Προσομοίωση Συνεξέτασης Γλώσσας - Λογοτεχνίας, Γ΄ Τάξη Γενικού Λυκείου, Πρόσφυγες και μετανάστες: Μία κρίση αλληλεγγύης

Προσομοίωση Συνεξέτασης Γλώσσας - Λογοτεχνίας για τη Γ΄ Τάξη Γενικού Λυκείου

Κείμενο Ι

Πρόσφυγες και μετανάστες: Μία κρίση αλληλεγγύης

    Φέτος τον Σεπτέμβριο η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών θα συγκεντρώσει τους ηγέτες του κόσμου προκειμένου να αντιμετωπίσουν μία από τις κορυφαίες προκλήσεις των καιρών μας: την μεγάλη μετακίνηση προσφύγων και μεταναστών.

    Πόλεμος, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υπο-ανάπτυξη και φυσικές καταστροφές οδηγούν τον μεγαλύτερο -από τότε που έχουμε αξιόπιστα στατιστικά στοιχεία- αριθμό ανθρώπων να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.  Περισσότεροι από 60 εκατομμύρια άνθρωποι, οι μισοί από τους οποίους παιδιά, έχουν εγκαταλείψει τις εστίες τους εξαιτίας της βίας και των διώξεων και είναι σήμερα πρόσφυγες ή εσωτερικά εκτοπισμένοι.  Επιπλέον 225 εκατομμύρια είναι μετανάστες που έχουν αφήσει τις χώρες τους σε αναζήτηση καλύτερων ευκαιριών ή απλώς για να επιβιώσουν.

    Ωστόσο αυτή δεν είναι μία κρίση αριθμών.  Είναι μία κρίση αλληλεγγύης.  Σχεδόν το 90 % των προσφύγων στον κόσμο φιλοξενούνται σε αναπτυσσόμενες χώρες.  Οκτώ χώρες φιλοξενούν περισσότερους από τους μισούς πρόσφυγες στον κόσμο.  Μόλις 10 χώρες προσφέρουν το 75 % του προϋπολογισμού των Ηνωμένων Εθνών για την ανακούφιση και τον τερματισμό των δεινών τους.

    Έχουμε τα μέσα για να βοηθήσουμε και ξέρουμε τι χρειάζεται να κάνουμε για να χειριστούμε τις μεγάλες προσφύγων και μεταναστών:

    Πρώτον μπορούμε να ξεκινήσουμε αναγνωρίζοντας την κοινή μας ανθρωπότητα.  Οι πρόσφυγες και μετανάστες δεν είναι οι «άλλοι», είναι τόσο διαφορετικοί όσο η ίδια η ανθρώπινη οικογένεια.  Οι μετακινήσεις των ανθρώπων είναι ένα εντελώς παγκόσμιο φαινόμενο που απαιτεί τον παγκόσμιο επιμερισμό της ευθύνης.

    Δεύτερον οι πρόσφυγες και μετανάστες όχι μόνο δεν αποτελούν απειλή αλλά συμβάλλουν στην ανάπτυξη των χωρών που τους φιλοξενούν όπως και των χωρών προέλευσης.  Όσο καλύτερα ενσωματώνονται οι νέες αφίξεις τόσο μεγαλύτερη θα είναι η συνεισφορά τους στην κοινωνία.

    Τρίτον οι πολιτικοί και τοπικοί ηγέτες έχουν την υποχρέωση να καταδικάσουν τις διακρίσεις και τη μη ανεκτικότητα και να αντιπαρατεθούν με αυτούς που επιδιώκουν να κερδίσουν ψήφους με τον εκφοβισμό και τον διχασμό.  Είναι η ώρα να χτίσουμε γέφυρες, όχι τοίχους ανάμεσα στους ανθρώπους.

    Τέταρτον πρέπει να δώσουμε μεγαλύτερη προσοχή στην αντιμετώπιση των αιτιών του αναγκαστικού ξεριζωμού.  Τα Ηνωμένα Έθνη συνεχίζουν να ενισχύουν το έργο τους για την αντιμετώπιση των συγκρούσεων, την ειρηνική επίλυση των διαφορών και την αντιμετώπιση της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πριν την κλιμάκωση της.

    Πέμπτον τα κράτη πρέπει να σέβονται τις διεθνείς νομικές τους υποχρεώσεις συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης για τους Πρόσφυγες του 1951.  Οι χώρες στις οποίες πρωτοφτάνουν οι προσφυγές δεν πρέπει να αφήνονται επωμίζονται μόνες τους τις αιτήσεις.

    Η προσφυγική και μεταναστευτική κρίση δεν είναι διόλου ανυπέρβλητες, ωστόσο δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν από κράτη που δρουν μόνα τους.  Σήμερα εκατομμύρια πρόσφυγες και μετανάστες στερούνται των βασικών τους δικαιωμάτων, ενώ ο κόσμος μας στερεί από τον εαυτό του τα πλήρη οφέλη που έχουν να προσφέρουν οι πρόσφυγες και οι μετανάστες.  Οι άνθρωποι μετακινούνται από το ένα μέρος στο άλλο κατά τη διάρκεια χιλιετιών από επιλογή ή υπό απειλή βίας και θα συνεχίσουν να κάνουν το ίδιο και στο άμεσο μέλλον.  Μόνο εάν επιτελέσουμε το καθήκον μας να προστατέψουμε αυτούς που τρέπονται σε φυγή λόγω της βίας και των διωγμών.  Μόνο αν αποδεχτούμε τις ευκαιρίες που οι πρόσφυγες και μετανάστες προσφέρουν στις νέες κοινωνίες τους, θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε ένα μέλλον με περισσότερη ευημερία και δικαιοσύνη για όλους.

άρθρο του Μπαν Κι - Μουν, Γενικού Γραμματέα Ο.Η.Ε., 2016

Κείμενο Ι

Χάινριχ Μπελ, «Το λυπημένο μου πρόσωπο» (απόσπασμα)

    Ο Γερμανός συγγραφέας Χάινριχ Μπελ γεννήθηκε το 1917 στην Κολωνία και σπούδασε σε μεγάλη ηλικία μετά τον πόλεμο Γερμανική Γλώσσα και Λογοτεχνία.  Εργάστηκε σε βιβλιοπωλείο και ως ανειδίκευτος εργάτης.  Το 1972 πήρε το βραβείο Νομπέλ της Λογοτεχνίας.  Το διήγημα που ακολουθεί δίνει μια αδρή εικόνα ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος σαν αυτό που επέβαλε στη Γερμανία ο ναζισμός.

    Σταματώντας στην άκρη του λιμανιού για ν' αγναντέψω τους γλάρους το λυπημένο μου πρόσωπο τράβηξε την προσοχή του πολιτσμάνου, που γύριζε σ' εκείνη την περιοχή.  Είχα αφαιρεθεί κοιτάζοντας τα αιωρούμενα πουλιά, που ζυγιάζονταν κι εφορμούσαν για να βρούνε κάτι να φάνε μα χωρίς αποτέλεσμα.  Το λιμάνι ήταν έρημο, το νερό πράσινο, πηχτό από τ' ακάθαρτο πετρέλαιο και στο λεπιδωτό δέρμα του έπλεε κάθε λογής σαβούρα.  Πλοίο πουθενά, ο γερανός σκουριασμένος, οι αποθήκες ρεπιασμένες.  Στα μαύρα ερείπια της αποβάθρας ούτε ποντίκια δεν κατοικούσαν πια· νέκρα.  Εδώ και χρόνια ήταν κομμένη κάθε σχέση με τον έξω κόσμο.

    Είχα καρφώσει το βλέμμα σ' έναν γλάρο και παρακολουθούσα το πέταγμά του.  Με τον τρόμο χελιδονιού που προαισθάνεται κακοκαιρία πετούσε σχεδόν πάντα κοντά στην επιφάνεια του νερού και μόνο πότε πότε ξεθάρρευε ν' ανέβει ψηλά κρώζοντας να σμίξει τον δρόμο του με κείνον των συντρόφων.  Αν λαχταρούσα κάτι, ήταν χωρίς άλλο ένα ψωμί να ταΐσω τους γλάρους, να το κόψω κομμάτια και στο ανάκατο πέταγμα να βάλω ένα άσπρο σημάδι, ένα στόχον που κατά πάνω του θα πετούσαν.  Ρίχνοντας ένα κομμάτι ψωμί σ' αυτό το ανεβοκατέβασμα των μπερδεμένων τροχιών που έκρωζε, να τους κατεύθυνα σα να 'τανε δεμένοι με σχοινιά.

    Μα ξαφνικά έπεσε πάνω μου το χέρι της εξουσίας και μια φωνή είπε:

    «Ακολούθα με!» Ολομιάς το χέρι δοκίμασε να με τραβήξει απότομα από την πλάτη και να με στριφογυρίσει βίαια.  Εγώ στυλώθηκα, το τίναξα κι είπα συγκρατημένα: «Σίγουρα δεν είστε καλά!» «Συνάδερφε», είπε πριν ακόμα καταφέρω να τον καλοκοιτάξω, «σε προειδοποιώ».  «Αφεντικό...», ανταπόδωσα.  «Δεν υπάρχουν αφεντικά», φώναξε οργισμένος.  «Συνάδερφοι είμαστε όλοι».  Τώρα στεκόταν δίπλα μου, με κοίταξε από το πλάι κι ήμουν αναγκασμένος να συγκεντρώσω το βλέμμα μου, που πλανιόταν ευτυχισμένα, και να το βυθίσω στην αλύγιστη ματιά του.  Ήταν σοβαρός σα βουβάλι που δεκαετίες ολόκληρες δεν καταβρόχθιζε άλλο από καθήκον.  «Για ποιον λόγο;...» πήγα να πω.  «Για σοβαρό λόγο», είπε.  «Για το λυπημένο σου πρόσωπο».  Γέλασα.  «Άσε τα γέλια!» Η οργή του ήταν πραγματική.  Για μια στιγμή σκέφτηκα πως το 'κανε έτσι από ανία, μιας και δεν έβρισκε να συλλάβει ούτε μια αδήλωτη1 ούτε έναν μεθυσμένο ναύτη ούτε κλέφτη ή δραπέτη, μα είδα πως δεν αστειευόταν: Εμένα ήθελε να πιάσει.  «Ακολούθα με!...» «Μα γιατί;» ρώτησα συγκρατημένα... […]

    «Ο νόμος διατάζει να είσαι ευτυχισμένος!» «Είμαι ευτυχισμένος», φώναξα.  «Το λυπημένο σου πρόσωπο;» κούνησε το κεφάλι.  «Μα ο νόμος αυτός είναι καινούριος» είπα.  «Έγινε πριν τριανταέξι ώρες και το ξέρεις καλά πως κάθε νόμος ισχύει σαν περάσουν είκοσι τέσσερις ώρες από τη δημοσίευσή του».  «Μα δεν έχω ιδέα».  «Καμιά δικαιολογία! Από προχτές το 'λεγαν όλα τα μεγάφωνα κι όλες οι εφημερίδες και σε κείνους», εδώ με κοίταξε περιφρονητικά, «και σε κείνους που δε φτάνει η ευλογία ούτε της εφημερίδας ούτε του ραδιοφώνου, το 'καναν γνωστό οι προκηρύξεις που σκορπίστηκαν στους δρόμους όλου του κράτους.  Λοιπόν, συνάδερφε, θ' αποδειχτεί πού ήσουν τις τελευταίες τριανταέξι ώρες». […]

    Περνούσαμε τώρα έναν μεγάλο, παγερό διάδρομο με μεγάλα παράθυρα.  Σε λίγο άνοιξε αυτόματα μια πόρτα, γιατί στο μεταξύ οι φρουροί είχαν αναφέρει κιόλας την άφιξή μας και κείνες τις μέρες που ήταν όλοι ευτυχισμένοι, γενναίοι, ταχτικοί και καθένας πάλευε να ξοδέψει το καθορισμένο μισό κιλό σαπούνι τη μέρα, κείνες τις μέρες να φτάνει ένας κρατούμενος ή προφυλακιστέος ήταν πια γεγονός.

