Προσομοίωση Συνεξέτασης Γλώσσας - Λογοτεχνίας για τη Γ΄ Τάξη Γενικού Λυκείου
Κείμενο Ι
Κώστας Τσιρόπουλος, «Λόγος περί ευτυχίας»
Αισθάνομαι πως είχα χρόνια να χρησιμοποιήσω τη λέξη «ευτυχία» και τελευταία χρειάστηκε να τη χρησιμοποιήσω συνειδητά δυο φορές. Μου φάνηκε μια λέξη καινούργια, παράδοξη κάπως, απόμακρη και για μένα τουλάχιστον ξεκούραστη. Μια τέτοια λέξη, δραματική για το φαινόμενο του ανθρώπου και για την αγωνία του ανθρώπου μέσα στη ζωή, όταν ξαναναδύεται από μέσα σου τυλιγμένη σε αλλόκοτη φεγγοβολή, σε αναγκάζει να συλλογιστείς και να φροντίσεις να βρεις το σωστό ανθρώπινο περιεχόμενό της. Να βρεις ακόμη κάτι πιο σημαντικό: τη σχέση της με την εποχή μας.
Η παλιά αντίληψη περί ευτυχίας μας φαίνεται σήμερα κυριολεκτικά εξωπραγματική. Για τους παππούδες μας ακόμα και για τους πατεράδες μας ευτυχία σήμαινε εσωτερική κι εξωτερική του ανθρώπου γαλήνη, σιγουριά στις ανθρώπινες σχέσεις, στην αγάπη και στη φιλία, σιγουριά τέλος στα αποκτημένα αγαθά του βίου. Η ευτυχία ήταν το ύψιστο, συνολικό αγαθό -αγαθό δηλαδή που έκλεινε στους κόλπους του όλα τ’ αγαθά που λαχταρούσε ο άνθρωπος- αλλά η αντίληψη της μονιμότητάς της, της σταθερότητάς της είναι κάτι που σήμερα ολοκληρωτικά σχεδόν μας διαφεύγει. Τότε η ζωή δεν είχε αιφνίδιες κι αλλεπάλληλες αλλαγές. Η ισορροπία της ήταν μια ισορροπία κοινωνική, καθολική, σ’ έναν κόσμο με αποσαφηνισμένη κοινωνική φυσιογνωμία -κι ας είχε αρχίσει να τον φθείρει κρυφά το σαράκι του μηδενισμού.
Σήμερα που τα γεγονότα αλλάζουν κάθε τόσο -και συχνά ριζικά- το θέαμα και τη συνείδηση που έχουμε της ζωής, τόσο που να μας κόβεται η ανάσα, μας είναι απολύτως αδύνατο να νιώσουμε την ευτυχία ως γαλήνη και ως σιγουριά των σχέσεων και των αγαθών μας. Υπάρχει στον σημερινό κόσμο μια απελπιστική ρευστότητα που διαλύει τα επιτεύγματά μας, που αφανίζει τους κόπους μας μέσα σ’ ένα λεφτό. Υπάρχει ακόμη στα πρόσωπα μια απογοητευτική απροσδιοριστία χαρακτήρα κι επομένως το διαρκώς απροσδόκητο των ενεργειών τους.
Τι συμβαίνει λοιπόν; Δεν υπάρχει, δε μπορεί εκ των πραγμάτων να υπάρξει ευτυχία στον κόσμο αυτό που μας πνίγει με την ασάφεια και την μεταβλητότητά του, ή μήπως πρέπει να πάμε πιο βαθιά, ν’ αναζητήσουμε μια νέα, σύγχρονη σύλληψη περί ευτυχίας;
Αν μπορούμε σήμερα να γίνουμε ευτυχισμένοι όχι με την επιπόλαιη εκείνη ευτυχία, τη συχνότατα απάνθρωπα εγωιστική των ανθρώπων που ζουν με ναρκωμένη τη συνείδησή τους, αλλά με τη γρηγορούσα συνείδηση του δραματικά υπεύθυνου για την παρουσία του μέσα στον κόσμο και στην εποχή ανθρώπου, τότε ποιο νόημα μπορεί και πρέπει να έχει η ευτυχία μας; Θαρρώ πως η ευτυχία του σημερινού ανθρώπου αρχίζει ακριβώς από αυτήν την ευαισθησία, την αγρύπνια της συνείδησης. Αυτή η συνείδηση θα ζητήσει να αιτιολογήσει την παρουσία της στη ζωή κι επομένως θ’ αναζητήσει μιαν ερμηνεία του κόσμου.
Το πρώτο στάδιο, το λυκαυγές της ευτυχίας του σημερινού ανθρώπου, είναι λοιπόν κατά τη γνώμη μας η άγρυπνη συνείδηση. Το δεύτερο η εύρεση μιας πίστης που να καλύπτει δυνάμει ολόκληρη τη ζωή, που να δίνει από κρίση στις αγωνίες και στα ερωτηματικά της ύπαρξης, που να βρίσκει το νόημα των δοκιμασιών της.
Υπάρχει όμως κι ένα τρίτο στάδιο πιο δυσχερές αλλά αναπόσπαστο από την ανθρώπινη ζωή που θέλει να εγκολπωθεί την ευτυχία: είναι η πραγματοποίηση του χρέους σου στον κόσμο αυτό. Ποιο είναι το χρέος σου; Την απόκριση θα σου τη δώσει η πίστη που έχεις αποχτήσει συχνά με δάκρυα και μάχες εσωτερικές. Πραγματοποίηση του χρέους σου σημαίνει πως η πίστη σου δεν μένει μετέωρη, στόλισμα του νου μονάχα, αλλά πως δραστηριοποιεί και την καρδιά, πως θέτει στον δικό της ρυθμό ολόκληρη την ύπαρξή σου, πως σου μεταμορφώνει τη ζωή. Τελικά η ευτυχία του σημερινού ανθρώπου δε μπορεί να ‘ναι άλλη από αυτή ακριβώς την πραγματοποίηση του χρέους του.
Παράξενη ευτυχία. Σκληρή, μοναχική, γεμάτη από δοκιμασίες και διλήμματα ευτυχία που δεν έχει κανένα εξωτερικό γνώρισμα καθησυχαστικό γαλήνης κι απόλαυσης των αγαθών της ζωής. Κι έτσι είναι: η γαλήνη δεν υπάρχει παρά στο βάθος της συνείδησης του ανθρώπου που είναι συνεπής προς τις αρχές του, που έχει Αρχές.
απόσπασμα από το βιβλίο «Η μαρτυρία του ανθρώπου», Οι εκδόσεις των φίλων, σελ. 384
Κείμενο ΙΙ
Απόσπασμα συνέντευξης με την υπαρξιστική ψυχοθεραπεύτρια Emmy van Deurzen
[…]
- Μπορούμε να μιλάμε για ατομική ευημερία όταν το κοινωνικό σύνολο νοσεί;
Δεν νομίζω ότι ένα πρόσωπο μπορεί να είναι πραγματικά ευτυχισμένο όταν είναι απομονωμένο ή όταν απορροφάται εγωιστικά από την επιδίωξη όλο και περισσότερων απολαύσεων. Δεν είναι αυτό δυνατόν, εφόσον όλοι είμαστε σε πολύ μεγάλο βαθμό συνδεδεμένοι μεταξύ μας. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο αγαθό από το να μοιράζεσαι τα αγαθά. Δεν υπάρχει πιο θλιβερή εικόνα από ένα άτομο, το οποίο, όπως και ο βασιλιάς Μίδας, μετατρέπει τα πάντα γύρω του σε χρυσό (ή ευτυχία) και συνειδητοποιεί ότι δεν έχει κανένα νόημα εάν δεν μπορεί να είναι φυσιολογικό και έχει γίνει ανίκανο να θρέψει τον εαυτό του. […]
- Ποια είναι η θεωρία σας γύρω από την έννοια της ευτυχίας;
Η ευτυχία δεν είναι ένα αγαθό που μπορούμε να αγοράσουμε και να καταναλώσουμε. Είναι αποτέλεσμα ενός συγκεκριμένου τρόπου ζωής κι αυτό δεν οδηγεί στην έκσταση ή απλά στο να αισθανόμαστε καλά όλη την ώρα. Προτιμώ να μιλήσω για την εκμάθηση των ανθρώπων ως προς το πώς να ζουν καλά αντί να στοχεύουν στην ευτυχία τους και την ευημερία.
