Κριτήριο Αξιολόγησης «Πόλεμος - Ειρήνη» Ε.Π.Α.Λ. Γ΄ Λυκείου
ΚΕΙΜΕΝΟ
«Πόλεμος και ειρήνη»
«Aν θέλεις την ειρήνη, προετοιμάσου για τον πόλεμο» («si vis pacem, para bellum»). Κάπως έτσι μάλλον αντιλαμβάνονταν οι πρόγονοί μας τις έννοιες ειρήνη - πόλεμος, καθιστώντας ουσιαστικά τη δεύτερη απαραίτητη προϋπόθεση ύπαρξης της πρώτης. Με λίγα λόγια, για να ζεις σε μία ελεύθερη, ειρηνική και ευνομούμενη κοινωνία, δεν έχεις παρά να προετοιμάζεσαι διαρκώς για έναν ενδεχόμενο πόλεμο. Οξύμωρο; Ίσως… Δεν απέχει όμως και πολύ από την πικρή αλήθεια, αν λάβουμε υπόψη μάλιστα την πολεμοχαρή φύση μας κι όλα εκείνα τα βίαια και πρωτόγονα ένστικτα που έβγαλε ο «άνθρωπος» σε πολλές φάσεις της ιστορίας μας, παρουσιάζοντας ένα πρόσωπο που κάθε άλλο παρά ταιριάζει στην ανθρώπινη φύση και υπόστασή του.
Ο πόλεμος, λοιπόν, είτε είναι αμυντικός, είτε επιθετικός, είτε απελευθερωτικός, είτε ιερός, δεν παύει να είναι πόλεμος. Τα αποτελέσματα, ίδια. Αμέτρητοι νεκροί, τραυματίες, ορφανά, υλικές καταστροφές, εξαθλίωση και μίσος. Κάθε έννοια λογικής χάνεται και παραχωρεί τη θέση της σε κάθε τι το παράλογο, που μόνο ένα αρρωστημένο μυαλό μπορεί να επινοήσει και να σκεφτεί. Πόσο εύκολα μπορείς να αφαιρέσεις τη ζωή κάποιου, όταν απλώς αυτός υπηρετεί μια άλλη ιδεολογία, μια άλλη θρησκεία, μια άλλη χώρα, ή ακόμη και μια άλλη ομάδα. Γιατί ο πόλεμος δεν έχει σύνορα. Ακόμη και μέσα σε «ευνομούμενες» κοινωνίες, καθημερινά λαμβάνει χώρα άτυπα, μεταξύ «διαφορετικών» ανθρώπων που ενώ τους χωρίζει μία πόρτα, δείχνουν τόσο ξένοι μεταξύ τους, κάτω από τα ποικιλόχρωμα λάβαρα ενός κόμματος, μιας ιδεολογίας, μιας ομάδας. Αμέτρητα τα παραδείγματα από το παρελθόν αλλά και από το παρόν του τόπου μας ολόκληρων «στρατών» από οπαδούς ενός κόμματος, μιας ομάδας, μιας οργάνωσης, γεμάτοι μίσος για τον άλλον, που λίγη ώρα πριν μπορεί και να έπιναν τον καφέ τους δίπλα δίπλα σε κάποια καφετέρια. Ο παραλογισμός σε όλο του το μεγαλείο.
Και από την άλλη, κάποιοι δείχνουν δεκαετίες, αιώνες τώρα να βολεύονται με αυτή την κατάσταση. Πάντα το δίκαιο του ισχυρού θα επικρατεί. Το δίκαιο της πυγμής. Αγαπάτε αλλήλους, φώναζε κάποτε ο Κύριος. Φωνή βοώσα εν τη ερήμω. Όπως έρημη μοιάζει να είναι και η καρδιά του ανθρώπου μπροστά στο συμφέρον. Πάντα θα υπάρχουν οι δυνατοί και οι αδύναμοι. Νόμος της φύσης. Το ποιος όμως θα ανήκει στη μία ή στην άλλη ομάδα δεν το κρίνει η φύση αλλά ο ίδιος ο άνθρωπος.