    Μπήκαμε σε χώρο σχεδόν αδειανό, που είχε μόνο γραφείο με τηλέφωνο και δυο καθίσματα, εγώ έπρεπε να σταθώ στη μέση ορθός.  Ο πολιτσμάνος έβγαλε το κράνος και κάθισε.

    Επικράτησε πρώτα απόλυτη σιωπή κι απραξία.  Έτσι το συνήθιζαν πάντα.  Δεν υπάρχει χειρότερο.  Ένιωθα το πρόσωπό μου να καταρρέει ολοένα περισσότερο, ήμουν κουρασμένος και πεινασμένος κι είχε χαθεί και το τελευταίο ίχνος από κείνη την ευτυχία της θλίψης, γιατί το 'ξερα πως ήμουν πια χαμένος.

    Ύστερα από λίγα δευτερόλεπτα μπήκε χωρίς να πει λέξη ένας χλωμός ψηλός άντρας με τη μαυριδερή στολή του προανακριτή.  Κάθισε χωρίς να πει λέξη και κάρφωσε το βλέμμα πάνω μου.  «Επάγγελμα;» «Μονάχα συνάδερφος».  «Έτος γεννήσεως;» «Πρώτη πρώτου του «Ένα», είπα.  «Τελευταία ασχολία;» «Κατάδικος».  Ο ένας τους κοίταξε τον άλλον.  «Πότε και από πού απολύθηκες;» «Χτες από το κτίριο 12, κελί 13».  «Τόπος προορισμού;» «Για την πρωτεύουσα».  «Χαρτί!»

    Έβγαλα από την τσέπη το αποφυλακιστήριο και του το 'δωσα.  Το καρφίτσωσε στην πράσινη καρτέλα, που είχε αρχίσει να συμπληρώνει με τα στοιχεία μου.  «Προηγούμενη παράβαση;» «Χαρούμενο πρόσωπο».  Ο ένας τους κοίταξε τον άλλον.  «Εξήγησε!» είπε ο προανακριτής.  «Παλιά τράβηξε την προσοχή του πολιτσμάνου το χαρούμενο πρόσωπό μου μέρα που είχε διαταχθεί γενικό πένθος.  Ήταν η μέρα που πέθανε ο αρχηγός».  «Διάρκεια ποινής;» «Πέντε».  «Έκτιση;» «Άσχημα».  «Αιτία;» «Πλημμελής αφοσίωση στην εργασία».  «Αρκετά!»

    Ο προανακριτής σηκώθηκε, ήρθε κατά πάνω μου και μ' ένα χτύπημα μου 'σπασε κυριολεκτικά τα τρία μεσαία μπροστινά δόντια, σημάδι πως για λόγους υποτροπής έπρεπε να στιγματιστώ μ' αυστηρά μέτρα, που δεν είχα λογαριάσει.  Ο προανακριτής έφυγε και μπήκε μέσα ένας χοντρός τραμπούκος με κατάμαυρη στολή: ο ανακριτής.  Ο ανώτερος ανακριτής, ο προϊστάμενος ανακριτής, ο επίτροπος και ο πρόεδρος και μαζί τους ο πολιτσμάνος εξάντλησε τη «λήψη» όλων των «σωματικών μέτρων» καθώς ο νόμος πρόσταζε.  Και μου 'ριξαν δέκα χρόνια φυλακή για το λυπημένο μου πρόσωπο, έτσι ακριβώς όπως πριν πέντε χρόνια μου είχαν ρίξει πέντε χρόνια φυλακή για το χαρούμενο πρόσωπό μου.

    Αν αντέξω τα επόμενα δέκα χρόνια της ευτυχίας και του σαπουνιού, είμαι αληθινά αναγκασμένος να φροντίσω να μείνω ολότελα δίχως πρόσωπο.

1 αδήλωτη: (εννοεί πόρνη), πόρνη που δεν έχει δηλώσει στην αστυνομία την ιδιότητά της

μετάφραση: Φάνης Τουλούπης

ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑ Α: να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου Ι προκειμένου να ενημερώσετε τους συμμαθητές σας στο πλαίσιο σχολικής εκδήλωσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα (90 - 110 λέξεις).

15 μονάδες

Θέμα Β

Β1.α. Να διερευνήσετε τη νοηματική σύνδεση του τίτλου με το περιεχόμενο του κειμένου Ι και την αποτελεσματικότητά του.

5 μονάδες

β. Να εντοπίσετε πώς επιτυγχάνεται η συνοχή και η συνεκτικότητα μεταξύ των παραγράφων 4 - 9 του κειμένου Ι («Έχουμε τα μέσα… επωμίζονται μόνες τους τις αιτήσεις»).

10 μονάδες

Β2.α. Λαμβάνοντας υπόψη την ιδιότητα του αρθρογράφου στο κείμενο Ι να διακρίνετε την οπτική γωνία και τον σκοπό σύνταξης του κειμένου του.

9 μονάδες

β. Να σχολιάσετε τα εκφραστικά μέσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στην τελευταία παράγραφο του κειμένου Ι.

6 μονάδες

Β3.α. Ποιοι είναι οι τρόποι πειθούς α. στη 2η («Πόλεμος, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων… για να επιβιώσουν».) και β. στην 3η παράγραφο του κειμένου Ι («Ωστόσο, αυτή δεν είναι μία κρίση αριθμών… των δεινών τους».) και με ποια μέσα επιτυγχάνονται; Να γράψετε ένα παράδειγμα στην κάθε περίπτωση.

10 μονάδες

Θέμα Γ: πιστεύετε πως μορφές ανελευθερίας, όπως αυτή που βιώνει ο ήρωας του κειμένου ΙΙ, αφορούν μόνο στα ολοκληρωτικά καθεστώτα ή τέτοια φαινόμενα εντοπίζονται και στις σύγχρονες δημοκρατίες; Να απαντήσετε με βάση την προσωπική σας κρίση ή τα προσωπικά σας βιώματα (100 - 200 λέξεις).

Συμπληρωματικές ερωτήσεις

1. Η περιγραφή του τοπίου συσχετίζεται με τη συναισθηματική κατάσταση του ήρωα στις δύο πρώτες παραγράφους του κειμένου ΙΙ; Αν συμφωνείτε με την άποψη, να εντοπίσετε και να αναλύσετε δύο χαρακτηριστικές εικόνες.

2. «Αν αντέξω τα επόμενα δέκα χρόνια της ευτυχίας και του σαπουνιού, είμαι αληθινά αναγκασμένος να φροντίσω να μείνω ολότελα δίχως πρόσωπο». Να σχολιάσετε τη συγκεκριμένη επιλογή με την οποία ο συγγραφέας του κειμένου ΙΙ κλείνει το διήγημά του.

3. Για το ρεαλιστικό μυθιστόρημα θετικά στοιχεία θεωρούνται η αληθοφάνεια και η πειστικότητα.  Να καταγράψετε δύο χωρία του κειμένου ΙΙ στα οποία επιβεβαιώνεται το συγκεκριμένο γνώρισμα αιτιολογώντας παράλληλα την επιλογή σας.

15 μονάδες

Θέμα Δ: έχετε διαβάσει το συγκεκριμένο άρθρο του Γραμματέα του Ο.Η.Ε. και αποφασίζετε να συντάξετε μία επιστολή προς αυτόν στην οποία εκθέτετε α. και άλλες σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που πλήττουν τόσο τον αναπτυσσόμενο όσο και τον ανεπτυγμένο κόσμο και β. τις προτάσεις σας για την αποτελεσματική συμβολή της διεθνούς κοινότητας στην προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου (300 - 400 λέξεις).

30 μονάδες