Το να ζει κανείς καλά δεν σημαίνει να απολαμβάνει την απλή αίσθηση της ευχαρίστησης ή την απουσία του πόνου, όσο παρήγορο, ευχάριστο κι επιθυμητό κι αν είναι. Η ευτυχία είναι μια ψυχική κατάσταση, η οποία απαιτεί να είμαστε ανοικτοί στον κόσμο, στους άλλους, στον εαυτό μας και στις ιδέες που μας εμπνέουν.
Απαιτεί να ζω με ζωτικότητα και με τα μάτια μου διάπλατα ανοιχτά, σε αναζήτηση του νοήματος και στην αναζήτηση των αξιών που αξίζει να ζω γι’ αυτές. Απαιτεί να είμαι προετοιμασμένος τόσο για την οδύνη και τον πόνο όσο και για την ευχαρίστηση εξίσου. Η στάση της ευτυχίας είναι περισσότερο στάση εκτίμησης παρά επίκρισης ή παραπόνου. Το να νιώθουμε την ευτυχία αντί να είμαστε ευτυχισμένοι σημαίνει να επικοινωνούμε με τον κόσμο όπως αυτός είναι με τη ζωή όπως έρχεται.[…]
- Πώς πιστεύετε ότι ο σύγχρονος άνθρωπος μπορεί να ξεπεράσει τις ψυχολογικές του κρίσεις;
Τελικά εναπόκειται στο κάθε άτομο ν’ αγωνιστεί για τη ζωή και να βρει τον δικό του τρόπο εξόδου από το αδιέξοδό του. Η δύναμη πηγάζει από το να επιλύει ο καθένας τα προβλήματά του και ν’ αντιμετωπίζει τις προκλήσεις μόνος του. Κανείς άλλος δεν μπορεί να το κάνει αυτό. Και όσο περισσότερο μπαίνει κανείς μέσα σε μια καλή διαβίωση τόσο περισσότερο θα ευημερεί. Μερικές φορές βέβαια μπορεί να χρειαστεί μια χείρα βοηθείας για να βρει κάποιος τη σωστή κατεύθυνση, αν έχει χάσει τον δρόμο του κι έχει βρεθεί σε αδιέξοδο. […] Η ποιότητα της ζωής δεν έχει να κάνει μόνο με την ευχαρίστηση και τη διαφώτιση, αν και αυτές οι εμπειρίες θα είναι σίγουρα μέρος του στόχου. […] Πάνω απ’ όλα έχει να κάνει με την κατανόηση των απαιτήσεων της ζωής. Πρόκειται για γνώση του σωστού και του λάθους, για τους εαυτούς μας, κι όχι επειδή ο νόμος ή ο θεός το απαιτούν από εμάς αλλά επειδή εκτιμούμε πως το να κάνουμε το σωστό είναι η ίδια η ζωή. Το να μάθουμε να ζούμε και να πράττουμε με πιο ηθικό τρόπο, να συμπεριφερόμαστε στον εαυτό μας με σοφία και προθυμία μας δίνει ανεκτίμητα μαθήματα.