Οι λόγοι που υποδαυλίζουν την ειρήνη πολλοί και γνωστοί. Οικονομικοί, κοινωνικοί, ηθικοί, πολιτικοί, θρησκευτικοί, διεθνιστικοί, εμφύλιοι. Τα μέσα ποικίλα. Συμβατικά, πυρηνικά, χημικά. Άλλωστε, ο ανθρώπινος νους είναι ανεξάντλητος τόσο στο να δημιουργήσει, όσο και να καταστρέψει. Ο πόλεμος είτε είναι θερμός είτε ψυχρός αφήνει το στίγμα του και σημαδεύει αιώνια τις ψυχές των ανθρώπων και την ιστορία.
Και τι πρέπει να γίνει; Ατελείωτο το ευχολόγιο. Αμέτρητες οι προσπάθειες για την εδραίωση της παγκόσμιας ειρήνης. Πολυάριθμοι αυτοί που βροντοφώναξαν ή και έδωσαν ακόμη την ίδια τους τη ζωή, οραματιζόμενοι έναν κόσμο καλύτερο, ειρηνικό. Πολλά τα ερωτήματα, αλλά μάλλον ελάχιστες οι απαντήσεις. Μακάρι κάποια στιγμή να συνειδητοποιήσουμε την πραγματική αξία του άλλου, ανεξαρτήτως χρώματος, καταγωγής, φύλου, θρησκείας. Ίσως τότε δούμε στο πρόσωπο, στα πιστεύω και στα μάτια του άλλου, τον ίδιο μας τον εαυτό. Ίσως…
Άρης Ιωαννίδης, άρθρο στο schooltime.gr, 31/ 10/ 2017
Παρατηρήσεις
1η Δραστηριότητα
1. Να ενημερώσετε τους συμμαθητές και τις συμμαθήτριές σας για το περιεχόμενο του άρθρου. Να γράψετε ένα κείμενο 90 - 110 λέξεων, όπου θα το παρουσιάζετε με συντομία.
Μονάδες 9
2. Σημειώστε «Σωστό» ή «Λάθος» στις ακόλουθες προτάσεις:
- «Αν θέλεις την ειρήνη, προετοιμάσου για τον πόλεμο» σημαίνει ότι αναγκαία προϋπόθεση για την ύπαρξη της ειρήνης είναι να διεξάγεται πάντα ένας πόλεμος, σύμφωνα με την άποψη των προγόνων μας.
- Ο πόλεμος διεξάγεται μεταξύ των λαών μόνο σε περιπτώσεις εθνικών διαφορών και καταπάτησης των συνόρων.
- Ο άνθρωπος εκ φύσεως είναι ειρηνικό ον και πάντα έβαζε τη λογική του πάνω από τα ένστικτά του.
- Οι προσπάθειες που έγιναν στο πέρασμα του χρόνου για την εδραίωση της ειρήνης έπεσαν στο κενό.
Μονάδες 6
2η Δραστηριότητα
1. Να βρείτε τις διαρθρωτικές λέξεις που βοηθούν στη συνοχή μεταξύ των τριών πρώτων παραγράφων του κειμένου.
Μονάδες 5
2. «Ίσως…», «στρατών» από οπαδούς, ο «άνθρωπος», «αν θέλεις ειρήνη προετοιμάσου για τον πόλεμο»: να εξηγήσετε τη σημασία των σημείων στίξης στις παραπάνω λέξεις.
Μονάδες 5
3. Στις παρακάτω φράσεις που ακολουθούν να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες λέξεις με συνώνυμες:
πολεμοχαρή φύση ->
οι λόγοι που υποδαυλίζουν την ειρήνη ->
ο παραλογισμός σε όλο του το μεγαλείο ->
για έναν ενδεχόμενο πόλεμο ->
και παραχωρεί τη θέση της ->
Μονάδες 5
3η Δραστηριότητα
Με αφορμή μια συζήτηση στην τάξη σας που αφορούσε τα δεινά του πολέμου στην ανθρωπότητα, αποφασίζετε να πάρετε θέση, τονίζοντας ότι ο πόλεμος αποτελεί μια διαρκή κατάσταση - απειλή στην εποχή μας, παραθέτοντας τους παράγοντες που πιστεύετε ότι ευθύνονται για το φαινόμενο αυτό. (150 - 200 λέξεις)
Μονάδες 20
Λογοτεχνικό κείμενο
O Ρίτσος έγραψε το ποίημα το 1942, ως άμεση αντίδραση στα σύγχρονα ιστορικά γεγονότα (πτώση του αλβανικού μετώπου, γερμανοϊταλική Κατοχή, προμηνύματα της Αντίστασης), το δημοσίευσε ωστόσο πολύ αργότερα, το 1961. Στο απόσπασμα αποτυπώνεται με ρεαλιστικό τρόπο η θλιβερή υποχώρηση του ελληνικού στρατού, κατά την οποία όμως, παρά τις δυσκολίες, διατηρούνται η ελπίδα και το αγωνιστικό φρόνημα.
Ερημωμένα χωριά, ξεροπόταμα σ' ένα ανελέητο ξερό καλοκαίρι.
Βομβαρδισμένες εκκλησιές. Ένας άσπρος άνεμος σφύριζε
σαν τον τρελό ψάλτη που τραγούδαγε άγρια τροπάρια μες στο ντουφεκίδι
κι ο παπάς με τις μπότες του σκοτωμένου αξιωματικού
σήκωνε τα ράσα του και πηδούσε το φράχτη. Στους τοίχους
ήταν σβησμένα τα συνθήματα. Υπόκωφοι κανονιοβολισμοί στο βάθος,
χαμηλά στον ορίζοντα η σιγαλιά του χαμένου πολέμου.
Ένα άλογο σκοτωμένο στην πλαγιά.
Είχε κολλήσει ο πάγος το παπούτσι στην κάλτσα, την κάλτσα στο πόδι.
Θα ξανάρθουμε -είπαν. Και δίχως πόδια θα ξανάρθουμε. Τρίζαν οι αραποσιτιές
παράξενα σα να μας σκίζαν τα χαρτιά με τα πατριωτικά τραγούδια μας
σα να μας σκίζαν τις σημαίες μας. Δυο λιγνά σύγνεφα
κρέμονταν πάνου στο βουνό σα δυο πλεξούδες σκόρδο δίπλα σ' ένα τζάκι
σ' ένα βομβαρδισμένο σπίτι. Να κρύψουμε τούτο το φως
μη μας το πάρουνε κι αυτό -πού να το κρύψουμε;- είπε.
O άλλος κοιτούσε τα νύχια του. Νύχτωνε.
Κατέβηκαν ξυστά, τοίχο τοίχο. Σκύψαν
πήραν τον ίσκιο τους και κουκουλώθηκαν. Χάθηκαν.
Μονάχα τα τσιγάρα τους μακριά πότε πότε μια κόκκινη λάμψη.
Γ. Ρίτσος, Ποιήματα, τόμος 1, Κέδρος
Παρατηρήσεις
1η Δραστηριότητα
1. Ποιο είναι το θέμα κι ο στόχος του ποιητή στο παραπάνω ποίημα;
Μονάδες 7
2. «και δίχως πόδια θα ξανάρθουμε»: τι εκφράζει ο συγκεκριμένος στίχος; Ποια είναι τα συναισθήματα των ηττημένων στρατιωτών; Ποιο συναίσθημα υπερτερεί και γιατί; (Δώστε συγκεκριμένους στίχους)
Μονάδες 8
2η Δραστηριότητα
1. Να δώσετε τρεις από τις εικόνες ερήμωσης και καταστροφής από τον πόλεμο από την πρώτη στροφική ενότητα.
Μονάδες 5
2. Το ποίημα κατά την γνώμη σας ανήκει στην παραδοσιακή ή στη μοντέρνα ποίηση; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας εντοπίζοντας τρία χαρακτηριστικά του ποιήματος.
Μονάδες 5
3. Να επισημάνετε τρεις διαφορετικούς εκφραστικούς τρόπους με τους οποίους αποδίδεται η εικόνα του πολέμου στο παραπάνω ποίημα.
Μονάδες 5
3η Δραστηριότητα
Διαβάζοντας το ποίημα του Ρίτσου προβληματίζεσαι για τις ολέθριες συνέπειες του πολέμου και αποφασίζεις να προτείνεις σ’ ένα κείμενο συγκεκριμένους τρόπους με τους οποίους οι νέοι θα μπορούσαν να αντιδράσουν, έτσι ώστε να απομακρύνουν το ενδεχόμενο ενός παγκόσμιου πολέμου. (200 λέξεις)
Μονάδες 20
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου