Γ΄ Λυκείου, Λατινική γλώσσα, 31η Ενότητα: Η γενναιότητα δε βγαίνει πάντα σε καλό

31η Ενότητα: Η γενναιότητα δε βγαίνει πάντα σε καλό

Μετάφραση σε αντιστοίχιση

Bello Latino Τ. Manlius consul -> Στη διάρκεια του Λατινικού πολέμου ο Τίτος Μάνλιος, ο ύπατος,

natus nobili genere -> καταγόμενος από αριστοκρατική γενιά,

praefuit exercitui Romanorum. -> είχε την αρχηγία του στρατού των Ρωμαίων.

Is cum aliquando abiret castris, -> Αυτός, όταν κάποτε έφευγε από το στρατόπεδο,

edixit ut abstinerent omnes pugna. -> διέταξε να απέχουν όλοι από τη μάχη.

Sed post paulo filius eius -> Αλλά μετά από λίγο ο γιος του

praeterequitavit castra hostium -> πέρασε έφιππος μπροστά από το στρατόπεδο των εχθρών

et a duce hostium his verbis lacessitus est proelio: -> και από τον αρχηγό των εχθρών με αυτά τα λόγια προκλήθηκε σε μάχη:

«Congrediamur, ut cernatur eventu singularis proelii, -> «Ας μονομαχήσουμε, για να κριθεί από την έκβαση της μονομαχίας,

quanto Latinus miles antecellat Romano virtute». -> πόσο ο Λατίνος στρατιώτης ξεπερνά τον Ρωμαίο (στρατιώτη) στην ανδρεία».

Tum adulescens, confisus viribus suis -> Τότε ο νέος, επειδή είχε εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του

et permotus cupiditate pugnandi, -> και επειδή παρακινήθηκε από την επιθυμία της μάχης,

iniussu consulis ruit in certamen; -> παρά τη διαταγή του υπάτου όρμησε στον αγώνα·

et fortior hoste, -> και γενναιότερος από τον εχθρό,

transfixit eum hasta et spoliavit armis. -> τον διαπέρασε με το δόρυ και τον γύμνωσε από τα όπλα του.

Statim hostes petiverunt salutem fuga. -> Αμέσως οι εχθροί ζήτησαν τη σωτηρία στη φυγή.

Sed consul, cum revertisset in castra, -> Αλλά ο ύπατος, όταν επέστρεψε στο στρατόπεδο,

adulescentem, opera cuius -> τον νεαρό, με την πράξη του οποίου

hostes fugati erant, multavit morte. -> είχαν τραπεί σε φυγή οι εχθροί, τιμώρησε σε θάνατο.

Γλωσσικά - Γραμματικά σχόλια

bello: αφαιρετική ενικ. του ουσ. bellum, belli (ουδ. β΄ κλ.) -> ο πόλεμος

Latino: αφαιρετική ενικ., ουδ. γένους, του επιθ. της β΄ κλ. Latinus, Latina, Latinum -> ο Λατινικός

(Titus): ονομαστική ενικ. του ουσ. Titus, Titi (αρσ. β΄ κλ.) -> ο Τίτος

Manlius: ονομαστική ενικ. του ουσ. Manlius, Manlii/ Manli (αρσ. β΄ κλ.) -> ο Μάνλιος

consul: ονομαστική ενικ. του ουσ. consul, consulis (αρσ. γ΄ κλ.) -> ο ύπατος

nobili: αφαιρετική ενικ. ουδ. γένους του επιθ. της γ΄ κλ. nobilis, nobilis, nobile -> αριστοκρατικός

genere: αφαιρετική ενικ. του ουσ. genus, generis (ουδ. γ΄ κλ.) -> το γένος, γενιά

natus: ονομαστική ενικ. αρσ. γένους της μετοχής παρακειμένου του ρήμ. nascor, natus sum, nasci (3, αποθ.) -> γεννιέμαι | μετοχή μέλλοντα: nasciturus

exercitui: δοτική ενικ. του ουσ. exercitus, exercitus (αρσ. δ΄ κλ.) -> ο στρατός

Romanorum: γενική πληθυντικού του ουσ. Romanus, -i (αρσ. β΄ κλ.) -> ο Ρωμαίος

praefuit: γ΄ ενικ. οριστικής παρακειμένου του ρήμ. praesum, praefui,   -   , praeesse -> είμαι αρχηγός, προΐσταμαι

is: ονομαστική ενικ., αρσ. γένους, της δεικτικής (ως επαναληπτικής) αντων. is, ea, id -> αυτός, αυτή, αυτό

cum: χρονικός σύνδεσμος -> όταν | εδώ είναι ο ιστορικός ή διηγηματικός cum

aliquando: χρονικό επίρρ. -> κάποτε

castris: αφαιρετική πληθ. του ουσ. castra, castrorum (ουδ. β΄ κλ.) -> το στρατόπεδο | στον ενικό αριθμό: castrum, castri -> το φρούριο (ετερόσημο)

abiret: γ΄ ενικ. υποτακτικής παρατατικού του ανώμ. ρήμ. abeo, abi(v)i, abitum, abire -> φεύγω

edixit: γ΄ ενικ. οριστικής παρακειμένου του ρήμ. edico, edixi, edictum, edicere (3) -> διατάζω | β΄ ενικ. προστακτικής ενεστώτα: edic

ut: βουλητικός σύνδεσμος -> να

omnes: ονομαστική πληθυντικού αρσ. γένους του επιθ. της γ΄ κλ. omnis, omnis, omne -> όλος

pugna: αφαιρετική ενικ. του ουσ. pugna, pugnae (θηλ. α΄ κλ.) -> η μάχη

abstinerent: γ΄ πληθυντικό υποτακτικής παρατατικού ενεργ. φων. του ρήμ. abstineo, abstinui, abstentum, abstinere (2) -> απέχω

sed: αντιθετικός σύνδεσμος -> αλλά

paulo: αφαιρετική ενικ., ουδ. γένους, του επιθ. της β΄ κλ. paulus, paula, paulum -> λίγος

post: χρονικό επίρρ. -> αργότερα

filius: ονομαστική ενικ. του ουσ. filius, filii/ fili (αρσ. β΄ κλ.) -> ο γιος | κλητική ενικ. αριθμού: fili

eius: γενική ενικ. αρσ. γένους της δεικτικής (ως επαναληπτικής) αντων. is, ea, id -> αυτός, αυτή, αυτό

castris: αφαιρετική πληθ. του ουσ. castra, castrorum (ουδ. β΄ κλ.) -> το στρατόπεδο | στον ενικό αριθμό: castrum, castri -> το φρούριο (ετερόσημο)

hostium: γενική πληθυντικού του ουσ. hostis, hostis (αρσ. & θηλ. γ΄ κλ.) -> ο εχθρός | γενική πληθ.: hostium

praeterequitavit: γ΄ ενικ. οριστικής παρακειμένου του ρήμ. praeterequito, praeterequitavi, praeterequitatum, praeterequitare (1) -> περνώ έφιππος μπροστά από

et: συμπλεκτικός σύνδεσμος -> και

a ή ab: πρόθεση (+ αφαιρετική) -> από

duce: αφαιρετική ενικ. του ουσ. dux, ducis (αρσ. γ΄ κλ.) -> ο αρχηγός.

hostium: γενική πληθυντικού του ουσ. hostis, hostis (αρσ. & θηλ. γ΄ κλ.) -> ο εχθρός | γενική πληθ.: hostium

his: αφαιρετική πληθυντικού, ουδ. γένους, της δεικτικής αντων. hic, haec, hoc -> αυτός, αυτή, αυτό

verbis: αφαιρετική πληθυντικού του ουσ. verbum, verbi (ουδ. β’  κλ.) -> ο λόγος

proelio: δοτική ενικ. του ουσ. proelium, proelii / proeli (ουδ. β΄ κλ.) -> η μάχη

lacessitus est: γ΄ ενικ. οριστικής παρακειμένου παθ. φων. του ρήμ. lacesso, lacessivi, lacessitum lacessere (3) -> προκαλώ

congrediamur: α΄ πληθυντικό υποτακτικής ενεστώτα του ρήμ. congredior, congressus sum, congredi (3, 15 σε -io, αποθ.) -> συγκρούομαι

ut: τελικός σύνδεσμος -> για να

singularis: γενική ενικ. ουδ. γένους του επιθ. της γ΄ κλ. singularis, singularis, singulare -> μοναδικός

proelii: γενική ενικ. του ουσ. proelium, proelii/ proeli (ουδ. β΄ κλ.) -> η μάχη

eventu: αφαιρετική ενικ. του ουσ. eventus, eventus (αρσ. δ΄ κλ.) -> η έκβαση

cernatur: γ΄ ενικ. υποτακτικής ενεστώτα παθ. φων. του ρήμ. cerno, crevi, cretum, cernere (3) -> κρίνω | μετοχή παθ. παρακειμένου: conspectus -a -u (από το ρήμ. conspicio)

quanto: αφαιρετική ενικ., ουδ. γένους, της ερωτηματικής αντων. quantus, quanta, quantum -> πόσος, πόση, πόσο

miles: ονομαστική ενικ. του ουσ. miles, militis (αρσ. γ΄ κλ.) -> ο στρατιώτης

Latinus: ονομαστική ενικ., αρσ. γένους, του επιθ. της β’ κλ. Latinus, Latina, Latinum = ο Λατινικός· εδώ: ο Λατίνος

Romano: δοτική ενικ. του επιθ. της β΄ κλ. Romanus, Romana, Romanum -> ο ρωμαϊκός· εδώ: ο Ρωμαίος

virtute: αφαιρετική ενικ. του ουσ. virtus, virtutis (θηλ. γ΄ κλ.) -> η ανδρεία

antecellat: γ΄ ενικ. υποτακτικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. antecello,   -   ,   -   , antecellere (3) -> ξεπερνώ

tum: χρονικό επίρρ. -> τότε

adulescens: ονομαστική ενικ. του ουσ. adulescens, adulescentis (αρσ. γ΄ κλ.) -> ο νεαρός | γενική πληθ.: adulescentium

vi: αφαιρετική ενικ. του ουσ. vis (θηλ. γ’ κλ.) -> η δύναμη∙ εδώ: η βία. [Ενικ.: vis, -, -, vim, vi. Πληθ.: vires, virium, viribus, vires (& viris), vires, viribus.]

suis: αφαιρετική πληθ., θηλ. γένους, της κτητικής αντων. του γ΄ προσ. για 1 κτήτορα suus, sua, suum -> δικός του, δική του, δικό του

confisus: ονομαστική ενικ. αρσ. γένους μετοχής παρακειμένου του ρήμ. confidο, confisus sum, confidere (3, ημιαποθ.) -> εμπιστεύομαι

et: συμπλεκτικός σύνδεσμος -> και

cupiditate: αφαιρετική ενικ. του ουσ. cupiditas, cupiditatis (θηλ. γ΄ κλ.) -> η επιθυμία

pugnandi: γενική γερουνδίου του ρήμ. pugno, pugnavi, pugnatum, pugnare (1) -> μάχομαι

permotus: ονομαστική ενικ., αρσ. γένους, μετοχής παρακειμένου παθ. φων. του ρήμ. permoveo, permovi, permotum, permovere (2) -> παρακινώ

iniussu: αφαιρετική ενικ. του ουσ. iniussus, iniussus (αρσ. δ΄ κλ.)· iniussu + γενική υποκειμενική -> παρά τη διαταγή (κάποιου)

consulis: γενική ενικ. του ουσ. consul, consulis (αρσ. γ΄ κλ.) -> ο ύπατος

in: πρόθεση (+ αιτιατική) -> σε, προς

certamen: αιτιατική ενικ. του ουσ. certamen, certaminis (ουδ. γ΄ κλ.) -> ο αγώνας

ruit: γ΄ ενικ. οριστικής παρακειμένου ενεργ. φων. του ρήμ. ruo, rui, rutum, ruere (3) -> ορμώ | μετοχή μέλλοντα: ruiturus -a -um

et: συμπλεκτικός σύνδεσμος -> και

fortior: ονομαστική ενικ. αρσ. γένους του επιθ. της γ΄ κλ. fortior, fortior, fortius -> γενναιότερος | πρόκειται για συγκριτικό βαθμό του επιθ. της γ΄ κλ. fortis, fortis, forte

hoste: αφαιρετική ενικ. του ουσ. hostis, hostis (αρσ. & θηλ. γ΄ κλ.) -> ο εχθρός | γενική πληθ.: hostium

hasta: αφαιρετική ενικ. του ουσ. hasta, hastae (θηλ. α΄ κλ.) -> το δόρυ

eum: αιτιατική ενικ., αρσ. γένους, της δεικτικής (ως επαναληπτικής) αντων. is, ea, id -> αυτός, αυτή, αυτό

transfixit: γ΄ ενικ. οριστικής παρακειμένου ενεργ. φων. του ρήμ. transfigo, transfixi, transfixum, transfigere (3) -> διαπερνώ

et: συμπλεκτικός σύνδεσμος -> και

armis: αφαιρετική πληθυντικού του ουσ. arma, armorum (ουδ. β΄ κλ.) -> τα όπλα | δεν έχει ενικ. αριθμό

spoliavit: γ΄ ενικ. οριστικής παρακειμένου ενεργ. φων. του ρήμ. spolio, spoliavi, spoliatum, spoliare (1) -> απογυμνώνω

statim: χρονικό επίρρ. -> αμέσως

hostes: ονομαστική πληθυντικού του ουσ. hostis, hostis (αρσ. & θηλ. γ΄ κλ.) -> ο εχθρός | γενική πληθ.: hostium

fuga: αφαιρετική ενικ. του ουσ. fuga, fugae (θηλ. α΄ κλ.) -> η φυγή

salutem: αιτιατική ενικ. του ουσ. salus, salutis (θηλ. γ΄ κλ.) -> η σωτηρία

petiverunt: γ΄ πληθυντικό οριστικής παρακειμένου ενεργ. φων. του ρήμ. peto, peti(v)i, petitum, petere (3) -> ζητώ

sed: αντιθετικός σύνδεσμος -> αλλά

consul: ονομαστική ενικ. του ουσ. consul, consulis (αρσ. γ΄ κλ.) -> ο ύπατος

cum: χρονικός σύνδεσμος -> όταν |εδώ είναι ο ιστορικός ή διηγηματικός cum

in: πρόθεση (+ αιτιατική) -> σε, προς

castra: αιτιατική πληθυντικού του ουσ. castra, castrorum (ουδ. β΄ κλ.) -> το στρατόπεδο | στον ενικό αριθμό: castrum, castri -> το φρούριο (ετερόσημο)

revertisset: γ΄ ενικ. υποτακτικής υπερσυντελίκου του ρήμ. revertor, reverti & reversus sum, reverti (3, αποθ. και ημιαποθ.) -> επιστρέφω

adulescentem: αιτιατική ενικ. του ουσ. adulescens, adulescentis (αρσ. γ΄ κλ.) -> ο νεαρός | γενική πληθ.: adulescentium

cuius: γενική ενικ., αρσ. γένους, της αναφορικής αντων. qui, quae, quod -> ο οποίος, η οποία, το οποίο.

opera: αφαιρετική ενικ. του ουσ. opera -ae (θηλ. α΄ κλ.) -> το έργο, η ενέργεια, κόπος | στον πληθ.: operae, operarum -> οι εργάτες, οι μισθωτοί

hostes: ονομαστική πληθυντικού του ουσ. hostis, hostis (αρσ. & θηλ. γ΄ κλ.) -> ο εχθρός | γενική πληθ.: hostium

fugati erant: γ΄ πληθυντικό οριστικής υπερσυντελίκου παθ. φων. του ρήμ. fugo, fugavi, fugatum, fugare (1) -> τρέπω σε φυγή

morte: αφαιρετική ενικ. του ουσ. mors, mortis (θηλ. γ΄ κλ.) -> ο θάνατος | γενική πληθ.: mortium

multavit: γ΄ πληθυντικό οριστικής παρακειμένου ενεργ. φων. του ρήμ. multo, multavi, multatum, multare (1) -> τιμωρώ

Συγκεντρωτική Παρουσίαση Γραμματικών Τύπων

Ουσιαστικά

Αρχικοί Χρόνοι Ρημάτων

Α΄ ΣΥΖΥΓΙΑ

Συντακτική Ανάλυση

    Bello Latino T. Manlius consul nobili genere natus exercitui Romanorum praefuit: κύρια πρόταση κρίσεως

praefuit: ρήμα | T. Manlius: υποκ. του praefuit | consul: παράθεση στο T. Manlius | natus: επιθετική μετοχή παράθεση στο T. Manlius | genere: αφαιρετική (κυρίως) της καταγωγής στο natus | nobili: επιθετικός προσδ. στο genere | exercitui: αντικ. του praefuit | Romanorum: γενική κτητική στο exercitui | bello: αφαιρετική (τοπική) του χρόνου στο praefuit | Latino: επιθετικός προσδ. στο Bello

    Is […] edixit: κύρια πρόταση κρίσεως

edixit: ρήμα | is: υποκ. του edixit | ut… abstinerent: ουσιαστική βουλητική πρότ. αντικ. του edixit

    ut omnes pugna abstinerent: δευτ. ουσιαστική βουλητική πρότ.· εισάγεται με τον βουλητικό σύνδεσμο ut, γιατί είναι καταφατική· εκφέρεται με υποτακτική, γιατί το περιεχόμενό της είναι απλώς επιθυμητό· συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική παρατατικού, γιατί εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (edixit)· υπάρχει ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων, γιατί η βούληση είναι ιδωμένη τη στιγμή που εμφανίζεται στο μυαλό του ομιλητή και όχι τη στιγμή της πιθανής πραγματοποίησής της (συγχρονισμός της κύριας με τη δευτ. πρότ.)· λειτουργεί ως αντικ. του edixit

abstinerent: ρήμα | omnes: υποκ. του abstinerent | pugna: αφαιρετική (κυρίως) του χωρισμού από το abstinerent

    cum aliquando castris abiret: δευτ. επιρρ. χρονική πρότ.· εισάγεται με τον ιστορικό cum, ο οποίος χρησιμοποιείται σε διηγήσεις του παρελθόντος· εκφέρεται με υποτακτική, γιατί ο ιστορικός cum υπογραμμίζει τη βαθύτερη σχέση της κύριας και της δευτ. πρότ.· δημιουργεί μια σχέση αιτίου και αιτιατού ανάμεσά τους· είναι φανερός εδώ ο ρόλος του υποκειμενικού στοιχείου της υποτακτικής· συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική παρατατικού, γιατί εξαρτάται από ιστορικό χρόνο, και δηλώνει το σύγχρονο (στο παρελθόν)· λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. του χρόνου στο edixit

abiret: ρήμα | ενν. is: υποκ. του abiret | castris: αφαιρετική (κυρίως) της απομάκρυνσης από το abiret | aliquando: επιρρ. προσδ. του χρόνου στο abiret

    Sed paulo post filius eius castra hostium praeterequitavit: κύρια πρότ. κρίσεως

praeterequitavit: ρήμα | filius: υποκ. του praeterequitavit | eius: γενική κτητική στο filius | castra: αντικ. του praeterequitavit | hostium: γενική κτητική στο castra | post: επιρρ. προσδ. του χρόνου στο praeterequitavit | paulo: αφαιρετική (οργανική) του μέτρου στο post

    et a duce hostium his verbis proelio lacessitus est: κύρια πρότ. κρίσεως

lacessitus est: ρήμα | ενν. filius: υποκ. του lacessitus est | proelio: αντικ. στο lacessitus est | a duce: ποιητικό αίτιο στο lacessitus est (εμπρόθετο γιατί είναι έμψυχο) | hostium: γενική κτητική στο duce | verbis: αφαιρετική (οργανική) του τρόπου στο lacessitus est | his: επιθετικός προσδ. στο verbis

    Congrediamur: κύρια πρότ. επιθυμίας

congrediamur: ρήμα | ενν. nos: υποκ. του congrediamur

    ut singularis proelii eventu cernatur: δευτ. επιρρ. τελική πρότ.· εισάγεται με τον τελικό σύνδεσμο ut, γιατί είναι καταφατική· εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι τελικές, γιατί στα λατινικά ο σκοπός θεωρείται υποκειμενική κατάσταση· συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα, γιατί εξαρτάται από αρκτικό χρόνο και δηλώνει το σύγχρονο (στο παρόν)· υπάρχει ιδιομορφία ως προς την ακολουθία των χρόνων, γιατί ο σκοπός είναι ιδωμένος τη στιγμή που εμφανίζεται στο μυαλό του ομιλητή και όχι τη στιγμή της πιθανής πραγματοποίησής του (συγχρονισμός της κύριας με τη δευτ. πρόταση)· λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. του σκοπού στο congrediamur

cernatur: ρήμα (απρόσ.) | quanto […] antecellat: υποκ. του cernatur | eventu: αφαιρετική (κυρίως) που δηλώνει σημείο εκκίνησης για εκτίμηση, κρίση στο cernatur | proelii: γενική υποκειμενική στο eventu | singularis: ομοιόπτωτος επιθετικός προσδ. στο proelii

    quanto miles Latinus Romano virtute antecellat: δευτ. ουσιαστική πλάγια ερωτηματική πρότ., μερικής αγνοίας· εισάγεται με την ερωτηματική αντωνυμία quanto· εκφέρεται με υποτακτική, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενό της· συγκεκριμένα, με υποτακτική ενεστώτα, γιατί εξαρτάται από αρκτικό χρόνο (cernatur) και εκφράζει το σύγχρονο (στο παρόν)· λειτουργεί ως υποκ. του cernatur

antecellat: ρήμα | miles: υποκ. του antecellat | Latinus: επιθετικός προσδ. στο miles | ενν. militi: αντικ. του antecellat | Romano: επιθετικός προσδ. στο ενν. militi (ή θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ως αντικ. το Romano, κατά παράλειψη του ουσ. militi) | virtute: αφαιρετική (οργανική) της αναφοράς στο antecellat | quanto: αφαιρετική (οργανική) του μέτρου στο antecellat

    Tum adulescens, viribus suis confisus et cupiditate pugnandi permotus, iniussu consulis in certamen ruit: κύρια πρότ. κρίσεως

ruit: ρήμα | adulescens: υποκ. του ruit | in certamen: εμπρόθ. προσδ. του σκοπού στο ruit | iniussu: αφαιρετική (οργανική) του εσωτερικού αναγκαστικού αιτίου στο ruit | consulis: γενική υποκειμενική στο iniussu | confisus/ permotus: αιτιολογικές μετοχές συνημμένες στο adulescens· επιρρ. προσδ. της αιτίας στο ruit | viribus: αφαιρετική (οργανική) του μέσου στη μετοχή confisus | suis: επιθετικός προσδ. στο viribus· εκφράζει άμεση αυτοπάθεια | cupiditate: αφαιρετική (οργανική) του εσωτερικού αναγκαστικού αιτίου στο permotus | pugnandi: γενική γερουνδίου, γενική αντικειμενική ως συμπλήρωμα στο cupiditate | tum: επιρρ. προσδ. του χρόνου στο ρήμ. ruit

    et fortior hoste, hasta eum transfixit: κύρια πρότ. κρίσεως

transfixit: ρήμα | ενν. adulescens: υποκ. ρήμ. | eum: αντικ. ρήμ. | hasta: αφαιρετική (οργανική) του οργάνου στο transfixit | fortior: επιρρηματικό κατηγορούμενο του τρόπου στο ενν. υποκ. adulescens | hoste: αφαιρετική (κυρίως) συγκριτική στο fortior

    et armis spoliavit: κύρια πρότ. κρίσεως

spoliavit: ρήμα | ενν. adulescens: υποκ. του spoliavit | ενν. eum: αντικ. του spoliavit | armis: αφαιρετική (κυρίως) του χωρισμού στο spoliavit

    Statim hostes fuga salutem petiverunt: κύρια πρότ. κρίσεως

petiverunt: ρήμα | hostes: υποκ. του petiverunt | salutem: αντικ. του petiverunt | fuga: αφαιρετική (οργανική) του τρόπου στο petiverunt | statim: επιρρ. προσδ. του χρόνου στο petiverunt

    Sed consul, […] adulescentem, […] morte multavit: κύρια πρότ. κρίσεως

multavit: ρήμα | consul: υποκ. του multavit | adulescentem: αντικ. του multavit | morte: αφαιρετική (οργανική) της ποινής στο multavit

    cum in castra revertisset: δευτ. επιρρ. χρονική πρότ.· εισάγεται με τον ιστορικό cum, ο οποίος χρησιμοποιείται σε διηγήσεις του παρελθόντος· εκφέρεται με υποτακτική, γιατί ο ιστορικός cum υπογραμμίζει τη βαθύτερη σχέση της κύριας και της δευτ. πρότ.· δημιουργεί μια σχέση αιτίου και αιτιατού ανάμεσά τους· είναι φανερός εδώ ο ρόλος του υποκειμενικού στοιχείου της υποτακτικής· συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντελίκου, γιατί εξαρτάται από ιστορικό χρόνο, και δηλώνει προτερόχρονο (στο παρελθόν)· λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. του χρόνου στο multavit

revertisset: ρήμα | ενν. consul: υποκ. του revertisset | in castra: εμπρόθ. προσδ. της κίνησης σε τόπο στο revertisset

    cuius opera hostes fugati erant: δευτ. επιθετική αναφορική πρότ., προσδιοριστική στο adulescentem· εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία cuius· εκφέρεται με οριστική, γιατί δηλώνει το πραγματικό· συγκεκριμένα με οριστική υπερσυντελίκου, γιατί αναφέρεται στο παρελθόν (ή: γιατί δηλώνει πράξη συντελεσμένη στο παρελθόν πριν από κάποια άλλη).

fugati erant: ρήμα | hostes: υποκ. του fugati erant | opera: αφαιρετική (οργανική) του μέσου στο fugati erant | cuius: γενική υποκειμενική στο opera

Ασκήσεις

1. Να μεταφερθούν οι τύποι στις πτώσεις που ζητούνται για τον καθένα:

nobili: ονομαστική ενικού στο γένος που βρίσκεται

exercitui: ονομαστική πληθυντικού

omnes: αιτιατική πληθυντικού

hostium: γενική ενικού

his: στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού

viribus: αφαιρετική ενικού

certamen: αιτιατική ενικού

fortior: ονομαστική πληθυντικού ουδετέρου γένους

cuius: γενική πληθυντικού στο γένος που βρίσκεται

mortem: αιτιατική πληθυντικού

2. Να μεταφερθούν οι ρηματικοί τύποι στον τύπο που σας ζητείται για τον καθένα στη φωνή που βρίσκονται (να ληφθεί υπ’ όψιν το υποκείμενο όπου χρειάζεται):

praefuit: γ΄ ενικό υποτακτικής παρατατικού

edixit: β΄ ενικό προστακτικής ενεστώτα

lacessitus est: α΄ πληθυντικό οριστικής μέλλοντα

congrediamur: γ΄ πληθυντικό υποτακτικής παρακειμένου

confisus: απαρέμφατο μέλλοντα

permotus: β΄ πληθυντικό οριστικής παρατατικού

ruit: γ΄ ενικό υποτακτικής μέλλοντα

spoliavit: γ΄ πληθυντικό υποτακτικής ενεστώτα

fugati erant: το ίδιο πρόσωπο στην υποτακτική του ίδιου χρόνου

multavit: απαρέμφατο παρακειμένου

3. "nobili", "fortior": να αντικατασταθούν τα επίθετα στα παραθετικά τους, να σχηματιστούν τα αντίστοιχα επιρρήματα καθώς και τα παραθετικά τους.

4. Να μετατραπεί η παθητική σύνταξη σε ενεργητική στην πρόταση: "[...] a duce hostium his verbis proelio lacessitus est."

5. "Bello Latino T. Manlius consul (praefuit)": να αναλύσετε την παράθεση σε δευτερεύουσα πρόταση.

6. Να διαγράψετε στις προτάσεις το σκέλος που περιέχει λάθος:

a. "exercitui": γενική ή δοτική ως αντικείμενο στο "praefuit"

b. "castris": δοτική ή αφαιρετική απομάκρυνσης/ χωρισμού στο "abiret"

c. "paulo": αφαιρετική συγκριτική ή του μέτρου - διαφοράς στο "post"

d. "proelii": γενική υποκειμενική ή αντικειμενική στο "eventu"

e. "eventu": αφαιρετική ποιητικού αιτίου ή εκτίμησης/ κρίσης στο "cernatur"

f. "quanto": δοτική ή αφαιρετική μέτρου - διαφοράς στο "antecellat"

g. "viribus": αφαιρετική μέσου ή μέτρου - διαφοράς στο "confisus"

h. "cupiditate": αφαιρετική εξωτερικού ή εσωτερικού αναγκαστικού αιτίου στο "permotus"

i. "consulis": γενική υποκειμενική ή αντικειμενική στο "iniussu"

j. "fortior": κατηγορούμενο ή επιρρηματικό κατηγορούμενο του τρόπου μέσω του "transfixit"

7. Να διαγράψετε στις παρακάτω προτάσεις το σκέλος που περιέχει λάθος:

1. bello: είναι δοτική ή αφαιρετική ενικού

2. Manlius: η κλητική ενικού είναι "Manlie" ή "Manli"

3. genere: η ονομαστική πληθυντικού είναι generes ή genera

4. nobili: είναι δοτική ή αφαιρετική ενικού

5. nobili: η ίδια πτώση στον συγκριτικό είναι "nobiliore" ή "nobiliori"

6. exercitui: η δοτική πληθυντικού είναι "exercitibus" ή "exercituibus"

7. praefuit: το απαρέμφατο του ενεστώτα είναι "praesse" ή "praeesse"

8. abiret: το απαρέμφατο παρακειμένου είναι abisse ή afuisse

9. abstinerent: το γ΄ πληθυντικό της προστακτικής του μέλλοντα είναι "abstineunto" ή "abstinento"

10. quanto: η γενική ενικού είναι "quantius" ή "quanti"

8. "peto": να γράψετε το β΄ και γ΄ ενικό πρόσωπο σε όλους τους χρόνους της οριστικής, υποτακτικής και τα απαρέμφατα της φωνής.

9. "hastā eum transfixit", "viribus suis": στις φράσεις αυτές να αντικαταστήσετε το "eum" με την προσωπική αντωνυμία "se" και το "suis" με τον κατάλληλο τύπο της αντωνυμίας "is", "ea", "id".  Ποια η συντακτική λειτουργία των όρων και ποια διαφορά στη σημασία εντοπίζετε;

10. "cuius operā": να εκφράσετε το μέσο με ισοδύναμη έκφραση.

11. "paulo post": να εκφράσετε τον προσδιορισμό του χρόνου με ισοδύναμη έκφραση.

12. Να τρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική στις προτάσεις: "Fortior hoste hastā eum transfixit et armis spoliavit (adulescens).", "Statim hostes fugā salutem petiverunt." και "Sed consul adulescentem morte multavit."

13. "Tum adulescens in certamen ruit": να δηλώσετε τον σκοπό με όλους τους δυνατούς τρόπους. ("certo", 1)

14. "natus", "confisus permotus": να αναλυθούν οι μετοχές σε προτάσεις.

15. "fortior hoste": να δηλωθεί ο β΄ όρος σύγκρισης με τον άλλο τρόπο.

16. Να αναγνωριστούν οι προτάσεις που εισάγονται με "ut".

17. Να συμπληρώσετε τα κενά στις προτάσεις που ακολουθούν: "Statim hostes ____________ salutem petiverunt." ("fugio", 3), "Sed consul adulescentem ___________ multavit." ("caput")

18. "Hostes fugā salute petiverunt sed consul adulescentem morte multavit": αφού μετατρέψετε την πρώτη πρόταση σε υποθετική, να επιφέρετε τις απαραίτητες αλλαγές ώστε ο υποθετικός λόγος να εκφράζει το δυνατό και το απραγματοποίητο στο παρελθόν.

19. "Is cum aliquando castris abiret", "cum in castra revertisset": να αναδιατυπώσετε τις χρονικές προτάσεις, ώστε να εκφράζουν μόνο τον χρόνο.

20. "Is cum aliquando castris abiret, edixit": να συμπτύξετε τη δευτερεύουσα πρόταση σε χρονική μετοχή.

21. Να συμπτύξετε τις υπογραμμισμένες προτάσεις σε μετοχές που να εκφράζουν το προτερόχρονο: "Sed paulo post filius eius castra hostium praeterequitavit et a duce hostium his verbis proelio lacessitus est.", "Et fortior hoste, hasta eum transfixit et armis spoliavit." και "Statim hostes fuga salutem petiverunt. Sed consul adulescentem morte multavit.»

22. "Sed paulo post filius eius castra hostium praeterequitare debuerat": να τρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική (σε παθητική περιφραστική συζυγία).