https://www.fractalart.gr/emmy-van-deurzen/
Κείμενο ΙΙΙ
Άντον Τσέχωφ, «Βυσσινόκηπος» (απόσπασμα, σελ. 61 - 64)
Ο «Βυσσινόκηπος», το τελευταίο θεατρικό έργο του Αντόν Τσέχωφ, που γράφτηκε το 1903, είναι εμπνευσμένο από μία εποχή κατά την οποία ο ρωσικός λαός, αν και θεωρητικά ελεύθερος εξαιτίας της κατάργησης της δουλοπαροικίας κατά το 1861, ζούσε ακόμη στη φτώχεια και την αμάθεια. Σε συμβολικό επίπεδο ο βυσσινόκηπος, ένα κομμάτι γης που ανήκει σε αριστοκρατική οικογένεια, όπως και η αδυναμία της οικογένειας να τον κρατήσει, υποδηλώνει τις αλλαγές της ρωσικής κοινωνίας και τα νέα κοινωνικά στρώματα που έρχονται στο προσκήνιο, εξαιτίας πολιτικών και κοινωνικών ζυμώσεων. […]
Τροφίμωφ […]: Για μας, σκοπός και νόημα της ζωής μας είναι να ξεπεράσουμε κάθε τι εφήμερο κι απατηλό, κάθε τι που μπαίνει εμπόδιο στην ελευθερία και στην ευτυχία μας. Εμπρός, εμείς πρέπει να προχωρήσουμε εμπρός, να φτάσουμε εκείνο το λαμπερό αστέρι, εκεί μακριά! Εμπρός! Φίλοι, μη μένετε πίσω!
Άνια (χειροκροτεί): Τα λες τόσο ωραία! Τι υπέροχα που είν’ εδώ σήμερα!
Τροφίμωφ: Ναι, ο καιρός είναι υπέροχος.
Άνια: Τι μου έχεις κάνει, Πέτια1; Γιατί δεν αγαπάω πια το βυσσινόκηπο όπως πρώτα; Τον λάτρευα τόσο, που νόμιζα πως δεν υπάρχει ωραιότερο μέρος στη γη.
Τροφίμωφ: Ολόκληρη η Ρωσία είναι κήπος μας. Είναι χώρα τόσο απέραντη και πανέμορφη, είναι χώρα με τόπους μοναδικούς, απαράμιλλους. (Παύση)
Για σκέψου, Άνια, ο παππούς σου, ο προπάππος σου κι όλοι οι πρόγονοί σου είχανε δουλοπάροικους -ήταν ιδιοκτήτες ζωντανών ψυχών. Μα, δεν καταλαβαίνεις; Μπορεί τώρα από κάθε βυσσινιά του κήπου, από κάθε φύλλο, από κάθε κορμό, να σας κοιτάνε ανθρώπινα πλάσματα -πώς δεν ακούτε τις φωνές τους;… Η κυριαρχία που είχατε πάνω σ’ εκείνες τις ανθρώπινες ψυχές έχει στοιχειώσει κι όλους εσάς. Όλοι όσοι έζησαν παλιότερα κι όλοι όσοι ζείτε τώρα, η μητέρα σου, εσύ, ο θείος σου, δεν το καταλαβαίνετε, αλλά ζείτε με χρέη, ζείτε σε βάρος των άλλων, σε βάρος ανθρώπων που δεν καταδέχεστε να τους δεχτείτε παραμέσα από την κουζίνα σας… Είμαστε πίσω τουλάχιστον διακόσια χρόνια, δεν έχουμε καταφέρει τίποτα και κυρίως δεν έχουμε ξεκαθαρίσει τη σχέση μας με το παρελθόν μας. Έχουμε μάθει μόνο να ψευτοφιλοσοφούμε, να παραπονιόμαστε ότι περνάμε πληκτικά και καταφεύγουμε στη βότκα… Μα, είναι τόσο απλό: για να βιώσουμε το παρόν πρέπει να εξιλεωθούμε για το παρελθόν μας και ν’ απαλλαγούμε απ’ αυτό για πάντα και η λύτρωση θα έρθει μόνο με τη δουλειά, με τον μαρτυρικό και ακατάπαυστο μόχθο. Αυτό κατάλαβέ το, Άνια.
Άνια: Το σπίτι που μένουμε δεν είναι πια δικό μας εδώ και καιρό. Θα φύγω, σου δίνω τον λόγο μου.
Τροφίμωφ: Ακόμα και τα κλειδιά του σπιτιού αν έχεις μόνο, ρίξ’ τα στο ποτάμι και φύγε! Γίνε ελεύθερη σαν τον άνεμο.
Άνια (ενθουσιασμένη): Τι ωραία που το είπες αυτό!
Τροφίμωφ: Πίστεψέ με, Άνια, πίστεψέ με. Δεν είμαι ούτε τριάντα χρόνων, είμαι νέος, είμαι ακόμα φοιτητής, κι όμως έχω ήδη υποφέρει πολύ. Τον χειμώνα δεν έχω καν ψωμί να φάω, αρρωσταίνω, με πιάνει η αγωνία, ζω φτωχός σαν ζητιάνος. Και πού δεν έχω πάει, και πού δεν μ’ έχει κυνηγήσει η μοίρα μου! Κι όμως πάντα, κάθε στιγμή, μέρα και νύχτα, η ψυχή μου γεμίζει από ανεξήγητα προαισθήματα. Νιώθω την ευτυχία να έρχεται, Άνια, ναι, τη βλέπω κιόλας μπροστά μου…
1. Πέτια: το μικρό όνομα του Τροφίμωφ
ΘΕΜΑΤΑ
ΘΕΜΑ Α: «Αν μπορούμε σήμερα να γίνουμε ευτυχισμένοι… πραγματοποίηση του χρέους του»: να γράψετε ένα κείμενο 70 - 80 λέξεων στο οποίο να αποδώσετε περιληπτικά το απόσπασμα προκειμένου να το αξιοποιήσετε σε γραπτή εργασία σας.
15 μονάδες
ΘΕΜΑ Β
Β1. Να χαρακτηρίσετε τις περιόδους γράφοντας στο δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη «Σωστό», αν η περίοδος συμφωνεί με το νόημα του κειμένου Ι ή τη λέξη «Λάθος», αν δεν συμφωνεί:
1. Η αντίληψη περί ευτυχίας παραμένει αναλλοίωτη στην πάροδο του χρόνου.
2. Οι άνθρωποι στο παρελθόν ήταν περισσότερο ευτυχισμένοι.
3. Η χαρά που νιώθει ο άνθρωπος για τα επιτεύγματά του είναι εφήμερη.
4. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η ελαστική συνείδηση που χαρακτηρίζει τον σύγχρονο άνθρωπο, τον βοηθά να κατακτήσει την ευτυχία.
5. Το καταληκτικό στάδιο της ανθρώπινης ευτυχίας είναι η προσήλωση στο κοινωνικό καθήκον.
10 μονάδες
Β2.α. Το κείμενο Ι είναι στοχαστικό δοκίμιο. Δύο από τα χαρακτηριστικά του είναι ο συνυποδηλωτικός λόγος και το προσωπικό και οικείο ύφος. Να εντοπίσετε δύο παραδείγματα για καθένα από αυτά τα στοιχεία.
8 μονάδες
β. Κυρίαρχοι τρόποι οργάνωσης του λόγου στο κείμενο Ι είναι η αντίθεση και η διαίρεση. Να εντοπίσετε ένα χωρίο για κάθε περίπτωση που επιβεβαιώνουν αυτούς τους τρόπους ανάπτυξης καταγράφοντας τις διαρθρωτικές λέξεις/ φράσεις σε κάθε περίπτωση.
7 μονάδες
Β3. Να συγκρίνετε το κείμενο Ι με το κείμενο ΙΙ ως προς τις θέσεις που διατυπώνονται για την επίτευξη της ευτυχίας.
15 μονάδες
ΘΕΜΑ Γ: αφού λάβετε υπόψη σας το εισαγωγικό σημείωμα του κειμένου ΙΙΙ να σκιαγραφήσετε την προσωπικότητα των δύο χαρακτήρων, όπως αναδεικνύεται στο συγκεκριμένο θεατρικό απόσπασμα (150 - 200 λέξεις).
15 μονάδες
ΘΕΜΑ Δ: με αφορμή τα κείμενα Ι και ΙΙ σε ένα άρθρο σας (300 - 400 λέξεις), που θα δημοσιεύσετε στο σχολικό περιοδικό, να παρουσιάσετε τις απόψεις σας α. για το κατά πόσο ο σύγχρονος άνθρωπος είναι ευτυχισμένος και β. για το περιεχόμενο της πραγματικής ευτυχίας.
30 μονάδες
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου