος
• ἀλλήλους: αντικείμενο ρήματος
• τῶν ἱκετῶν: γενική διαιρετική
• αὐτοῦ: επιρρηματικός προσδιορισμός του τόπου
• ἐν τῷ ἱερῷ: εμπρόθετος προσδιορισμός της στάσης σε τόπο

ὅσοι οὐκ ἐπείσθησαν, => δευτερεύουσα αναφορική πρόταση

• οὐκ ἐπείσθησαν: ρήμα
• ὅσοι: υποκείμενο ρήματος

ὡς ἑώρων τὰ γιγνόμενα, => δευτερεύουσα αιτιολογική πρόταση

ἑώρων: ρήμα

• οἱ πολλοὶ: (εννοείται ως) υποκείμενο ρήματος
• τὰ γιγνόμενα: επιθετική μετοχή, ως αντικείμενο του ρήματος

καὶ ἐκ τῶν δένδρων τινὲς ἀπήγχοντο, => κύρια πρόταση

• ἀπήγχοντο: ρήμα
• τινὲς: υποκείμενο
• ἐκ τῶν δένδρων: εμπρόθετος προσδιορισμός τόπου

οἱ δ᾽ ἀνηλοῦντο. => κύρια πρόταση

• ἀνηλοῦντο: ρήμα
• οἱ δε: υποκείμενο

ὡς ἕκαστοι ἐδύναντο => δευτερεύουσα αναφορική, παραβολική πρόταση που δηλώνει τρόπο

• ἐδύναντο: ρήμα
• ἕκαστοι: υποκείμενο

    [81.4] Ἡμέρας τε ἑπτά, ἃς ἀφικόμενος ὁ Εὐρυμέδων ταῖς ἑξήκοντα ναυσὶ παρέμεινε, Κερκυραῖοι σφῶν αὐτῶν τοὺς ἐχθροὺς δοκοῦντας εἶναι ἐφόνευον, τὴν μὲν αἰτίαν ἐπιφέροντες τοῖς τὸν δῆμον καταλύουσιν, ἀπέθανον δε τινες καὶ ἰδίας ἔχθρας ἕνεκα, καὶ ἄλλοι χρημάτων σφίσιν ὀφειλομένων ὑπὸ τῶν λαβόντων·

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

ἃς ἀφικόμενος ὁ Εὐρυμέδων ταῖς ἑξήκοντα ναυσὶ παρέμεινε: ο ιστορικός φαίνεται εδώ πως μέμφεται τον Ευρυμέδοντα και τον θεωρεί υπεύθυνο για την αλληλοσφαγή στην Κέρκυρα.  Ο Ευρυμέδοντας με τα 60 πλοία του θα μπορούσε να πετύχει ό,τι πέτυχε ο Νικόστρατος με 12 πλοία αλλά αυτός από αδιαφορία ή ανικανότητα δεν αναμείχθηκε.  Για τον Νικόστρατο δεν γίνεται περαιτέρω αναφορά.  Το πιο πιθανό είναι ότι έφυγε για τη Ναύπακτο αμέσου μετά την άφιξη του Ευρυμέδοντα στο νησί ή ότι η γνώμη του δεν είχε ισχύ, διότι ήταν κατώτερος από τον Ευρυμέδοντα.  Αν είχε αναχωρήσει δεν πήρε τους Μεσσήνιους μαζί του.  Ο Θουκυδίδης πάντως δεν τους αποδίδει ευθύνη ή συμμετοχή στις φρικαλεότητες της εμφύλιας διαμάχης στην Κέρκυρα.

καὶ ἄλλοι χρημάτων σφίσιν ὀφειλομένων ὑπὸ τῶν λαβόντων: οι δημοκρατικοί ισχυρίζονται ότι φονεύουν τους ολιγαρχικούς που αποπειράθηκαν να καταλύσουν τη δημοκρατία. Πίσω από το πρόσχημα αυτό κρύβονται τα πραγματικά κίνητρα της σφαγής, δηλ. η προσωπική έχθρα και τα χρέη.

