Προσομοίωση Συνεξέτασης Γλώσσας - Λογοτεχνίας, Γ΄ Τάξη Γενικού Λυκείου, Η ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΕΝΟΣ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΟΝΕΥΡΩΤΙΚΟΥ»

Προσομοίωση Συνεξέτασης Γλώσσας - Λογοτεχνίας για τη Γ΄ Τάξη Γενικού Λυκείου

ΚΕΙΜΕΝΟ Ι

ΒΟΗΘΕΙΑ, ΥΠΕΡΦΟΡΤΙΣΗ!

Η ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΕΝΟΣ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΟΝΕΥΡΩΤΙΚΟΥ»

    Εδώ και κάποια χρόνια υποφέρω από μια παράξενη μοντέρνα «διανοητική ασθένεια», που για ορισμένους ψυχολόγους αποτελεί και την ασθένεια του 21ου αιώνα.  Υποφέρω από πληροφοριονεύρωση (Infoneurosis).  Η παράξενη αυτή νεύρωση οφείλεται στην «πληροφοριακή υπερκόπωση» που έχω υποστεί όλα αυτά τα χρόνια που εργάζομαι ως δημοσιογράφος στον χώρο των έντυπων «Media» κολυμπώντας ασταμάτητα μέσα σ’ έναν απέραντο ωκεανό πληροφοριών.

    Κατέληξα σ’ αυτήν την κατάσταση επειδή από μικρός ακόμη ήμουν ένας μανιακός της πληροφορίας (Infomaniac), που κατανάλωνε άπληστα σχεδόν οποιαδήποτε πληροφορία έβρισκε μπροστά του.  Στην αρχή, από τη Δευτέρα δημοτικού, μου άρεσε η γεωγραφία και γι’ αυτό άρχισα να μαθαίνω απ’ έξω όλες τις πρωτεύουσες, τους πληθυσμούς και τις εκτάσεις των χωρών της Γης.  Κατόπιν το ενδιαφέρον μου στράφηκε στην ιστορία ρουφώντας ονομασίες ιστορικών προσώπων, μαχών και χρονολογιών, που τις ήξερα απ’ έξω  κι ανακατωτά.  Δεν μπορούσα να αντισταθώ στην έλξη της πληροφορίας! Διάβαζα αδιάκοπα πολλά βιβλία φτάνοντας κάποια στιγμή να διαβάζω 17 βιβλία ταυτόχρονα!

    Όταν συνδέθηκα για πρώτη φορά στο «Internet» αισθάνθηκα σαν να βρέθηκα στον πληροφορικό Παράδεισο.  Έμενα συνδεδεμένος με τις ώρες, άυπνος και τρεφόμενος με «junk - food». Και τι πακέτα πληροφοριών δεν «κατέβασα» σ’ εκείνες τις πρώτες μου Ιντερνετικές εξορμήσεις! Άπληστος για τις πληροφορίες στο τέλος κατέληξα ένας νευρωτικός συλλέκτης άχρηστων στην πλειονότητα τους πληροφοριών.  Το μυαλό μου έδινε την εντύπωση ενός «κάδου ανακύκλωσης» στο οποίο είχαν πεταχτεί κάποια εκατοντάδες «γιγαμπάιτ πληροφοριοσκουπιδιών».  Διάβασα μάλιστα και σχετικές επιστημονικές μελέτες, που βεβαίωναν για την ύπαρξη αυτής της μοντέρνας «νευρασθένειας».  Ο Αμερικανός καθηγητής της Οικολογίας των Μ.Μ.Ε. Νήλ Πόστμαν είχε ήδη κατατάξει την πληροφοριομανία στις παθολογικές καταστάσεις, που χρήζει ανάλογης αντιμετώπισης: «Ξέρετε, υπάρχουν άνθρωποι που δεν μπορούν να σταματήσουν να διαβάζουν, είτε μιλάμε για εφημερίδα είτε για τα συστατικά που αναγράφονται στο κουτί με τα «Corn Flakes».  Μόνο που η τηλεόραση αποτελεί μεγαλύτερο πειρασμό από το διάβασμα, επειδή το τελευταίο προϋποθέτει συνεχή εγρήγορση.  Με την τηλεόραση συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.  Οι άνθρωποι κάθονται, την ανοίγουν και την αφήνουν να τους περιλούσει με εικόνες».  Από την πλευρά του ο Βρετανός ψυχολόγος Ντέιβιντ Λιούιτς, που πρότεινε ο όρος πληροφοριονεύρωση να καθιερωθεί στην ιατρική διάλεκτο, υποστήριζε πως «ο συνδυασμός τόσων πολλών πληροφοριών και παραμέτρων, οδηγεί σε αδιέξοδο και δυσχεραίνει την επιλογή των σωστών λύσεων και αποφάσεων».

    Παράγουμε πολύ περισσότερες πληροφορίες απ’ όσες μπορούμε να καταναλώσουμε.  Υπάρχει δηλαδή μια μεγάλη διάσταση ανάμεσα στην παραγωγή ακατέργαστων πληροφοριών και στην τελική επεξεργασία και «κατανάλωση» τους.  Αποτελεί κοινό μυστικό πως τις «δωρεάν» φτηνιάρικες πληροφορίες των Μ.Μ.Ε., τις πληρώνουμε στην ουσία ακριβά.  Τα Μ.Μ.Ε. και ειδικότερα η τηλεόραση, κατασκευάζουν ωκεανούς εικόνων «στις οποίες δεν υπάρχει τίποτε να δεις, εικόνες χωρίς ίχνη, χωρίς σκιά, χωρίς συνέπειες»…

    Η πληροφορία είναι ένας άυλος πρωτογενής πόρος, που είναι κυριολεκτικά ανεξάντλητος, εφόσον επεκτείνεται όσο τη χρησιμοποιεί κανείς.  Αναπτύσσεται εκθετικά, δηλαδή με γεωμετρική πρόοδο, εφόσον καταναλώνοντας πληροφορίες παράγουμε αυτομάτως νέες.  Δεν υπάρχουν όρια για να περιορίσουν την επέκταση της πληροφορίας.  Ο έσχατος περιορισμός της, το τελικό «όριο ανάπτυξης» της είναι μόνον ο χρόνος.  Η πληροφορία έχει επίσης και μίαν άλλη ιδιότητα, αυτή της διάχυσης.  Τείνει να διαφεύγει προς κάθε κατεύθυνση κι όσο περισσότερο χάνεται τόσο πιο πολύ εμπλουτίζεται.  Τίποτε δεν είναι απόλυτα στεγανό για να «ασφαλίσει» την πληροφορία.  Ως γνωστόν η πληροφορία θεωρείται βάση της Γνώσης.  Μπορεί να φθάσει κανείς στο επίπεδο της Γνώσης -προϊόν εμπειρογνωμοσύνης- με την αντικειμενική επεξεργασία των ακατέργαστων πληροφοριών.  Η αφομοιωμένη Γνώση θεωρείται γενικώς Σοφία.  Συνοψίζοντας την «πυραμίδα» Πληροφορία - Γνώση - Σοφία ο Τόμας Έλιοτ είχε πει: «Η πληροφορία είναι οριζόντια.  Η Γνώση δομείται και ιεραρχείται.  Η Σοφία είναι οργανική κι ευέλικτη».  Αλλά αυτό αποτελεί ένα υγιές πυραμιδοειδές σχήμα, εφόσον αφορά την επεξεργάσιμη πληροφορία.  Όσο για τις ακατέργαστες πληροφορίες και την «Infojunk», αυτές αποτελούν τη μάστιγα των ανθρώπων της πληροφορικής εποχής, καθώς δεν οδηγούν στη γνώση αλλά στην πληροφοριονεύρωση….

    Η υπερπληροφόρηση βλάπτει σοβαρά την υγεία μας.  Η μανία μας να εξαλείψουμε την αμάθεια μας έριξε στην παγίδα της υπερπληροφόρησης.  Χαμένοι στην κυριολεξία μέσα σ’ έναν απέραντο ωκεανό ακατέργαστων πληροφοριών, που οι ίδιοι παράγουμε, νιώθουμε σα ναυαγοί χωρίς ελπίδα, αδύναμοι μπροστά στα πελώρια «πληροφοριακά κύματα» που απειλούν να μας καταπιούν.  Ο Ντέιλ Μπράσερς, ειδικός σε θέματα Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο του Ιλλινόις, προειδοποιεί πως η εμμονή πολλών ανθρώπων στις ειδήσεις βλάπτει σοβαρά την ψυχική υγεία τους.  Μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου το κοινό στη Δύση φοβούμενο το ενδεχόμενο και άλλων τρομοκρατικών επιθέσεων άρχισε να αναζητεί ολοένα και περισσότερη πληροφόρηση, αλλά τελικά οι πολίτες κατέληξαν να είναι μεν περισσότερο ενημερωμένοι αλλά παράλληλα και απεριόριστα πιο νευρικοί, ανασφαλείς και αγχωμένοι.

Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ, stamkos@post.com, είναι συγγραφέας - δημοσιογράφος και εκδότης - διευθυντής του εναλλακτικού περιοδικού ΖΕΝΙΘ.

KEIMENO ΙΙ

    Ο Χ. Λ. Μπόρχες έγραψε το 1942 ένα διήγημα με τίτλο «Funes el Memorioso» (Φούνες ο Μνήμων).  Ο Ειρηναίος Φούνες πέφτοντας από το άλογο έμεινε παράλυτος, αλλά αντί αμνησίας απέκτησε υπερμνησία.  Θυμόταν όχι μόνο το δάσος, αλλά όλα τα δένδρα και όλα τα φύλα των δένδρων και κάθε φορά που τα είχε δει ή τα είχε φανταστεί.  Μια τέτοια ζωή όμως ήταν αφόρητη. είχε καταδικαστεί σε διαρκή αϋπνία.  Ο Ειρηναίος πέθανε από συμφόρηση πνευμόνων, μεταφορική απόδοση της συμφόρησης από τον κατακλυσμό ενός μεγάλου όγκου από άχρηστα μνημονικά σκουπίδια.

    …Πέφτοντάς έχασε τις αισθήσεις του· όταν συνήλθε, το παρόν ήταν τόσο πλούσιο, τόσο λαγαρό, που ήταν σχεδόν αφόρητο· το ίδιο και οι πιο παλιές, οι πιο ασήμαντες αναμνήσεις του.  Λίγο αργότερα, κατάλαβε πως είχε μείνει παράλυτος.  Ούτε που τον ενδιέφερε.  Λογάριασε (ένιωσε) πως η ακινησία ήταν το ελάχιστο αντίτιμο.  Τώρα, η μνήμη του  και αντίληψή του ήταν αλάθητες.

    Εμείς με μια ματιά μπορούμε να αντιληφθούμε διαμιάς τρία ποτήρια πάνω σ’ ένα τραπέζι· ο Φούνες όλα τα φύλλα, όλες τις ψαλίδες και όλα τα σταφύλια μιας κληματαριάς.  Ήξερε τα σχήματα που είχαν τα σύννεφα του νοτιά το ξημέρωμα της 30ης Απριλίου 1882 και μπορούσε να τα παραβάλει στη μνήμη του  με τα  «νερά» ενός δερματόδετου βιβλίου, που  είχε ρίξει κάποτε μια ματιά, και με τα  σχήματα του αφρού, που σήκωσε ένα κουπί στο Ρίο Νεγρο την παραμονή της μάχης του Κεμπράτσο.  Οι αναμνήσεις αυτές δεν ήταν απλές· κάθε εικόνα ήταν δεμένη με αντιδράσεις μυϊκές, θερμικές κ.λπ.  Μπορούσε να αναπλάσει κάθε του όνειρο, κάθε ονειροπόλημα.  Δυο  - τρεις φορές, είχε αναπλάσει μια ολόκληρη μέρα· δε συνάντησε το παραμικρό πρόβλημα, αλλά κάθε ανάπλαση του πήρε μία ολόκληρη μέρα.  Μου είπε: «Μόνος μου εγώ έχω πιο πολλές αναμνήσεις από όσες είχαν  όλοι οι  άνθρωποι μαζί από τότε που ο κόσμος είναι κόσμος.  Η μνήμη μου, κύριε, είναι ένας σωρός από σκουπίδια».  Μια περιφέρεια πάνω σε ένα μαυροπίνακα, ένα ορθογώνιο  τρίγωνο, ένας ρόμβος -αυτά είναι σχήματα που εμείς μπορούμε να αντιληφθούμε πλήρως· το ίδιο συνέβαινε με τον Ιρενέο και με την αναμαλλιασμένη χαίτη ενός αλόγου, με ένα κοπάδι γιδοπρόβατα σε μια μακρινή πλαγιά, με την πρωτεϊκή φωτιά και την απροσμέτρητη στάχτη, με τα πολλά πρόσωπα ενός νεκρού σε μια πολύωρη ξαγρύπνια.  Κι εγώ δεν ξέρω πόσα αστέρια  έβλεπε στον ουρανό…

    …Στην πραγματικότητα ο Φούνες όχι μόνο θυμόταν κάθε φύλλο κάθε δέντρου κάθε δάσους, αλλά και καθεμιά από τις φορές που το είχε δει ή το είχε φανταστεί.  Αποφάσισε, λοιπόν, να περιορίσει κάθε μία από τις περασμένες μέρες του κάπου στις εβδομήντα χιλιάδες αναμνήσεις, που στη συνέχεια θα τις προσδιόριζε με  αριθμούς.  Δύο εκτιμήσεις τον έκαναν  να αλλάξει γνώμη: η συναίσθηση της απεραντότητας αυτού του έργου και η συναίσθηση  της αχρηστίας του.  Σκέφτηκε πως, όταν θα πέθαινε, δεν θα έχει ακόμα τελειώσει την ταξινόμηση  των παιδικών του αναμνήσεων…

    Είχε μάθει χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια αγγλικά, γαλλικά, πορτογαλικά, λατινικά.  Υποπτεύομαι, ωστόσο, πως δεν ήταν πολύ ικανός στη σκέψη.  Σκέψη είναι να ξεχνάς τις διαφορές, να γενικεύεις, να αφαιρείς.  Στον υπερφορτωμένο κόσμο του Φούνες δεν υπήρχαν πάρα λεπτομέρειες σχεδόν σε πλήρη ετοιμότητα…

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΘΕΜΑ Α: να γράψετε την περίληψη των τριών τελευταίων παραγράφων του κειμένου Ι («Παράγουμε πολύ περισσότερες πληροφορίες… απεριόριστα πιο νευρικοί, ανασφαλείς και αγχωμένοι») σε 60 - 70 λέξεις.

μονάδες 12,5

ΘΕΜΑ Β:

Β1. «Κατέληξα σ’ αυτήν την κατάσταση… να διαβάζω 17 βιβλία ταυτόχρονα!»: ποια νομίζετε ότι είναι η πρόθεση του συγγραφέα στη συγκεκριμένη παράγραφο του κειμένου; Πώς ο τρόπος με τον οποίο επέλεξε να την αναπτύξει υπηρετεί την πρόθεση αυτή;

μονάδες 7,5

Β2. Να επαναδιατυπώσετε το απόσπασμα από το κείμενο Ι μεταφέροντας τα λόγια του αρθρογράφου  σε πλάγιο λόγο.  Τι μεταβάλλεται ως προς την πληροφόρηση του αναγνώστη;  Ποια εκδοχή θεωρείτε πιο αντικειμενική και γιατί; («Όταν συνδέθηκα για πρώτη φορά στο Internet… στην πλειονότητα τους πληροφοριών»).

μονάδες 7,5

Β3. Να εντοπίσετε στις τρεις πρώτες παραγράφους  τρία εκφραστικά μέσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας του κειμένου Ι και τη λειτουργία τους ως προς το νόημα του κειμένου.

μονάδες 7,5

Β4. Να εντοπίσετε τρεις διαφορετικές περιπτώσεις στις οποίες παρατηρείτε προφορικότητα στο ύφος στο κείμενο Ι.  Με ποιες γλωσσικές επιλογές επιτυγχάνεται και πώς εξυπηρετούν τον επικοινωνιακό στόχο του συγγραφέα;

μονάδες 7,5

Β5. Να αξιολογήσετε τον τίτλο του κειμένου Ι ως προς τη σχέση του με το περιεχόμενο του κειμένου και την ικανότητά του να προσελκύσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη.

μονάδες 7,5

Εναλλακτικά:

1. Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου Ι να παρουσιάσετε την οργάνωση του επιχειρήματος.

μονάδες 20

2. Ποιο πρόσωπο χρησιμοποιεί ο αρθρογράφος στην πρώτη παράγραφο του κειμένου Ι και γιατί; Να μετασχηματίσετε το κείμενο χρησιμοποιώντας το β΄ ενικό πρόσωπο.  Τι αλλάζει ως προς το ύφος;

μονάδες 17,5

ΘΕΜΑ Γ: ποιο πιστεύετε πως είναι το βασικό θέμα του κειμένου ΙΙ; Στη σημερινή εποχή καταιγισμού πληροφοριών θεωρείτε «ευλογία» ή «κατάρα» τη συγκεκριμένη ικανότητά του; (120 - 150 λέξεις).

μονάδες 20

ΘΕΜΑ Δ: συμμετέχετε σε ένα μαθητικό συνέδριο με θέμα την υπερπληροφόρηση που προσφέρουν στην εποχή μας τα Μ.Μ.Ε.  Ως εκπρόσωπος του σχολείου σας αναλαμβάνετε να εκφωνήσετε μία ομιλία  σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μπορεί το σχολείο να θωρακίσει τους νέους για να αντιμετωπίσουν αυτό το φαινόμενο. (300 - 350 λέξεις)

μονάδες 30