Ἡμέρας τε ἑπτά Κερκυραῖοι σφῶν αὐτῶν τοὺς ἐχθροὺς δοκοῦντας εἶναι ἐφόνευον, => κύρια πρόταση

• ἐφόνευον: ρήμα
• Κερκυραῖοι: υποκείμενο ρήματος
• τοὺς δοκοῦντας: επιθετική μετοχή, ως αντικείμενο ρήματος
• εἶναι: αντικείμενο μετοχής, ειδικό απαρέμφατο. (Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου λειτουργεί η μετοχή)
• ἐχθροὺς: κατηγορούμενο στο υποκείμενο του απαρεμφάτου
• σφῶν αὐτῶν: γενική διαιρετική στη μετοχή
• Ἡμέρας: αιτιατική του χρόνου
• ἑπτά: επιθετικός προσδιορισμός στο ἡμέρας

ἃς ἀφικόμενος ὁ Εὐρυμέδων ταῖς ἑξήκοντα ναυσὶ παρέμεινε, => δευτερεύουσα αναφορική πρόταση

• παρέμεινε: ρήμα
• ὁ Εὐρυμέδων: υποκείμενο ρήματος
• ἃς: αιτιατική του χρόνου
• ἀφικόμενος: χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος
• ταῖς ναυσὶ: δοτική της συνοδείας
• ἑξήκοντα: επιθετικός προσδιορισμός στο ναυσὶ

τὴν μὲν αἰτίαν ἐπιφέροντες τοῖς τὸν δῆμον καταλύουσιν, ἀπέθανον δε τινες καὶ ἰδίας ἔχθρας ἕνεκα, => κύρια πρόταση

• ἀπέθανον: ρήμα
• τινες: υποκείμενο ρήματος
• ἔχθρας ἕνεκα: εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας
• ἰδίας: επιθετικός προσδιορισμός στο ἔχθρας
• ἐπιφέροντες: εναντιωματική μετοχή, ονομαστική απόλυτη
• Κερκυραῖοι: (εννοείται ως) υποκείμενο της μετοχής
• τὴν αἰτίαν: άμεσο αντικείμενο της μετοχής
• τοῖς καταλύουσιν: επιθετική μετοχή, ως έμμεσο αντικείμενο της μετοχής ἐπιφέροντες
• τὸν δῆμον: αντικείμενο της επιθετικής μετοχής καταλύσουσιν

καὶ ἄλλοι χρημάτων σφίσιν ὀφειλομένων ὑπὸ τῶν λαβόντων· => κύρια πρόταση

• ἀπέθανον: (εννοείται ως) ρήμα
• ἄλλοι: υποκείμενο ρήματος
• ὑπὸ τῶν λαβόντων: εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου
• ὀφειλομένων: αναφορική μετοχή
• χρημάτων: υποκείμενο της αναφορικής μετοχής
• σφίσιν: αντικείμενο της μετοχής

    [81.5] πᾶσά τε ἰδέα κατέστη θανάτου, καὶ οἷον φιλεῖ ἐν τῷ τοιούτῳ γίγνεσθαι, οὐδὲν ὅτι οὐ ξυνέβη καὶ ἔτι περαιτέρω.  Καὶ γὰρ πατὴρ παῖδα ἀπέκτεινε καὶ ἀπὸ τῶν ἱερῶν ἀπεσπῶντο καὶ πρὸς αὐτοῖς ἐκτείνοντο, οἱ δε τινες καὶ περιοικοδομηθέντες ἐν τοῦ Διονύσου τῷ ἱερῷ ἀπέθανον.

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

πᾶσά τε ἰδέα κατέστη θανάτου: η φράση αποτελεί ανακεφαλαίωση των προηγουμένων και εισαγωγή στη βαθιά ανατομία της ανθρώπινης ψυχολογίας και της παθολογίας του εμφύλιου πολέμου, που θα επιχειρήσει στα επόμενα κεφάλαια ο Θουκυδίδης.

καὶ οἷον φιλεῖ ἐν τῷ τοιούτῳ γίγνεσθαι: ο ιστορικός θεωρεί πως όσα συνέβησαν στην Κέρκυρα αποτελούν συνήθη φαινόμενα, που παρατηρούνται πάντοτε σε συνθήκες εμφύλιου σπαραγμού.

καὶ οἷον φιλεῖ ἐν τῷ τοιούτῳ γίγνεσθαι: πρόκειται για υπερβολή που αποσκοπεί σε συναισθηματική διέγερση του αναγνώστη.

καὶ ἀπὸ τῶν ἱερῶν ἀπεσπῶντο καὶ πρὸς αὐτοῖς ἐκτείνοντο: πρόκειται για βάναυση καταπάτηση του άγραφου ηθικού νόμου, που όριζε ότι οι ικέτες ήταν πρόσωπα ιερά και απαραβίαστα.

ἐν τοῦ Διονύσου τῷ ἱερῷ: το μέρος είναι άγνωστο.  Οι άνδρες που κλείστηκαν εκεί πέθαναν από πείνα.

Καὶ γὰρ πατὴρ παῖδα ἀπέκτεινε καὶ ἀπὸ τῶν ἱερῶν ἀπεσπῶντο καὶ πρὸς αὐτοῖς ἐκτείνοντο, οἱ δε τινες καὶ περιοικοδομηθέντες ἐν τοῦ Διονύσου τῷ ἱερῷ ἀπέθανον: σε συνθήκες εμφύλιας διαμάχης διασαλεύεται η φυσική τάξη των πραγμάτων, καθώς ακόμη και η πατρική αγάπη και στοργή προς τα παιδιά αντικαθίσταται από πράξεις ωμότητας.  Κάθε έννοια ηθικής, δικαιοσύνης, γραπτού ή άγραφου νόμου αλλά και ανθρωπιάς καταλύεται.

πᾶσά τε ἰδέα κατέστη θανάτου, => κύρια πρόταση

• κατέστη: ρήμα
• ἰδέα: υποκείμενο ρήματος
• πᾶσά: κατηγορηματικός προσδιορισμός
• θανάτου: γενική της ιδιότητας

καὶ οἷον φιλεῖ ἐν τῷ τοιούτῳ γίγνεσθαι, => δευτερεύουσα αναφορική πρόταση

• φιλεῖ: ρήμα
• οἷον: υποκείμενο ρήματος
• γίγνεσθαι: αντικείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο (ταυτοπροσωπία)
• ἐν τῷ τοιούτῳ: εμπρόθετος προσδιορισμός της κατάστασης

οὐδὲν ὅτι οὐ ξυνέβη => κύρια πρόταση

• οὐ ξυνέβη: ρήμα
• οὐδὲν ὅτι: υποκείμενο ρήματος

καὶ ἔτι περαιτέρω. => κύρια πρόταση

• ξυνέβη: ρήμα
• περαιτέρω: επιρρηματικός προσδιορισμός σε θέση υποκειμένου
• ἔτι: επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού

Καὶ γὰρ πατὴρ παῖδα ἀπέκτεινε => κύρια πρόταση

• ἀπέκτεινε: ρήμα
• πατὴρ: υποκείμενο
• παῖδα: αντικείμενο

καὶ ἀπὸ τῶν ἱερῶν ἀπεσπῶντο => κύρια πρόταση

• ἀπεσπῶντο: ρήμα
• ἱκέται: (εννοείται ως) υποκείμενο ρήματος
• ἀπὸ τῶν ἱερῶν: εμπρόθετος προσδιορισμός της απομάκρυνσης

καὶ πρὸς αὐτοῖς ἐκτείνοντο, => κύρια πρόταση

• ἐκτείνοντο: ρήμα. ἱκέται: (εννοείται ως) υποκείμενο ρήματος
• πρὸς αὐτοῖς: εμπρόθετος προσδιορισμός του πλησίον

οἱ δέ τινες καὶ περιοικοδομηθέντες ἐν τοῦ Διονύσου τῷ ἱερῷ ἀπέθανον. => κύρια πρόταση

• ἀπέθανον: ρήμα
• οἱ δέ τινες: υποκείμενο ρήματος
• περιοικοδομηθέντες: χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος
• ἐν τῷ ἱερῷ: εμπρόθετος προσδιορισμός της στάσης σε τόπο
• τοῦ Διονύσου: γενική κτητική

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1. Να επισημάνετε και να σχολιάσετε τις αντιστοιχίες (κοινά σημεία) που υπάρχουν στο 3. 81 του Θουκυδίδη και σ' ένα γράμμα του Λίνκολν (Οκτώβριος 1863) που αναφέρεται στην έκρηξη βίας στην πολιτεία του Μιζούρι.

    «Αμέσως η ειλικρίνεια αμφισβητείται και τα κίνητρα δέχονται επίθεση.  Όταν έρχεται στ' αλήθεια ο πόλεμος, το αίμα ζεσταίνεται και το αίμα χύνεται.  Η σκέψη αναγκάζεται να πέσει σε σύγχυση.  Η απάτη γεννοβολάει και προοδεύει.  Η εμπιστοσύνη πεθαίνει και καθολική καχυποψία βασιλεύει.  Ο κάθε άνθρωπος αισθάνεται την παρόρμηση να σκοτώσει τον γείτονά του, μήπως σκοτωθεί πριν απ' αυτόν.  Εκδίκηση και αντεκδίκηση ακολουθούν.  Κι όλα αυτά, όπως είπαμε προηγουμένως, μπορούν να συμβούν ανάμεσα σε τίμιους ανθρώπους· αλλά αυτά δεν είναι όλα.  Κάθε βρωμερό πουλί βγαίνει απ' τη φωλιά του και κάθε σιχαμερό ερπετό σηκώνει κεφάλι.  Κι αυτά προσθέτουν το έγκλημα στη σύγχυση.  Αυστηρά μέτρα που θεωρούνται αναγκαία, αλλά οπωσδήποτε σκληρά, τέτοιοι άνθρωποι τα κάνουν χειρότερα με την κακοδιοίκηση.  Φόνοι για παλιές αντιζηλίες και φόνοι για χρήματα γίνονται κάτω απ' όποιο μανδύα θα ταίριαζε καλύτερα με την περίπτωση.  Όλα αυτά παρέχουν επαρκή αιτιολογία για όσα έγιναν στο Μιζούρι και δε χρειάζεται να αποδοθούν στην αδυναμία ή την κακία κανενός στρατηγού». (Το παράθεμα στον Finley, Θουκυδίδης, σ. 188).

2. Ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν ότι ο Θουκυδίδης, στον βαθμό τουλάχιστον που η αυστηρή αντικειμενικότητά του τού το επιτρέπει, εκφράζει στο έργο του μέριμνα για την ηθική πλευρά των ανθρώπινων πράξεων, ευαισθησία και συναισθήματα που τα μεταδίδει στον αναγνώστη με ένταση και ιδιαίτερο πάθος.  Μπορείτε να βρείτε στοιχεία που επιβεβαιώνουν τις απόψεις αυτές στο κεφάλαιο 81;

3. Πού αποσκοπεί κατά τη γνώμη σας η συσσωρευτική περιγραφή φόνων στην τελευταία παράγραφο (§ 5) του κεφαλαίου 81;

4. Να μεταφέρετε τους ρηματικούς τύπους που δηλώνουν τις ενέργειες των Κερκυραίων δημοκρατικών στο γ' ενικό πρόσωπο του ενεστώτα της οριστικής χρησιμοποιώντας φράσεις του κειμένου.

5. Να γράψετε πέντε (5) ουσιαστικά της νεοελληνικής, σύνθετα - παράγωγα, του ρήματος λαμβάνω και να σχηματίσετε με το καθένα σύντομες φράσεις.

6. «καὶ γὰρ πατὴρ παῖδα ἀπέκτεινε»: να μεταφέρετε τη φράση στον άλλο αριθμό.

7. Να αναγνωρίσετε τις αναφορικές αντωνυμίες του κειμένου και να κλίνετε δύο από αυτές στα τρία γένη ενικού και πληθυντικού αριθμού.

8. Να εντοπίσετε τις μετοχές του κειμένου και να τις χαρακτηρίσετε.

9. Να εντοπίσετε τους προσδιορισμούς που αναφέρονται στα ρήματα που δηλώνουν θάνατο και να εξηγήσετε τη λειτουργία τους στον λόγο

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ

1. Να παρουσιάσετε ένα ολοκληρωμένο «πορτραίτο» του Νικόστρατου και του Ευρυμέδοντα (να λάβετε υπόψη σας την πολεμική τακτική, τη γενικότερη συμπεριφορά και τον χαρακτήρα του καθενός) και να προχωρήσετε σε σύγκριση των δύο ανδρών.

2. Να παρουσιάσετε τα φοβερά γεγονότα που διαδραματίζονται στο κεφάλαιο 81 σαν σημερινοί «ρεπόρτερς» εφημερίδων ή ραδιοτηλεοπτικών σταθμών. (Μία γοργή σύνδεση με τα προηγούμενα είναι απαραίτητη, προκειμένου να κατατοπίσετε τους αναγνώστες ή ακροατές σας για τις δυσμενείς εξελίξεις στην πολιτική ζωή της Κέρκυρας).  Να προσπαθήσετε στη συνέχεια να μεταφέρετε το σύντομο «ρεπορτάζ» σας στην αρχαία ελληνική αξιοποιώντας το λεξιλόγιο του οικείου κεφαλαίου.

3. Να συζητήσετε την επέμβαση του ξένου παράγοντα και τις συνέπειές της στην πολιτική ζωή της Κέρκυρας.  Μπορείτε να αναφέρετε ανάλογα παραδείγματα από τη σύγχρονη ελληνική ή παγκόσμια πολιτική σκηνή;

4. Να συζητήσετε την ακόλουθη άποψη: «Μπορούμε να δεχτούμε σήμερα ότι το πολιτικό αίτιο που δίνει ο Θουκυδίδης, η "επιθυμία της εξουσίας" -η ἀρχή, όπως τη λέει ο ίδιος-, που εδράζεται στην πλεονεξία και τη φιλοδοξία της ανθρώπινης φύσης, είναι το πρωταρχικό αίτιο; Ή ότι η μονοδιάστατη αυτή μεταφυσική ερμηνεία της Ιστορίας δεν είναι εύκολα παραδεκτή στην εποχή μας; Πόσο μπορεί να αγνοηθεί ο οικονομικοκοινωνικός παράγοντας και κυρίως οι αντιθέσεις που προέρχονται απ' αυτόν και η πάλη των τάξεων; Δύσκολα θα έβρισκε κανείς σήμερα σοβαρό ιστορικό, οποιασδήποτε ιδεολογικής ή πολιτικής απόχρωσης, που να αμφισβητούσε την πρωταρχική σημασία του παράγοντα αυτού.  Στην περίπτωσή μας πάντως ο εμφύλιος πόλεμος των Κερκυραίων, που χρησίμεψε ως αφορμή στον Θουκυδίδη για την ανάλυσή του, αφήνει να αναδυθεί ο παράγοντας αυτός σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια.  Ολοφάνερα πρόκειται για ταξική πάλη: δύο διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, μια πολυαριθμότερη και φτωχιά και μια πιο ολιγάριθμη και πλούσια, συγκρούονται.  Και η "επιθυμία για εξουσία" της μιας πάνω στην άλλη δεν φαίνεται να έχει άλλη βάση από τα οικονομικά της συμφέροντα, που δεν είναι απλή πλεονεξία, αλλά ένας πραγματικός αγώνας για επιβίωση.  Όσα γίνονται τις παραμονές του πολέμου αυτού, η δίκη κυρίως των «ὀλίγων» και ο φόβος τους για οικονομικό αφανισμό, οδηγούν την ερμηνεία σε αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση». (Χρήστου Χρηστίδη, «Προτάσεις για μια ευχάριστη διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο», Μέρος β', σελίδες 242 - 243).  Να τεκμηριώσετε τη σύμφωνη ή αντίθετη δική σας άποψη με συγκεκριμένες αναφορές στα κεφάλαια που διδαχθήκατε.

5. Ο Θουκυδίδης στο 1. 22 γράφει: «τις πράξεις που έγιναν στον πόλεμο δε θεώρησα άξιό μου να τις πληροφορηθώ απ' οποιονδήποτε έτυχε να βρίσκεται εκεί, ούτε όπως μου φαινόταν πιθανό να έγιναν· αλλά τα εξέτασα λεπτολόγα, και κείνα που είδα με τα μάτια μου, και όσα έμαθα από άλλους, κοσκινίζοντάς τα με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια.  Όλ' αυτά βρέθηκαν με πολύν κόπο, γιατί όσοι παραστάθηκαν σε μια μάχη δεν έλεγαν ο καθένας τα ίδια πράγματα, αλλά σύμφωνα με όσα θυμόταν ο καθένας, και με την προτίμηση του προς τη μια ή την άλλη μερίδα. Κι' όταν ακούει κανείς την ιστορία, ίσως δε φαίνεται τόσο ευχάριστο ότι δε μοιάζει με παραμύθι· όσοι όμως θέλησαν να εξετάσουν την καθαρή αλήθεια των όσων έγιναν, και εκείνον που μέλλουν κάποτε να ξαναγίνουν, όπως είναι η φύση των ανθρώπων ή τα ίδια ή παρόμοια, θα μου φτάσει αν αυτοί τα κρίνουν ωφέλιμα.  Γιατί το έργο μου έχει συγγραφεί περισσότερο για να το’  χουν οι άνθρωποι αιώνιο χτήμα τους παρά σαν αγώνισμα για να τ' ακούσει κανείς μία μόνο φορά» (απόδοση: Έλλης Λαμπρίδη).  Τηρεί ο ιστορικός τις βασικές αυτές μεθοδολογικές του αρχές στην αφήγηση της εμφύλιας διαμάχης στην Κέρκυρα; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με συγκεκριμένα παραδείγματα από το κείμενο.